Theo Reuters dẫn báo cáo của U.S. Energy Information Administration công bố tháng 3/2026, tổng nhu cầu điện của Mỹ được dự báo tăng từ mức kỷ lục 4.195 tỷ kWh trong năm 2025 lên 4.260 tỷ kWh trong năm 2026, tương đương mức tăng khoảng 1,5% theo năm, trước khi tiếp tục đạt 4.388 tỷ kWh vào năm 2027. Đáng chú ý, mức tăng này diễn ra trong bối cảnh nhu cầu điện từng ổn định nhiều năm, cho thấy một lực kéo mới đang hình thành.
Động lực đó đến từ AI, nhưng không theo cách tuyến tính. Nhu cầu điện không chỉ tăng về tổng lượng mà tăng mạnh theo từng cụm hạ tầng. Tại các khu vực tập trung trung tâm dữ liệu, tốc độ tiêu thụ điện đã vượt khả năng cung ứng hiện có, buộc thị trường phải điều chỉnh giá và huy động nguồn dự phòng.
Trong mùa hè 2025, giá công suất tại thị trường PJM - nơi tập trung phần lớn data center của Mỹ - đã tăng hơn 800% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh trạng thái cầu vượt cung rõ rệt.
AI đẩy hệ thống điện vào trạng thái “chạy quá tải”
Áp lực này không thể giải quyết ngay bằng năng lượng sạch. Khi nhu cầu tăng đột biến trong ngắn hạn, hệ thống buộc phải quay lại các nguồn điện có thể huy động nhanh. Reuters ghi nhận tại khu vực PJM, khoảng 60% các nhà máy điện chạy dầu, khí và than từng nằm trong kế hoạch đóng cửa năm 2025 đã phải tạm hoãn hoặc hủy bỏ việc ngừng hoạt động.
Đa số trong đó là các nhà máy "peaker" - loại hình vốn chỉ được thiết kế để vận hành ngắn hạn nhằm ứng cứu hệ thống vào những khung giờ cao điểm. Đây là những nguồn điện có chi phí cao và phát thải lớn hơn, nhưng lại đóng vai trò như “tuyến phòng thủ cuối cùng” để tránh mất điện diện rộng.
Việc kéo dài vòng đời các nhà máy này không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà phản ánh trạng thái căng thẳng của toàn hệ thống.
Hãng tin Reuters dẫn dữ liệu từ các nghiên cứu liên bang cho thấy các nhà máy peaker có thể phát thải sulfur dioxide cao hơn khoảng 1,6 lần trên mỗi đơn vị điện so với các nhà máy thông thường, trong khi tổng số khoảng 1.000 nhà máy dạng này tại Mỹ có thể cung cấp tới 19% công suất dù chỉ đóng góp khoảng 3% sản lượng điện. Khi AI đẩy nhu cầu tăng nhanh, phần “công suất dự phòng” này đang được kích hoạt trở lại.
Rủi ro đảo chiều: Từ thiếu điện sang dư thừa công suất
Tác động không dừng ở vận hành hệ thống mà lan sang cả quyết định đầu tư. Nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu đang được dự báo tăng theo cấp số nhân, buộc các công ty điện lực phải mở rộng công suất với tốc độ chưa từng có. Ước tính nhu cầu điện cho data center tại Mỹ có thể tăng từ 34,7 GW năm 2024 lên 106 GW vào năm 2035, tương đương mức tăng hơn 200% trong hơn một thập kỷ. Quy mô này đặt ra yêu cầu về vốn đầu tư và hạ tầng vượt xa các chu kỳ trước.
Tuy nhiên, giả định rằng nhu cầu AI sẽ tiếp tục tăng vô hạn đang bắt đầu bị đặt dấu hỏi. Khi các trung tâm dữ liệu đồng loạt ký hợp đồng điện dài hạn và thậm chí xây dựng nguồn cung riêng, rủi ro chuyển từ thiếu điện sang dư thừa công suất. Theo Financial Times trong năm 2026, các nhà đầu tư năng lượng cảnh báo rằng việc xây dựng hạ tầng điện quá nhanh cho AI có thể dẫn đến tình trạng dư công suất nếu nhu cầu thực tế không đạt kỳ vọng hoặc hiệu suất công nghệ cải thiện nhanh hơn dự báo.
Ở cấp độ tiêu dùng, AI không thay thế mà đang chồng thêm nhu cầu lên hệ thống. Nhu cầu điện khu vực dân cư tại Mỹ được dự báo đạt 1.535 tỷ kWh trong năm 2026, tăng so với mức 1.517 tỷ kWh năm 2025, trong khi khu vực thương mại tăng từ 1.486 tỷ kWh lên 1.525 tỷ kWh trong cùng giai đoạn. Điều này cho thấy tăng trưởng điện không đến từ một nguồn duy nhất mà là sự cộng hưởng giữa AI và quá trình điện khí hóa toàn nền kinh tế.
Cấu trúc nguồn điện vì thế cũng thay đổi chậm hơn kỳ vọng. Tỷ trọng năng lượng tái tạo được dự báo tăng từ khoảng 24% năm 2025 lên 27% vào năm 2027, nhưng khí đốt vẫn duy trì quanh mức 40% trong giai đoạn 2025-2026. Khi nhu cầu tăng nhanh hơn tốc độ triển khai năng lượng sạch, hệ thống buộc phải dựa vào các nguồn truyền thống để đảm bảo ổn định, đồng thời làm gia tăng áp lực phát thải.
AI, trong bối cảnh này, không chỉ là một bước tiến về công nghệ mà là một biến số làm thay đổi toàn bộ hệ thống năng lượng. Khi mỗi mô hình lớn hơn, mỗi trung tâm dữ liệu lớn hơn, nhu cầu điện không tăng tuyến tính mà tăng theo quy mô hạ tầng. Và khi tốc độ mở rộng đó vượt quá khả năng thích ứng của lưới điện, bài toán không còn là tối ưu hóa thuật toán, mà là liệu có đủ điện - và đủ “sạch” - để duy trì sự phát triển của chính AI.
*Nguồn: FT, Reuters
