Tổng thống Donald Trump và người đồng cấp Pháp Emmanuel Macron.
Một chiều
Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio một lần nữa chỉ trích các đồng minh châu Âu vì từ chối tham gia chiến dịch chống Iran do Mỹ và Israel thực hiện.
Ông nhận định rằng nếu các căn cứ của Mỹ tại EU không thể được sử dụng vì lợi ích của Mỹ, thì chính liên minh này đang trở thành "con đường một chiều". Do đó, hình thức hợp tác cần được xem xét lại một cách cơ bản.
Còn về phần mình, Tổng thống Donald Trump luôn hoài nghi các đồng minh NATO. Ngay cả trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông đã yêu cầu sự tham gia nhiều hơn từ họ, đặc biệt là về mặt tài chính.
Tháng 6/2025, ông Trump đã đạt được điều mình muốn: Mọi thành viên NATO đều đồng ý tăng chi tiêu lên 5% GDP. Đúng vậy, nhưng chỉ đến năm 2035, cam kết tăng chi tiêu mới có thể được các thành viên thực hiện đầy đủ.
Kế hoạch mới
Tờ Telegraph dẫn nguồn tin từ Nhà Trắng cho biết, để đáp trả việc các nước châu Âu từ chối giúp đỡ chống Iran, Tổng thống Mỹ đang cân nhắc áp dụng quy tắc "trả tiền để được tham gia".
Ý tưởng rất đơn giản: Những nước không chi 5% GDP của mình sẽ bị loại khỏi việc tham gia vào các quyết định chung của NATO. Và quan trọng nhất, Điều 5 về phòng thủ tập thể không áp dụng cho họ.
Nghe có vẻ nghiêm trọng. Các quyết định của NATO được đưa ra dựa trên sự đồng thuận. Do đó, nếu một bên nào đó không được lên tiếng, các quốc gia hùng mạnh nhất sẽ có thể áp đặt ý chí của mình trong việc tiến hành các hoạt động chung.
Điều 5 là "chén thánh". Điều khoản này quy định trong trường hợp một đồng minh bị đe dọa về mặt quân sự, các đồng minh khác có nghĩa vụ phải đến giúp đỡ. Mặc dù vậy, điều này cũng cần phải được đưa ra bỏ phiếu.
Điểm yếu
Nguồn tin của tờ The Telegraph khẳng định kế hoạch "trả tiền để được ưu tiên" vẫn chưa được chính thức trình bày với các đồng minh. Phía Mỹ chỉ đang thăm dò dư luận tại các cuộc họp liên quan. Và ý tưởng này tiềm ẩn nhiều vấn đề đối với Mỹ.
Rõ ràng là các quốc gia lớn, nếu muốn, có thể vượt qua ngưỡng 5% và giữ quyền bỏ phiếu. Tuy nhiên, điều này sẽ không đơn giản hóa quá trình ra quyết định.
Chỉ cần nhớ lại việc Thụy Điển và Phần Lan gia nhập NATO, quá trình này đã bị đình trệ do sự can thiệp của Thổ Nhĩ Kỳ và Hungary. Chính các quốc gia nhỏ hơn và nghèo hơn đã không can thiệp vào quá trình này.
Còn về Điều 5, nó được sử dụng thường xuyên hơn là được viện dẫn. Chính xác hơn, nó chưa bao giờ được viện dẫn.
Cuối cùng, ngay cả khi Mỹ đưa ra tối hậu thư, việc phê chuẩn một thỏa thuận "trả tiền để được tham gia" sẽ vô cùng khó khăn bởi có cần phải có sự đồng thuận.
Đúng là người Mỹ là những người lãnh đạo không chính thức của NATO và nắm giữ các văn kiện thành lập liên minh. Nhưng họ vẫn không thể tước bỏ quyền bỏ phiếu của bất kỳ thành viên nào.
Điều Mỹ sẽ ghi nhớ
Tuy nhiên, ý tưởng về việc trả phí để được tham gia cuộc chơi là một điểm sáng mới mẻ trong bức tranh tổng thể của cuộc khủng hoảng.
Từ trước đến nay vẫn luôn tồn tại những mâu thuẫn, nhưng trong những năm gần đây, sự thống nhất dường như được tạo ra bằng cách xác định các mối đe dọa chung, chủ yếu (điều này được phản ánh trong các tuyên bố chung) là mối đe dọa từ Nga.
Hội nghị thượng đỉnh NATO tiếp theo sẽ diễn ra tại Ankara vào tháng 7/2026. Và càng đến gần ngày hội nghị, càng có nhiều bất đồng.
Vấn đề Nga "thuận tiện" đã lùi vào hậu trường. Rõ ràng, người châu Âu sẽ không bao giờ từ bỏ nó. Nhưng người Mỹ rõ ràng đang bận tâm với những vấn đề khác hiện nay.
Chính ông Trump đã nhiều lần trực tiếp nói về những vấn đề mà liên minh đang phải đối mặt do hành vi của các đồng minh. Gần đây nhất, ông nói: "Họ không muốn giúp đỡ ai cả, tất cả bọn họ đều đáng ghê tởm".
Và ông đe dọa Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, người được cho là đã tuyên bố đóng cửa không phận Pháp đối với máy bay Mỹ. "Mỹ sẽ nhớ điều đó!", Tổng thống Mỹ nói.
Tây Ban Nha kiên quyết từ chối hỗ trợ Mỹ trong chiến dịch tấn công Iran. Thậm chí còn có những cuộc thảo luận về việc có nên gia nhập NATO hay không. Ý đóng cửa căn cứ ở Sicily đối với Không quân Mỹ.
Và Ba Lan - quốc gia chi tiêu quốc phòng lớn nhất châu Âu cũng đã từ chối lời đề nghị của Mỹ về việc cho mượn hệ thống phòng không Patriot để triển khai đến khu vực chiến sự ở Trung Đông.
Việc chấm dứt chiến dịch ở Iran, ngay cả bây giờ cũng khó có thể cải thiện tình hình. Ngoại trưởng Rubio cảnh báo Mỹ sẽ xem xét lại nghiêm túc mối quan hệ với các đối tác của mình.
Do đó, hội nghị thượng đỉnh tháng 7 tại Ankara sẽ diễn ra rất khó khăn.
