Thêm SOHA trên Google
Hội nghị này khai mạc đúng dịp kỷ niệm 25 năm thành lập tổ chức SCO (2001 - 2026) với khẩu hiệu “25 năm SCO: cùng hướng tới hòa bình, phát triển và thịnh vượng bền vững”.
Tham gia diễn đàn Bishkek có các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ của 10 nước thành viên, 15 nước đối tác và các nhà lãnh đạo của một số quốc gia được mời tham dự. Đoàn Việt Nam do Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tham dự với tư cách là khách mời.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres, người đứng đầu các tổ chức khu vực Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), Tổ chức Hiệp ước An ninh Tập thể (CSTO), Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (CIS) và Diễn đàn phối hợp hành động và các biện pháp xây dựng lòng tin ở châu Á (CICA) cũng có mặt.
Nội dung thảo luận
Tại hội nghị thượng đỉnh SCO ở Bishkek, các nhà lãnh đạo của nhà nước đã tập trung thảo luận một loạt vấn đề, nổi bật nhất là định hướng phát triển nội khối, nâng tầm vai trò và tầm nhìn toàn cầu của SCO sau 25 năm hoạt động.
Về hợp tác kinh tế, hội nghị đã tập trung thảo luận dự án hợp tác công nghệ, phát triển công nghiệp, kết nối giao thông, năng lượng, đầu tư và chuyển đổi số, tạo ra một không gian kỹ thuật số duy nhất, đẩy nhanh các cuộc đàm phán về sáng kiến thành lập Ngân hàng Phát triển SCO và quỹ khoa học của tổ chức.
Các nhà lãnh đạo đã đề cập đến các lĩnh vực ưu tiên, đặc biệt là chiến lược hợp tác năng lượng đến năm 2030, an ninh hạt nhân, sự ra đời của trí tuệ nhân tạo (AI), mở rộng thanh toán bằng đồng nội tệ và loại bỏ các rào cản thương mại, các biện pháp tăng cường an ninh khu vực, chống khủng bố, chủ nghĩa cực đoan, buôn bán ma túy và tội phạm xuyên quốc gia.
Hội nghị cũng đã thảo luận các vấn đề quốc tế nổi bật, trước đó có việc cải cách Liên Hợp Quốc (LHQ) và hình thành một cấu trúc an ninh mới Á-Âu, xây dựng niềm tin và cùng nhau chống lại những thách thức và các mối đe dọa.
Tổng thống Kyrgyzstan Sadyr Zhaparov đề xuất thành lập một trung tâm vận tải và hậu cần để đơn giản hóa việc di chuyển hàng hóa giữa các quốc gia tham gia.
Đặc biệt, bên lề Hội nghị đã diễn các cuộc gặp song phương giữa lãnh đạo Nga, Trung Quốc, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Pakistan.... về quan hệ thương mại, năng lượng cũng như các vấn đề khủng hoảng hiện nay.
SCO 2026 vừa bế mạc. Ảnh: AFP
Vai trò ngày càng lớn mạnh của SCO
SCO được thành lập ngày 15/6/2001 tại Thượng Hải (Trung Quốc) với sáu thành viên sáng lập là Nga, Trung Quốc, Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgyzstan với mục tiêu ban đầu là giải quyết những vấn đề biên giới giữa Trung Quốc và các nước hậu Xô viết.
Ngày nay, SCO bao gồm mười quốc gia là Belarus, Ấn Độ, Iran, Kazakhstan, Trung Quốc, Kyrgyzstan, Pakistan, Nga, Tajikistan và Uzbekistan. Đây là một trong những hiệp hội khu vực lớn nhất và có thẩm quyền nhất trên thế giới.
SCO cũng bao gồm 15 quốc gia đối tác đối thoại và gồm Azerbaijan, Armenia, Bahrain, Ai Cập, Campuchia, Qatar, Kuwait, Lào, Maldives, Myanmar, Nepal,
Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Ả Rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ, Sri Lanka và 2 quan sát viên là Afghanistan và Mông Cổ.
