Một chương trình mục tiêu có tới 54 văn bản hướng dẫn, Thủ tướng chỉ rõ trách nhiệm

Vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập, ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện 4 chương trình mục tiêu quốc gia, gồm: Chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Chương trình phát triển văn hóa; Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Chương trình hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Tại phiên họp, Ban Chỉ đạo tập trung đánh giá kết quả thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, tình hình triển khai ở tất cả các khâu, đặc biệt là tiến độ hoàn thiện cơ chế, chính sách, ban hành các văn bản hướng dẫn và tiến độ phân bổ, giao vốn, giải ngân; làm rõ những tồn tại, khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân, trách nhiệm của các cơ quan; xác định các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới với mốc thời gian cụ thể để đẩy nhanh thực hiện và giải ngân nguồn vốn thực hiện các chương trình năm 2026, nhất là đối với số vốn giai đoạn 2021-2025 được kéo dài.

Theo các báo cáo, ý kiến tại phiên họp, thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, cơ quan Trung ương đã tập trung hoàn thiện các điều kiện cần thiết để triển khai các Chương trình trong giai đoạn mới. Chủ trương đầu tư của 4 chương trình đã được phê duyệt; các kế hoạch triển khai, quyết định đầu tư, cơ chế phân bổ và nhiều văn bản hướng dẫn đã được ban hành. Một số chương trình đã được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán và kế hoạch vốn năm 2026. Tuy nhiên, tiến độ giữa các chương trình chưa đồng đều.

Lấy tiến độ giải ngân và hiệu quả tác động đến người dân làm căn cứ đánh giá trách nhiệm người đứng đầu

Phát biểu tại phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo nêu rõ, trong bối cảnh ngân sách còn khó khăn, Quốc hội và Chính phủ đã bố trí ngân sách tương đối lớn cho các chương trình mục tiêu quốc gia. Với nguồn lực hạn chế, phạm vi rộng, yêu cầu cao, các cấp, các ngành, các cơ quan, địa phương phải tập trung phối hợp triển khai hiệu quả, đúng tiến độ, đạt được các mục tiêu đề ra.

Thủ tướng cho biết, việc tổ chức lại hoạt động của Ban Chỉ đạo không chỉ nhằm gọn đầu mối mà còn bảo đảm thống nhất trong chỉ đạo, nâng cao hiệu quả phối hợp và kịp thời xử lý các vấn đề chung, liên ngành, đảm bảo triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đúng mục tiêu, đúng đối tượng, đúng mục đích, yêu cầu và đúng nhu cầu thực tế, tránh tình trạng trùng lặp, chồng lấn trong thực hiện nhiệm vụ và phát sinh lãng phí.

Thủ tướng ghi nhận, đánh giá cao Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thực hiện tốt vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo; đồng thời phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong triển khai nhanh nhất chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thủ tướng nêu rõ việc triển khai các chương trình rất chậm so với yêu cầu, nhiều công việc nguy cơ không thể hoàn thành nhiệm vụ và giải ngân vốn năm 2026.

Văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ vốn đối với một số chương trình chưa hoàn thành. Đáng lưu ý, số vốn của 3 chương trình giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026 còn lớn, trong khi kết quả giải ngân đến hết tháng 6 còn thấp.

Cùng với đó, tình trạng quá nhiều văn bản, tài liệu hướng dẫn thực hiện gây khó cho triển khai ở cơ sở (riêng chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có tới 54 văn bản hướng dẫn); chưa có cơ chế lồng ghép giữa các chương trình.

Một số địa phương, nhất là người đứng đầu, còn chưa xác định được rõ tầm quan trọng của các chương trình mục tiêu quốc gia, để chủ động triển khai thực hiện.

Bên cạnh những nguyên nhân khách quan như năm 2026 là năm đầu triển khai giai đoạn mới, một số chương trình được lồng ghép thành chương trình chung; Thủ tướng khẳng định nguyên nhân chủ quan vẫn là chính, một số cơ quan chưa thật sự chủ động, quyết liệt, chuẩn bị hồ sơ, phối hợp và cung cấp thông tin chậm, chất lượng chưa đồng đều. Trách nhiệm cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp một số trường hợp chưa được thực hiện đầy đủ; sự phối hợp giữa bộ, ngành, địa phương chưa tốt, nhân lực tham gia còn hạn chế.

Về quan điểm chỉ đạo, Thủ tướng yêu cầu tập trung tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia quyết liệt, thực chất, hiệu quả hơn, bảo đảm mục tiêu giải ngân và hiệu quả đầu tư. Cơ quan được giao chủ chương trình chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Ban Chỉ đạo về tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện.

