Lợi thế cho Trung Quốc
Cuộc xung đột tại Iran đã đẩy các quốc gia vốn "đói" dầu mỏ vào tình thế ráo riết tìm kiếm nguồn nhiên liệu thay thế. Trong bối cảnh đó, nhiều nước đang lựa chọn các giải pháp năng lượng chuyển đổi và tìm đến "vị vua" của ngành năng lượng tái tạo toàn cầu: Trung Quốc.
Theo số liệu từ tổ chức tư vấn năng lượng Ember, kim ngạch xuất khẩu công nghệ điện mặt trời, pin và xe điện (EV) của Trung Quốc đều chạm mốc kỷ lục trong tháng 3. Đây là dấu hiệu cho thấy cú sốc nguồn cung dầu mỏ lịch sử đang đẩy nhanh quá trình áp dụng năng lượng sạch trên toàn thế giới.
Sau khi Mỹ và Israel thực hiện các cuộc không kích nhắm vào Iran vào cuối tháng 2, quân đội Iran đã đáp trả bằng cách phong tỏa hiệu quả eo biển Hormuz, cắt đứt khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của toàn cầu. Biến động giá dầu đã tăng vọt khi xung đột lan rộng ra khắp Trung Đông và các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột rơi vào bế tắc.
Trong khi đó, các quốc gia châu Á vốn phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông đang nỗ lực giảm thiểu tình trạng thiếu hụt nhiên liệu bằng cách khuyến khích tiết kiệm năng lượng và cắt ngắn giờ làm việc. Khi các quốc gia đầu tư nhiều hơn vào năng lượng tái tạo, Trung Quốc đang đứng trước cơ hội hưởng lợi lớn nhất với tư cách là nhà sản xuất xe điện, tuabin gió và tấm pin mặt trời lớn nhất thế giới.
Báo cáo công bố tuần trước của Ember cho biết Trung Quốc đã xuất khẩu 68 gigawatt (GW) công nghệ điện mặt trời trong tháng 3, vượt kỷ lục trước đó thiết lập vào tháng 8 tới 50%. Theo tổ chức này, có 50 quốc gia đã lập kỷ lục mới về nhập khẩu thiết bị điện mặt trời từ Trung Quốc, trong đó mức tăng trưởng đáng kể nhất đến từ các thị trường mới nổi ở châu Á và châu Phi – những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cuộc khủng hoảng năng lượng.
“Những cú sốc từ nhiên liệu hóa thạch đang thúc đẩy làn sóng điện mặt trời bùng nổ,” Euan Graham, chuyên gia phân tích cao cấp tại Ember, nhận định trong báo cáo. “Điện mặt trời vốn đã trở thành động cơ của nền kinh tế toàn cầu, và giờ đây, những cú sốc giá nhiên liệu hóa thạch hiện tại đang đẩy nó lên một nấc thang mới.”
Dựa trên dữ liệu hải quan Trung Quốc, Ember cho biết tổng kim ngạch xuất khẩu pin, xe điện và điện mặt trời đã tăng 70% trong tháng 3 so với cùng kỳ năm ngoái. Nhóm sản phẩm này hiện được biết đến tại Trung Quốc với tên gọi “bộ ba mới”, đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia, thay thế cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực trước đây như quần áo, đồ gia dụng và nội thất.
Riêng mảng xuất khẩu pin của Trung Quốc đã đạt 10 tỷ USD trong tháng 3, với tốc độ tăng trưởng đặc biệt cao tại Liên minh châu Âu (EU), Úc và Ấn Độ.
Sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt
Các nhà phân tích nhận định, sự bất định về thời điểm eo biển Hormuz mở cửa trở lại đã làm sâu sắc thêm những lo ngại của khu vực về an ninh năng lượng, từ đó thúc đẩy nhanh chóng quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch.
