Điện thoại là không gian riêng tư, không phải muốn xem là xem
Ngày 4/5, tại Hà Nội, phiên tòa xét xử vụ án "Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản" liên quan đến ba cựu cán bộ công an gồm Nguyễn Văn Hậu, Nguyễn Quốc Dũng và Nguyễn Minh Tuấn thu hút sự quan tâm lớn của dư luận.
Theo cáo trạng, trong quá trình xử lý một nhóm đối tượng có dấu hiệu đánh bạc, các bị cáo đã kiểm tra điện thoại của người liên quan và phát hiện tài sản là tiền điện tử. Thay vì xử lý theo quy định, họ tìm cách chuyển số tiền số trị giá nhiều tỷ đồng này về tài khoản cá nhân để chiếm đoạt. Sau đó, vụ việc bị phát hiện, các cơ quan chức năng vào cuộc điều tra. Ba bị cáo bị truy tố và phải hầu tòa.
Đáng nói, đây là vụ việc liên quan đến sai phạm của các cựu cán bộ công an, nhưng đã được điều tra đến nơi đến chốn, xét xử công khai, thể hiện quan điểm xử lý nghiêm sai phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Nhưng cũng từ vụ án, một vấn đề pháp lý được nhiều bạn đọc đặt ra: trong quá trình người dân bị mời lên cơ quan công an làm việc, hoặc là nghi phạm trong các vụ vi phạm pháp luật, trường hợp nào công an được phép kiểm tra điện thoại, và được phép kiểm tra đến đâu?
Điện thoại không chỉ là tài sản thông thường. Nó là nơi lưu trữ toàn bộ dữ liệu cá nhân của một con người. Tin nhắn, hình ảnh, tài khoản, mối quan hệ đều nằm trong đó.
Theo các chuyên gia pháp lý, pháp luật Việt Nam bảo vệ quyền riêng tư của công dân. Không ai được tự ý xâm nhập dữ liệu cá nhân nếu không có căn cứ hợp pháp. Quy định này áp dụng với mọi chủ thể, kể cả cơ quan công quyền.
Thạc sĩ, Luật sư Đồng Văn Vương – Đoàn Luật sư TP Hà Nội – nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: cán bộ công an có quyền giữ điện thoại, nhưng không được tự ý truy cập, kiểm tra dữ liệu nếu không có căn cứ và thủ tục tố tụng hợp pháp.
Được thu giữ, nhưng kiểm tra phải đúng thủ tục tố tụng
Trong quá trình xử lý vi phạm, điện thoại có thể trở thành vật chứng. Ví dụ như trong các vụ đánh bạc, lừa đảo, giao dịch tiền ảo. Khi đó, cơ quan công an có quyền thu giữ để phục vụ điều tra.
Tuy nhiên, thu giữ không đồng nghĩa với được mở ra kiểm tra ngay. Đây là điểm nhiều người dễ hiểu nhầm. Việc kiểm tra dữ liệu phải tuân thủ quy định chặt chẽ của pháp luật. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, việc khám xét, thu giữ và khai thác dữ liệu điện tử phải có quyết định của cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ.
Theo luật sư Đồng Văn Vương, muốn kiểm tra nội dung điện thoại phải đáp ứng hai điều kiện: "Thứ nhất là có quyết định tố tụng hợp pháp. Thứ hai là thực hiện đúng trình tự khám xét dữ liệu điện tử".
Nếu thiếu một trong hai yếu tố này, hành vi kiểm tra có thể bị coi là vi phạm. Nói ngắn gọn, được thu giữ nhưng không được tự ý xem; được kiểm tra nhưng phải đúng thủ tục. Vụ án các cựu cán bộ công an là minh chứng rõ ràng. Từ việc kiểm tra điện thoại, hành vi đã chuyển thành chiếm đoạt tài sản. Khi vượt qua ranh giới pháp luật, hậu quả là trách nhiệm hình sự.
Người dân cần làm gì khi có dấu hiệu bị kiểm tra trái luật?
Trong thực tế, không phải ai cũng nắm rõ quy định pháp luật. Nhiều người lúng túng khi bị yêu cầu kiểm tra điện thoại. Vì vậy, cách ứng xử đúng là rất quan trọng.
Theo luật sư Đồng Văn Vương, người dân cần giữ bình tĩnh. Trước hết, có quyền yêu cầu cán bộ thực thi công vụ xuất trình căn cứ pháp lý. Đồng thời, cần yêu cầu lập biên bản rõ ràng về nội dung kiểm tra.
Trong trường hợp có dấu hiệu vượt quá thẩm quyền rõ ràng, người dân có quyền khiếu nại hoặc tố cáo theo quy định pháp luật. Trong một số trường hợp, có thể tố giác hành vi vi phạm pháp luật. Đây là quyền được pháp luật bảo vệ. Một yếu tố quan trọng là phải ghi nhận lại sự việc. Việc thu thập chứng cứ từ đầu sẽ giúp bảo vệ quyền lợi về sau. Khi xử lý đúng quy trình, người dân có thể tự bảo vệ mình bằng chính pháp luật.
Một vụ án có thể làm dấy lên lo ngại, nhưng cách xử lý nghiêm minh đã củng cố niềm tin cho xã hội. Pháp luật không cấm kiểm tra điện thoại, tuy nhiên cũng đặt ra giới hạn rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của cả người dân và cơ quan công quyền.
- Khi điện thoại là vật chứng liên quan vụ án
- Có quyết định tố tụng hợp pháp của cơ quan có thẩm quyền
- Việc kiểm tra thực hiện theo trình tự khám xét dữ liệu điện tử
- Nội dung kiểm tra phục vụ trực tiếp cho hoạt động điều tra