Trong 25 năm qua, SCO đã đi một chặng đường dài từ cơ chế xây dựng niềm tin biên giới được gọi là Shanghai Five, đến nay đã trở thành một trong những trung tâm độc lập và có ảnh hưởng của thế giới đa cực mới nổi. Ngày nay, SCO bao gồm mười quốc gia với diện tích khoảng 36 triệu km2, chiếm 60% diện tích Á - Âu và dân số hơn 3,4 tỷ người, chiếm hơn 40% dân số thế giới.
Tổ chức Hợp tác Thượng Hải chiếm hơn 30% GDP toàn cầu với tổng giá trị lên tới gần 30 nghìn tỷ USD. Dự kiến năm 2026, khối lượng thương mại lẫn nhau giữa mười quốc gia thành viên sẽ đạt khoảng 720 tỷ USD.
Kết quả hội nghị
Sau hai ngày làm việc, hội nghị đã thông qua Tuyên bố Bishkek kỷ niệm 25 năm thành lập SCO. 28 văn kiện đã được ký kết, trong đó 24 văn kiện ở cấp nguyên thủ quốc gia và 4 thỏa thuận liên chính phủ, liên ngành.
Các nhà lãnh đạo đã nhất trí tiếp tục nỗ lực nhằm củng cố hơn nữa vai trò của SCO trong việc hoàn thành các nhiệm vụ chiến lược phát triển của tổ chức đến năm 2035.
Các cơ quan chuyên môn thường trực của các tổ chức an ninh mới đã được thành lập gồm "Trung tâm toàn cầu chống lại thách thức và các mối đe doạ" tại Tashkent, "Trung tâm chống ma tuý" ở Dushanbe và Trung tâm chống tội phạm xuyên quốc gia tại Bishkek.
Các chương trình chống nghiện ma túy và sự lây lan của ma túy tổng hợp đến năm 2030 cũng đã được phê duyệt. Kế hoạch Hợp tác An ninh Thông tin Quốc tế giai đoạn 2026-2028 đã được thông qua.
Kế hoạch hành động phát triển các cảng và trung tâm hậu cần giai đoạn 2026-2030 đã được phê duyệt.
Kế hoạch phát triển trung tâm dữ liệu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) đã cũng như một bản ghi nhớ liên chính phủ về hợp tác trong lĩnh vực này cũng đã được ký kết.
SCO có vai trò ngày càng lớn mạnh. Ảnh: AFP
Một sáng kiến và kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học cho đến năm 2031 đã được ký kết, cũng như một biên bản ghi nhớ hợp tác trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Trong lĩnh vực giao thông vận tải, kế hoạch hành động phát triển cảng và trung tâm hậu cần giai đoạn 2026-2030, thiết lập các bước thực tế để phát triển các hành lang giao thông đã được phê duyệt.
Về vấn đề này, dự án tuyến đường sắt Trung Quốc - Kyrgyzstan - Uzbekistan đã có hiệu lực. Hành lang Bắc - Nam nối Nga và Ấn Độ qua Iran và Biển Caspi với các phần mở rộng của Trung Á và Châu Âu sẽ được thảo luận.
Các trung tâm dữ liệu khu vực và phát triển ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) tạo thành một cơ chế tương tác giữa các quốc gia trong lĩnh vực CNTT đã được thành lập.
Trung Quốc cam kết tài trợ 2 tỷ nhân dân tệ trong năm nay cho các nước thành viên có nhu cầu và bơm thêm 10 tỷ nhân dân tệ cho vay thông qua liên minh ngân hàng của tổ chức trong ba năm tới.
Về cải cách pháp lý, nghị định thư về sửa đổi và bổ sung cho Hiến chương SCO năm 2002 đã được ký kết.
Trong Tuyên bố Bishkek, các quốc gia khẳng định rằng SCO không phải là một khối quân sự - chính trị và không chống lại các quốc gia khác, đóng vai trò như một nền tảng để tăng cường niềm tin, hòa bình và ổn định.