Dù Mỹ và Iran đã đồng ý một thỏa thuận ngừng bắn, căng thẳng tại eo biển này vẫn duy trì ở mức cao. Cả lực lượng Mỹ và Iran đều đã bắt giữ các tàu thuyền tại hành lang vận tải huyết mạch này, khiến nỗ lực lưu thông qua đây trở nên đình trệ.
Cuộc khủng hoảng dầu mỏ cũng làm xáo trộn các mối quan hệ và thương mại khu vực khi các quốc gia tìm cách tự bảo vệ mình trước cú sốc cung ứng. Việc xây dựng năng lực năng lượng tái tạo được xem là một phương cách để giảm bớt đòn giáng này.
“Khi chúng ta phải đối mặt với cú sốc nhiên liệu hóa thạch lần thứ hai trong chưa đầy 5 năm, bài học cho quốc gia là rất rõ ràng: Kỷ nguyên an ninh nhiên liệu hóa thạch đã kết thúc, và kỷ nguyên an ninh năng lượng sạch phải bắt đầu,” Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband phát biểu tuần này về nhu cầu giảm bớt sự phụ thuộc của quốc gia vào khí đốt để phát điện.
Tại Trung Quốc, các khoản đầu tư khổng lồ của nhà nước vào ngành công nghiệp năng lượng xanh đã củng cố khả năng tự chủ năng lượng, giảm bớt rủi ro từ tình trạng thiếu hụt dầu mỏ. Vị thế độc tôn trong công nghệ tái tạo cũng mang lại cho Bắc Kinh nhiều ảnh hưởng địa chính trị và kinh tế hơn thông qua việc xuất khẩu công nghệ.
Pakistan là một ví dụ điển hình khi quốc gia này đã tránh được một phần tác động từ xung đột nhờ bắt đầu nhập khẩu ồ ạt các tấm pin mặt trời giá rẻ từ Trung Quốc vài năm trước. Việc sử dụng năng lượng mặt trời thay vì nhập khẩu dầu mỏ đắt đỏ ước tính giúp quốc gia này tiết kiệm hàng tỷ USD mỗi năm.
“Trung Quốc từng được coi là nhà cung cấp giá rẻ, nhưng giờ đây họ ngày càng được xem là đối tác dài hạn trong quá trình chuyển dịch năng lượng,” ông Jeong Won Kim, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Năng lượng thuộc Đại học Quốc gia Singapore, viết.
Và câu chuyện không chỉ dừng lại ở các tấm pin mặt trời. Các chuyên gia của Ember ước tính rằng việc áp dụng xe điện trên toàn cầu đã cắt giảm mức tiêu thụ dầu khoảng 1,7 triệu thùng trong năm ngoái. Khi giá dầu tăng vọt vào thời điểm xung đột Trung Đông bắt đầu, truyền thông Trung Quốc đưa tin rằng các gã khổng lồ xe điện của nước này đã chứng kiến doanh số bán hàng tại nước ngoài tăng đột biến.
Theo Hiệp hội Xe hành khách Trung Quốc (CPCA), xuất khẩu xe điện và xe lai (hybrid) của nước này đã lập kỷ lục mới trong tháng 3, tăng 140% so với cùng kỳ năm ngoái.
Dù vậy, các nhà phân tích cũng lưu ý rằng một phần nguyên nhân dẫn đến sự tăng vọt trong doanh số điện mặt trời tháng trước là do tâm lý tích trữ trước khi Trung Quốc ngừng chính sách hoàn thuế vào tháng 4. Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), cho rằng mức tăng trưởng xuất khẩu đột biến của tháng 3 khó có thể duy trì bền bỉ.
Tuy nhiên, ông cũng khẳng định thêm rằng xung đột ở Trung Đông đã củng cố vững chắc các lập luận dài hạn cho năng lượng thay thế.
“Chi phí điện mặt trời và pin giảm xuống, cộng với giá nhiên liệu hóa thạch cao và đầy biến động hiện nay, đã biến điện mặt trời trở thành lựa chọn hiển nhiên đối với phần lớn người tiêu dùng điện trên toàn thế giới,” ông kết luận.
