Tờ The Economist ngày 5/7 có bài viết với tiêu đề "Trung Quốc đã sở hữu cỗ máy quan trọng nhất thế giới hay chưa?".
Theo tờ báo này, Hà Lan từng có những đóng góp vượt trội trong việc chuyển giao công nghệ, định hình nên thế giới hiện đại.
Vào thế kỷ 17, những đổi mới về tài chính và nông nghiệp của họ đã lan sang Anh, đặt nền móng cho Cách mạng Công nghiệp và sự bành trướng của Đế quốc Anh.
Sa hoàng Nga Peter Đại đế đã nghiên cứu kỹ thuật đóng tàu của Hà Lan để xây dựng hải quân, đưa Nga trở thành cường quốc hàng hải vào thế kỷ 18.
Và vào những năm 1970, A.Q. Khan - một nhà khoa học người Pakistan - đã đánh cắp bản thiết kế từ một phòng thí nghiệm của Hà Lan để khởi động chương trình vũ khí hạt nhân của nước mình và "gieo mầm" những nỗ lực tương tự ở Triều Tiên, Iran và Libya.
Liệu bí quyết công nghệ của Hà Lan có thể đã làm thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu một lần nữa?
Từ năm 2019, Mỹ đã chặn xuất khẩu sang Trung Quốc các máy in thạch bản cực tím (EUV) tiên tiến nhất thế giới dùng để khắc các vi mạch điện tử lên tấm bán dẫn.
Những cỗ máy này - có thể cung cấp sức mạnh cho các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mạnh mẽ nhất - chỉ được sản xuất bởi một công ty của Hà Lan là ASML.
Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đã lôi công ty này vào một cuộc tranh cãi khi bày tỏ lo ngại rằng một trong những cỗ máy này có thể đã đến Trung Quốc.
Các nhân viên đang thao tác trên hệ thống in thạch bản "High NA EUV" tại cơ sở của Intel ở Hillsboro, Oregon, Mỹ. Ảnh: Reuters
ASML khẳng định điều đó là không thể. Công ty có giá trị nhất châu Âu này đã thông báo với các quan chức Mỹ rằng họ biết chính xác vị trí của tất cả 340 máy EUV mà họ đã sản xuất, bao gồm cả 26 máy đã ngừng hoạt động; không có máy nào ở Trung Quốc. Hơn nữa, chỉ ASML mới có thể vận chuyển các máy móc nhạy cảm cao này (mà họ giám sát trực tuyến) và các linh kiện mà họ vận chuyển được xử lý bởi các kỹ sư của ASML tại các nhà máy của khách hàng.
“ASML chưa bao giờ vận chuyển máy EUV nào đến Trung Quốc, cũng như chưa bao giờ vận chuyển bất kỳ linh kiện, mô-đun hoặc thiết bị nào được thiết kế đặc biệt để sử dụng trong máy EUV đến Trung Quốc”, công ty cho biết.
Trong khi xem xét nghiêm túc cáo buộc của Mỹ, chính phủ Hà Lan cũng đang phản bác lại. Trong chuyến thăm Washington hồi cuối tháng 6, Bộ trưởng Thương mại Hà Lan Sjoerd Sjoerdsma đã tìm cách thuyết phục người đồng cấp Mỹ Lutnick, các quan chức khác và các thành viên Quốc hội Mỹ rằng chính phủ Hà Lan thực thi nghiêm ngặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, bao gồm cả công nghệ EUV.
Trong một cuộc phỏng vấn với The Economist ngày 2/7, ông Sjoerdsma từ chối cung cấp chi tiết về bất kỳ cuộc trao đổi nào liên quan đến cáo buộc của Bộ trưởng Thương mại Mỹ. Nhưng ông nói rằng chính phủ Hà Lan hiện không điều tra cáo buộc của Mỹ. “Nếu có những thứ cần điều tra hoặc thậm chí cần truy tố, thì rõ ràng chúng tôi sẽ làm như vậy”, ông nói.
Mặc dù chưa có thông tin nào được công khai, một số người biết về vụ việc mô tả nó là “chưa được xác minh” nhưng “không phải là vô căn cứ”. Nhiều chuyên gia trong ngành cho rằng rất khó có khả năng toàn bộ máy EUV của ASML được vận chuyển đến Trung Quốc. Nhưng một số người tin rằng các linh kiện liên quan có thể đã được vận chuyển, có lẽ thông qua các nhà cung cấp của chính ASML hoặc các bên thứ ba khác.
Những người khác lại cho rằng vấn đề có nhiều khả năng là việc ASML xuất khẩu sang Trung Quốc các công cụ khắc quang cực tím sâu (DUV) cũ hơn và các bộ phận, dịch vụ liên quan... hầu hết trong số đó không thuộc diện kiểm soát xuất khẩu. Theo The Economist, xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến DUV của ASML sang Trung Quốc chiếm khoảng 1/3 doanh thu của công ty vào năm 2025.
