Amazon và cú lừa 200 tỷ USD: Khi nhân viên thi nhau vẽ việc, "nuôi bot ảo" để đối phó KPI

Phó Chủ tịch cấp cao Dave Treadwell thẳng thắn nhắc nhở nhân viên "đừng dùng AI chỉ để cho có" trong bối cảnh chi phí vận hành tăng vọt.

Amazon vừa chính thức xóa bỏ một bảng xếp hạng nội bộ vốn dùng để theo dõi tần suất sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) của nhân viên.

Quyết định này được đưa ra sau khi phát hiện nhiều nhân sự cố tình tự tạo ra các công việc không cần thiết chỉ để thăng hạng, vô tình khiến chi phí máy chủ của gã khổng lồ này tăng chóng mặt.

Theo hai nguồn tin thân cận, tuần này, các nhân viên tại tập đoàn trị giá 2.900 tỷ USD đã nhận được thông báo rằng dịch vụ "Kirorank", hệ thống chấm điểm nhân viên dựa trên mức độ sử dụng AI trên nền tảng lập trình Kiro của Amazon, đã chính thức bị ngừng hoạt động.

Bước đi này xuất phát từ việc công cụ trên vô tình kích hoạt một cuộc đua ngầm mang tính đối phó. Để leo hạng, một số nhân viên đã giao cho các "AI agent", các bot tự động có khả năng thay thế con người làm việc, thực hiện những việc vô ích, cốt chỉ để làm đẹp số liệu cá nhân.

Dave Treadwell, Phó Chủ tịch cấp cao của Amazon, chia sẻ với nhân viên đầu tuần này rằng bảng xếp hạng ban đầu được xây dựng với "ý định tốt đẹp", nhằm khuyến khích mọi người làm quen và đưa công nghệ mới vào công việc hàng ngày.

Tuy nhiên, ông thừa nhận kết quả thực tế lại đi ngược kỳ vọng khi Amazon phải gánh thêm những khoản chi phí phát sinh khổng lồ do hành vi "tokenmaxxing", thuật ngữ chỉ việc nhân viên cố tình "cày" dữ liệu, làm tiêu tốn lượng token AI, đơn vị dữ liệu mà mô hình xử lý, một cách vô tội vạ.

"Làm ơn đừng dùng AI chỉ vì mục đích... muốn dùng AI", vị sếp lớn thẳng thắn nhắn nhủ cấp dưới.

Trong một thông báo chính thức, đại diện Amazon xác nhận: "Bảng theo dõi thử nghiệm này không phải là một công cụ chính thức hay được phê duyệt rộng rãi, và do đó nó đã bị gỡ bỏ."

Từ áp lực KPI đến chiêu trò “cày điểm ảo”

Động thái này vạch trần một thực tế trớ trêu tại các tập đoàn công nghệ lớn hiện nay: nỗ lực thúc đẩy nhân viên đón nhận AI đôi khi lại phản tác dụng, biến thành cuộc chơi "lách luật" nhằm đối phó với các chỉ số đánh giá hiệu suất, từ đó khiến chi phí hệ thống phình to vì những hoạt động vô nghĩa.

Trước đó, Meta cũng từng đau đầu với tình trạng tương tự khi nhân viên tìm mọi cách "cày" token để thăng hạng trên các bảng điểm nội bộ.

Quyết định của Amazon được đưa ra sau khi tờ Financial Times phanh phui việc nhân viên hãng này sử dụng Kiro và MeshClaw, một phiên bản nội bộ của công cụ OpenClaw nổi tiếng, cho phép người dùng chạy các bot trợ lý ngay trên máy tính cá nhân của họ.

Một vài nhân sự tiết lộ rằng đồng nghiệp của họ đã lạm dụng phần mềm này để tạo ra vô số tương tác AI "ảo", cốt để tiêu thụ thật nhiều token nhằm chứng minh với cấp trên rằng mình đang rất tích cực ứng dụng công nghệ mới.

Tâm lý đối phó này xuất hiện trong bối cảnh áp lực "phải dùng AI" đè nặng lên vai các kỹ sư. Trước đó, ban lãnh đạo Amazon đã đặt ra chỉ tiêu khắt khe: yêu cầu hơn 80% lập trình viên phải sử dụng AI hàng tuần.

Giải thích về sự tồn tại của bảng điểm này, phía Amazon cho biết: "Nó được tạo ra bởi một nhóm nhân viên muốn nâng cao nhận thức về việc AI có thể giúp tăng tốc công việc như thế nào", đồng thời nhấn mạnh tập đoàn hiện đang tập trung cao độ vào "hiệu quả vận hành thực tế".

Gánh nặng trăm tỷ USD và nỗ lực sửa sai

Gã khổng lồ điện toán đám mây này đã phải trải qua nhiều đợt sa thải lớn để tiết kiệm chi phí, dồn lực tài chính cho cuộc đua AI tốn kém.

Dự kiến trong năm nay, Amazon sẽ chi tới 200 tỷ USD cho việc đầu tư, phần lớn trong số đó được đổ vào hạ tầng trung tâm dữ liệu và phát triển AI.

Gánh nặng này càng lớn hơn khi các công ty nghiên cứu AI hàng đầu như Anthropic gần đây đã đổi cách tính phí: thay vì thu một khoản cố định hàng tháng, họ tính tiền theo lượng tài nguyên sử dụng thực tế.

Thay đổi này khiến hóa đơn của nhiều khách hàng tăng chóng mặt, trong đó có Amazon, bên đang sử dụng rất nhiều mô hình AI của Anthropic.

Để sửa sai, các nguồn tin cho biết Amazon đã bắt đầu áp dụng một thước đo mới mang tên "normalised deployments" (đánh giá sản phẩm thực tế).

Chỉ số này sẽ chấm điểm dựa trên bằng chứng thực tế cho thấy các kỹ sư sử dụng AI để viết ra những đoạn code thực sự có ích cho công việc, thay vì chỉ chăm chăm đếm lượng token tiêu thụ vô hồn như trước.

Chốt lại vấn đề, ông Treadwell yêu cầu đội ngũ nhân viên ngừng ngay việc bận tâm đến lượng token tiêu tốn, thay vào đó hãy dồn toàn lực vào mục tiêu cốt lõi: tập trung xây dựng những sản phẩm thực sự chất lượng.

Tình trạng hỗn loạn chi phí tại Amazon không phải là cá biệt. Theo các nhà phân tích tại Gartner, có tới 30% dự án trí tuệ nhân tạo tạo sinh (GenAI) trên toàn cầu dự kiến sẽ bị khai tử hoặc đắp chiếu sau giai đoạn thử nghiệm.

Nguyên nhân chủ yếu của thực trạng này là do do chi phí vận hành máy chủ vượt quá tầm kiểm soát và không mang lại giá trị kinh tế thực tế.

Hãng tin Bloomberg cũng nhận định, Phố Wall đang ngày càng mất kiên nhẫn với "cơn sốt" đốt tiền của các ông lớn công nghệ.

Khi các mô hình AI càng nâng cấp, chi phí xử lý điện toán càng tăng theo cấp số nhân, biến những hành vi gian lận dữ liệu và "cày điểm ảo" của nhân viên trở thành những lỗ đen tài chính hút sạch lợi nhuận của doanh nghiệp.

Nguồn: Financial Times, Bloomberg, Gartner