Những người tham gia Hội nghị ủng hộ an ninh bình đẳng và không thể chia cắt, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc và chống lại các biện pháp đơn phương trái với Hiến chương LHQ và các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Tuyên bố Bishkek ủng hộ một thế giới đa cực, bác bỏ quyền bá chủ đơn phương, các chính sách bảo hộ và các biện pháp trừng phạt kinh tế bất hợp pháp đối với một số thành viên, đặc biệt là Nga và Iran.
Về các vấn đề quốc tế, hội nghị bày tỏ tình đoàn kết và sự ủng hộ đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Iran, lên án các cuộc tấn công quân sự chống Iran, ủng hộ một giải pháp ngoại giao xung quanh Iran, một giải pháp chính đáng cho vấn đề Palestine và hình thành Afghanistan như một quốc gia hòa bình không có khủng bố và ma túy, phù hợp với Chiến lược phát triển của SCO đến năm 2035.
Về hợp tác quốc tế, một bản ghi nhớ đã được ký kết giữa Ban Thư ký SCO và Ủy ban Liên minh Châu Phi (AU).
Sau cuộc họp chính thức, một cuộc họp theo định dạng SCO+, bao gồm các nhà lãnh đạo của các quốc gia quan sát viên, các đối tác đối thoại và khách mời đã được tổ chức. Chủ đề của cuộc họp này là "Liên Hợp Quốc là yếu tố quan trọng của một trật tự thế giới công bằng: Sự đóng góp của các quốc gia SCO cộng với việc hình thành một thế giới đa cực".
Định dạng "SCO+" nhằm mở rộng hợp tác với các quốc gia quan tâm và các hiệp hội quốc tế đã được phê duyệt.
Những vấn đề tồn tại
Bất chấp việc đơn giản hóa thủ tục gia nhập SCO, việc mở rộng hơn nữa các thành viên của nó vẫn còn là vấn đề phải tiếp tục bàn luận. Do đó, kể từ ngày 1/9/2026, "đối tác đối thoại" và "quan sát viên" đã được kết hợp thành một danh mục duy nhất là "đối tác SCO" có quyền đăng ký làm thành viên trong tổ chức.
Tuy nhiên, trên thực tế, việc chấp nhận các quốc gia mới làm chính thức của SCO sẽ tạm dừng một thời gian trong khi hoàn thiện các chuyển đổi nội bộ của tổ chức.
Việc mở rộng hơn nữa của SCO sang Trung Đông bị cản trở bởi tư cách thành viên của Iran, nước đang có hành động ở eo biển Hormuz không phù hợp với một số nước láng giềng trong khu vực. Các quốc gia vùng Vịnh gồm Bahrain, Qatar, Kuwait, UAE và Ả Rập Saudi là "đối tác của SCO", nhưng không nước nào cử đoàn đến Bishkek.
Mặc dù thực tế là chủ đề Ukraine đã được đề cập nhiều lần tại các cuộc họp song phương của Tổng thống Nga với các đồng nghiệp nước ngoài, nhưng nó không được đề cập trong chính tuyên bố của SCO.
Bất chấp các cuộc tranh luận kéo dài và quyết định thành lập đã được công bố trong Tuyên bố Thiên Tân tháng 9/2025, hội nghị thượng đỉnh một lần nữa đã không ra mắt được Ngân hàng Phát triển, một công cụ mà các quốc gia thành viên dựa vào để giảm việc thanh toán bằng đồng đô la. Các nhà lãnh đạo đồng ý tiếp tục tham vấn vấn đề này để có quyết định sớm.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh SCO tại Bishkek được đánh giá là sự chuyển đổi của SCO sang một giai đoạn mới nhằm tăng cường vị thế và chính thức hóa vai trò của nó như một trong những trung tâm có ảnh hưởng nhất của thế giới đa cực mới nổi.
Để vinh danh kỷ niệm 25 năm thành lập SCO, một đỉnh núi cao 4.050 mét trong công viên tự nhiên Ala-Archa của Kyrgyzstan được đặt tên là "Đỉnh của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải". Hội nghị thượng đỉnh sắp tới sẽ được tổ chức tại Pakistan năm 2027.