Khách tham quan gian hàng của ASML tại Hội chợ Nhập khẩu Quốc tế Trung Quốc lần thứ 8 (CIIE) ở Thượng Hải, Trung Quốc, vào ngày 5/11/2025. Ảnh: Reuters
Trung Quốc tự chế tạo máy EUV của riêng mình?
Tuy nhiên, The Economist nhận định, đằng sau cuộc tranh cãi này là những khác biệt sâu sắc hơn trong quan điểm về tiến bộ công nghệ của Trung Quốc và cách các chính phủ phương Tây phản ứng. Nó cũng làm nổi bật sự căng thẳng gần đây giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và nhiều đồng minh của Mỹ, đặc biệt là ở châu Âu.
Một số quan chức Mỹ coi châu Âu là yếu thế trong vấn đề Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều chính phủ châu Âu lo ngại rằng chính quyền Trump đang làm suy yếu lợi ích kinh tế và an ninh của họ trong khi cố gắng đạt được các thỏa thuận ưu đãi riêng với Trung Quốc.
Một số quan chức và giám đốc điều hành châu Âu cũng lo ngại rằng chính quyền Trump đang cố gắng gây sức ép buộc ASML và các công ty liên quan chuyển nhiều hoạt động kinh doanh hơn sang Mỹ để giúp phát triển ngành công nghiệp chip ở đó.
Một câu hỏi then chốt là Trung Quốc đã tiến bộ đến đâu trong việc chế tạo máy EUV của riêng mình. Hãng thông tấn Reuters đưa tin hồi tháng 12/2025 rằng một nhóm kỹ sư từng làm việc cho ASML đã chế tạo một nguyên mẫu máy EUV tại Trung Quốc vào đầu năm 2025 và đang thử nghiệm nó tại một phòng thí nghiệm được bảo vệ an ninh nghiêm ngặt ở Thâm Quyến.
ASML cho biết họ không thể kiểm soát nơi làm việc của các cựu nhân viên nhưng những người này bị ràng buộc bởi các thỏa thuận bảo mật; và trong một số trường hợp, công ty đã thành công trong việc khởi kiện để đáp trả hành vi đánh cắp bí mật thương mại.
Theo báo cáo của Reuters, nguyên mẫu máy EUV này vẫn chưa tạo ra bất kỳ chip nào có thể hoạt động, nhưng chính phủ Trung Quốc đã đặt mục tiêu sản xuất ra các chip hoạt động được vào năm 2028. Hầu hết các chuyên gia trong ngành cho rằng điều đó là không thực tế.
Một số ý kiến cho rằng có thể phải mất cả thập kỷ nữa Trung Quốc mới có được một máy EUV hoạt động hoàn chỉnh. Tuy nhiên, họ thừa nhận rằng Trung Quốc đang đạt được tiến bộ nhanh hơn dự kiến trong dự án EUV của mình, cũng như một số công nghệ thay thế khác.
Mối lo ngại lớn khác của Mỹ là việc Trung Quốc sử dụng công nghệ DUV một cách sáng tạo. Các công ty bán dẫn Trung Quốc như SMIC và Huawei đã đi đầu trong kỹ thuật được gọi là "đa mẫu" sử dụng công nghệ DUV để sản xuất chip logic có kích thước nhỏ hơn 7 nanomet, gần với công nghệ tiên tiến nhất trong ngành. Trước đây, những chip này chỉ được sản xuất bằng máy EUV.
Mặc dù kỹ thuật này mang lại chi phí cao hơn và nhiều lỗi hơn so với khi sử dụng máy EUV, một số chuyên gia Mỹ tin rằng nó có thể cho phép Trung Quốc sản xuất hàng triệu chip tiên tiến mà họ cần để bắt kịp Mỹ trong cuộc đua giành vị thế thống trị về AI.
Trong khi đó, quan điểm phổ biến ở châu Âu là những rủi ro như vậy phải được cân bằng với nhu cầu bảo vệ và mở rộng doanh thu của ASML và hệ sinh thái xung quanh, đồng thời tránh sự trả đũa từ Trung Quốc.
The Economist nhận định, cuộc tranh cãi sau tuyên bố của Bộ trưởng Thương mại Mỹ Lutnick có thể lắng xuống, đặc biệt nếu Washington không cung cấp bằng chứng. Nhưng đây chỉ là phát súng đầu tiên trong cuộc chiến lớn hơn về việc độc quyền công nghệ AI. Và có lẽ đây sẽ không phải là lần cuối cùng ASML và công nghệ được thèm muốn của họ bị cuốn vào cuộc xung đột này.
Thêm SOHA trên Google
