Dư luận hiện nay chủ yếu tập trung vào hai phương án: tổ chức thi lại môn Toán hoặc hủy kết quả thi của những thí sinh thuộc phạm vi bị ảnh hưởng nếu có căn cứ pháp lý để áp dụng.
Thi lại là hợp thức hóa sai phạm
Theo nhiều ý kiến, cho học sinh thi lại là biện pháp mang tính chất hợp thức hóa cho sai phạm, các học sinh được xem xét ở vai trò “nạn nhân”. Trong khi, nhiều ý kiến cho rằng, không ai ép được các em nhận hướng dẫn giải bài, do đó những em học sinh vi phạm phải được xem xét với vai trò “đồng phạm”.
TS Hoàng Ngọc Vinh, chuyên gia giáo dục, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT) cho rằng, việc có cho thi lại hay không phải căn cứ vào tính chất hành vi, mức độ vi phạm và vai trò cụ thể của từng nhóm thí sinh để phân loại. Theo ông, cần làm rõ thí sinh nào là người bị ảnh hưởng khách quan, thí sinh nào có dấu hiệu tham gia hoặc hưởng lợi từ gian lận…
"Không thể mặc nhiên coi toàn bộ thí sinh là nạn nhân, nhưng cũng không thể quy kết toàn bộ thí sinh là đồng phạm khi chưa có kết luận điều tra”, ông Vinh nêu ý kiến. Do đó, việc cho thi lại, nếu có, phải dựa trên quy chế thi, quy chế tuyển sinh và một quyết định xử lý đặc biệt thật rõ căn cứ pháp lý.
Cũng theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nếu không phân loại cụ thể mức độ liên quan của từng thí sinh, mà cho toàn bộ các thí sinh này thi lại, vậy 74 thí sinh bị đình chỉ tại kỳ thi năm nay chỉ vì mang điện thoại vào phòng thi, đến muộn hoặc vi phạm quy chế sẽ giải quyết ra sao, liệu có công bằng không?
Cô Nguyễn Thị Hương, giáo viên Trường THPT Quỳnh Lưu 2, Nghệ An cho rằng, thí sinh nhận hướng dẫn giải bài là vi phạm, nên không thể có chuyện thi lại cho những thí sinh này, mà phải tuân theo quy chế. Cơ quan điều tra phải xác định rõ thí sinh nào có liên quan, không liên quan để bảo đảm quyền lợi chính đáng của thí sinh. “Dư luận xã hội cũng như ngành giáo dục rất phản đối đề xuất thi lại của Sở GD-ĐT tỉnh Tuyên Quang, nên nếu Bộ GD-ĐT đồng ý thi lại thì sẽ tạo hậu quả rất xấu”, cô Nguyễn Thị Hương bình luận.
Thí sinh chép bài thì đương nhiên bài thi phải bị hủy
Chị Nguyễn Thị Thanh Hải (Hà Nội), một phụ huynh đồng thời là một người rất quan tâm đến lĩnh vực giáo dục nêu ý kiến: chỉ cần một thí sinh vi phạm quy chế, dù là mang tài liệu, sử dụng điện thoại hay trao đổi bài, đều phải lập biên bản và xử lý ngay theo quy định. Thí sinh vi phạm bị đình chỉ thi, hủy bài thi, đồng nghĩa với việc mất kết quả của môn đó, không có chuyện "linh động" hay "bỏ qua". Nếu thí sinh đã có sự tiếp nhận, có sự chép bài thì đương nhiên bài thi phải bị hủy.
Theo chị Nguyễn Thị Thanh Hải, quy định về việc tổ chức cho thí sinh thi lại bằng đề thi dự phòng thường được áp dụng trong những tình huống bất khả kháng, như thiên tai, sự cố kỹ thuật, mất điện, đề thi bị lộ hoặc những nguyên nhân khách quan khiến kỳ thi không thể diễn ra bình thường. Mục đích là bảo đảm quyền lợi cho những thí sinh không có lỗi.
“Còn trong trường hợp sai phạm xuất phát từ việc vi phạm quy chế thi, có sự liên quan giữa người chỉ đạo, người coi thi và những thí sinh đã hưởng lợi từ hành vi gian lận, thì căn cứ nào để áp dụng phương án thi lại? Cần điều tra kỹ, thí sinh nào không chép bài do giám thị tạo điều kiện thì giữ nguyên kết quả, thí sinh nào chép thì hủy kết quả thi”, chị Nguyễn Thị Thanh Hải nêu ý kiến. Một kỳ thi quốc gia chỉ có thể giữ được niềm tin khi mọi sai phạm đều được xử lý đúng quy định.
Về đề xuất thi lại này, Bộ GD-ĐT cho biết, trên cơ sở Quy chế thi, kết quả kiểm tra, xử lý của UBND tỉnh Tuyên Quang, kết quả xác minh của các cơ quan chức năng và đánh giá toàn diện tác động của vụ việc, Bộ GD-ĐT sẽ quyết định phương án xử lý phù hợp; bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật; đồng thời bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của thí sinh, không để những thí sinh có năng lực thực chất bị ảnh hưởng đến cơ hội học tập, đồng thời giữ vững kỷ cương, sự công bằng và uy tín của kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Tuyên Quang cũng nhấn mạnh, việc quyết định tổ chức thi lại hay áp dụng các phương án chuyên môn khác thuộc thẩm quyền của Bộ GD-ĐT; tỉnh đang tích cực phối hợp với Bộ GD-ĐT để có phương án tối ưu nhất.
Trước đó, Cơ quan điều tra xác định, điểm thi trường THPT chuyên Tuyên Quang đã vi phạm nghiêm trọng quy chế thi. Các đối tượng chính bao gồm: bị can Trần Thị Thu Hằng (Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên) - Trưởng điểm thi. Với tư cách là người điều hành cao nhất tại điểm thi, bà Hằng đã chỉ đạo, định hướng cho một số giám thị tạo điều kiện trái quy định cho các thí sinh làm bài thi môn Toán.
Bị can Nguyễn Hà Duy (Thư ký điểm thi), thực hiện theo chỉ đạo của bà Hằng, đã trực tiếp đi vào các phòng thi để hướng dẫn và nhắc bài môn Toán cho một số thí sinh. Hành vi của các đối tượng vi phạm nghiêm trọng quy chế thi của Bộ GD-ĐT, làm mất đi tính khách quan, công bằng của kỳ thi và gây xôn xao, bức xúc lớn trong dư luận xã hội.
Nghi vấn vụ việc liên quan đến nhiều người
Thầy Vũ Khắc Ngọc, một chuyên gia giáo dục cũng đặt câu hỏi: riêng ở khâu giải đề, chia sẻ đáp án/hướng dẫn cách làm... thì thầy Nguyễn Hà Duy (Thư ký điểm thi), khó có thể làm được 1 mình. Tổng số có 147 điểm 10 ở 13 phòng thi khác nhau, mỗi phòng thi có tới 24 mã đề. Do đó, ông đặt nghi vấn đây là hoạt động cần có sự phân công, phối hợp, tức là liên quan đến nhiều người. Thầy Vũ Khắc Ngọc mong cơ quan điều tra sẽ sớm công bố đầy đủ, rõ ràng về các cá nhân có liên quan và vai trò, lợi ích của từng người để bản chất sự việc được sáng tỏ.