Thêm SOHA trên Google
Một phần sông băng cùng sườn núi bên dưới đổ sập ở phía bắc Langtang Lirung, đỉnh núi cao 7.234 m gần biên giới Nepal - Trung Quốc, hôm 26/8.
Khối vật chất khổng lồ kéo theo nước, bùn và đất đá, tạo thành dòng lũ kéo dài khoảng 96 km. Tính đến ngày 2/9, giới chức Nepal ghi nhận hơn 1.200 người thiệt mạng và hàng nghìn người vẫn mất tích.
Thảm họa xảy ra chưa đầy một tháng sau trận tuyết lở trên Broad Peak thuộc dãy Karakoram ở Pakistan ngày 30/7, khiến nhà leo núi nổi tiếng Nepal Nirmal Purja cùng 9 người khác thiệt mạng.
Bùn bao phủ các tài sản sau trận lũ quét ở Trishuli, huyện Nuwakot, Nepal, ngày 27/8 (Ảnh: Reuters)
Hai sự kiện diễn ra tại vùng núi trải dài từ Pakistan đến Nepal, nơi các nhà khoa học và người leo núi đang chứng kiến tuyết, băng biến mất ngày càng nhanh.
Arbindra Khadka, 35 tuổi, nhà nghiên cứu sông băng tại Đại học Tribhuvan ở thủ đô Kathmandu, Nepal, cho biết các sông băng Himalaya đang mất khoảng một mét băng mỗi năm.
“Không chỉ Everest gặp vấn đề” , Khadka nói. “Toàn bộ dãy Himalaya đang tan chảy”.
Khadka cho rằng còn quá sớm để xác định chính xác nguyên nhân thảm họa Langtang Lirung. Một khả năng là khối tuyết nhô trên cao đổ xuống, kéo theo đá vụn và vật liệu sông băng trượt trên nền đất đang tan chảy, trơn trượt trong mùa mưa.
Những thay đổi cũng ngày càng rõ với người thường xuyên làm việc trên núi. Tul Singh Gurung, Chủ tịch Hiệp hội Hướng dẫn viên Núi Quốc gia Nepal, cho rằng trận tuyết lở trên Broad Peak có thể bắt đầu từ sự sụp đổ của một khối băng lớn dựng đứng trên sông băng, sau đó kích hoạt mảng tuyết bên dưới.
Điều khiến Gurung lo ngại là khu vực giữa Trại II và III, nơi xảy ra tai nạn, vốn được người leo núi đánh giá tương đối ổn định vào thời điểm này trong năm.
“Những ngọn núi đang chuyển sang màu đen” , ông nói, ám chỉ tuyết và băng biến mất, để lộ đá bên dưới. “Ngọn núi nào cũng đang gặp vấn đề đá lở”.
Dave Watson, nhà leo núi Mỹ 50 tuổi từng 7 lần chinh phục Everest kể từ năm 2004, cũng nhận thấy các hiểm họa trên núi xuất hiện với quy mô lớn hơn. “Một số nguy cơ vốn luôn tồn tại, nhưng trước đây ít hơn” , ông cho biết.
Dòng nước bùn và lượng lớn mảnh vụn tràn qua lòng sông Bhote Koshi ở huyện Rasuwa, Nepal, ngày 27/8. (Ảnh: New York Times)
Một trong những nơi thay đổi rõ rệt là Khumbu Icefall, thác băng nằm trên tuyến đường từ Nepal lên Everest. Băng liên tục dịch chuyển và tạo ra các khe nứt, khiến đây từ lâu là một trong những đoạn nguy hiểm nhất trên hành trình chinh phục đỉnh núi.
Mingma Gyalje Sherpa, nhà sáng lập công ty thám hiểm Imagine Nepal, nhớ lần đầu vượt thác băng Khumbu năm 2004, ông phải sử dụng thang nhôm để băng qua rất nhiều khe nứt. Năm nay, người leo núi chỉ cần dùng thang tại hai vị trí.
Tuy nhiên, băng biến mất không đồng nghĩa hành trình trở nên an toàn hơn. Theo Khadka, một số đoạn có thể dễ vượt qua, nhưng các khối băng treo, sườn núi trơ đá và địa hình thay đổi lại tạo ra những nguy cơ mới.
Một số tuyến leo núi và trekking truyền thống thậm chí trở nên khó nhận biết khi lớp băng tuyết quen thuộc không còn.
Sự thay đổi của Himalaya đặc biệt đáng lo với Nepal bởi leo núi và trekking là một phần quan trọng của ngành du lịch nước này. Du lịch chiếm 6,1% nền kinh tế và hỗ trợ khoảng 1,2 triệu việc làm năm 2023, tương đương gần 15% tổng số việc làm, theo Ngân hàng Thế giới.
Trong hơn 1,16 triệu khách quốc tế đến Nepal năm 2025, khoảng 165.000 người cho biết trekking và leo núi là mục đích chính. Ngành kinh tế phục vụ họ gồm hơn 3.000 công ty trekking, hàng chục nghìn hướng dẫn viên cùng người khuân vác, nhà nghỉ, khách sạn, hãng hàng không và đơn vị vận hành trực thăng.
Riêng mùa xuân năm nay, 1.195 người được cấp phép chinh phục 31 ngọn núi, mang lại khoảng 9 triệu USD phí cho chính phủ Nepal. Gần 500 giấy phép dành cho Everest, nơi mỗi khách nước ngoài hiện phải trả 15.000 USD để leo vào mùa xuân.
Với người Nepal, đây còn là nghề mang lại thu nhập cao. Mingma Sherpa ước tính một hướng dẫn viên leo núi độ cao lớn thành công có thể kiếm gấp 10 lần mức lương thông thường tại nước này.
Những dãy núi băng hùng vĩ ở Nepal thu hút khách du lịch đam mê khám phá, vượt thử thách. (Ảnh: Giang Gaia)
Bất chấp những thảm họa gần đây, mùa trekking mùa thu tại Nepal đang đến gần. Các chuyến thám hiểm đã được đặt, trong khi hướng dẫn viên, người khuân vác và các cơ sở lưu trú vẫn phụ thuộc vào dòng khách trở lại Himalaya.
Trong bối cảnh đó, lao động Nepal đang dựa nhiều hơn vào công nghệ để thích ứng với những ngọn núi ngày càng khó đoán.
Các hướng dẫn viên hiện có dự báo thời tiết chi tiết, GPS, thiết bị thu phát tín hiệu tìm kiếm nạn nhân tuyết lở, dụng cụ nhẹ hơn và kỹ năng đánh giá cấu trúc lớp tuyết. Drone cũng được sử dụng để khảo sát địa hình và vận chuyển hàng hóa.
Công nghệ này đặc biệt hữu ích tại thác băng Khumbu. Trong các đoàn thám hiểm Everest, khách nước ngoài thường chỉ phải vượt thác băng vài lần, trong khi lao động Nepal phải đi lại nhiều lần để vận chuyển lều, bình oxy, thực phẩm và thiết bị lên các trại cao hơn.
Hiện các tổ chức du lịch thử nghiệm drone có khả năng chở khoảng 40 kg để giảm số chuyến con người phải vượt qua khu vực này. Trong tương lai drone còn có thể được sử dụng để khảo sát tuyến đường và phát hiện nguy hiểm từ xa.