Thủ tướng nhấn mạnh cần có sự tổng hợp, điều phối chung cả 4 chương trình mục tiêu quốc gia, tạo động lực phát triển, nhất là tại địa bàn nông thôn, miền núi. Việc phân bổ, sử dụng nguồn lực phải đúng mục tiêu, đúng đối tượng, có trọng tâm, trọng điểm; không dàn trải, không trùng lặp, không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực.

Mục tiêu đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách trung ương được giao trong năm 2026, bao gồm trên 17.000 tỷ đồng vốn của 3 chương trình giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026. Kết quả giải ngân cần được xem là căn cứ đánh giá công tác lãnh đạo, chỉ đạo của các cơ quan, địa phương.

Thủ tướng yêu cầu thực hiện nghiêm nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả; lấy tiến độ giải ngân và hiệu quả tác động đến người dân làm căn cứ đánh giá trách nhiệm người đứng đầu.

Tích hợp các chương trình một cách thực chất, không cơ học, không cộng dồn

Về nhiệm vụ cụ thể, Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường thường xuyên đôn đốc các bộ, ngành, địa phương thực hiện chương trình; hoàn thành kế hoạch, phân bổ chi tiết, chuẩn bị danh mục nhiệm vụ, dự án và triển khai ngay sau khi được giao vốn. Bộ phối hợp với các cơ quan liên quan tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh giải ngân 100% vốn giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát.

Với vai trò Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Văn phòng Chính phủ ban hành Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo; phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan chủ chương trình theo dõi việc hoàn thiện thể chế, phân bổ, giao và giải ngân vốn; tổng hợp danh sách cơ quan chậm tiến độ, nguyên nhân và trách nhiệm để báo cáo lãnh đạo Ban Chỉ đạo.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, gửi Bộ Tài chính trước ngày 25/7/2026; đôn đốc hoàn thành các văn bản hướng dẫn còn thiếu trước ngày 20/7/2026; xây dựng Sổ tay hướng dẫn thực hiện chương trình trong tháng 7/2026.

Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Văn phòng Chính phủ trình quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách trung ương và tỷ lệ đối ứng ngân sách địa phương trước ngày 15/7/2026. Hai bộ hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch vốn giai đoạn 2026-2030 và vốn năm 2026 trong tháng 7/2026; đồng thời hoàn thành Thông tư và Sổ tay hướng dẫn thực hiện chương trình.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn trong triển khai hợp phần được giao; bảo đảm chính sách đúng địa bàn, đúng đối tượng, đúng nhu cầu thiết yếu. Bộ tập trung đôn đốc giải ngân vốn chương trình vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là các nhu cầu cấp thiết về đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và sinh kế.

Bộ Tài chính tổng hợp phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch vốn năm 2026 của từng chương trình, trình cấp có thẩm quyền giao vốn ngay khi đủ điều kiện. Vốn năm 2026 của chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo phải được giao trước ngày 15/7/2026; các chương trình y tế, giáo dục chậm nhất trong tháng 7/2026. Bộ cũng theo dõi tiến độ phân bổ, giao và giải ngân; hằng tháng tổng hợp rõ chương trình, cơ quan, nguồn vốn còn chậm, nguyên nhân và trách nhiệm; công khai số liệu tiến độ và đề xuất điều chuyển vốn nếu cần.

Các bộ, cơ quan được giao chủ trì nội dung, dự án thành phần phải khẩn trương hoàn thành văn bản hướng dẫn, hồ sơ nhiệm vụ, dự án, dự toán; chủ động tháo gỡ khó khăn theo chức năng.

Thủ tướng cũng yêu cầu nghiên cứu tích hợp các chương trình một cách thực chất, không cơ học, không cộng dồn. Nếu thấy điểm nào chưa hợp lý, phải mạnh dạn đề xuất điều chỉnh.

Ban Chỉ đạo thống nhất chủ trương tích hợp. Thủ tướng yêu cầu thành lập Tổ công tác do Phó Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo, lãnh đạo Bộ Tài chính làm Tổ trưởng, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm Tổ phó. Tổ công tác làm việc với các địa phương, tổng rà soát, đánh giá, hoàn thiện báo cáo về chương trình tích hợp tổng thể, báo cáo Chính phủ trước ngày 25/7 để trình cấp có thẩm quyền.

Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần phân cấp mạnh cho địa phương, đánh giá theo kết quả cuối cùng; các bộ tăng cường kiểm tra, giám sát, hướng dẫn cụ thể những nội dung chưa rõ, bảo đảm đúng mục tiêu Đảng, Nhà nước đã đề ra.