Một tàu chở dầu treo cờ Eswatini mang theo 600.000 thùng dầu thô Iran dự kiến cập cảng Gujarat vào ngày 4/4. Nếu cập cảng đúng kế hoạch, đây sẽ là chuyến nhập khẩu dầu đầu tiên của Ấn Độ từ Iran kể từ tháng 5/2019 - thời điểm các lệnh trừng phạt của Mỹ buộc New Delhi phải dừng mua dầu từ Tehran.
Lô hàng được vận chuyển theo cơ chế miễn trừ trừng phạt kéo dài 30 ngày do Mỹ cấp trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng sau cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran khiến eo biển Hormuz phải đóng cửa. Diễn biến này được xem là dấu hiệu cho thấy Ấn Độ đang linh hoạt điều chỉnh chiến lược năng lượng nhằm đảm bảo nguồn cung trong giai đoạn thị trường dầu mỏ biến động mạnh.
Tàu chở dầu Aframax mang tên Ping Shun, treo cờ Eswatini và từng bị Mỹ áp lệnh trừng phạt vào năm 2025, hiện phát tín hiệu hành trình hướng tới cảng Vadinar (bang Gujarat) sau khi bốc dầu tại đảo Kharg của Iran vào đầu tháng 3. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo đích đến của con tàu vẫn có thể thay đổi, bởi các tàu thuộc “đội tàu bóng tối” thường xuyên thay đổi lộ trình để tránh bị theo dõi.
Trong khi đó, việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz sau cuộc xung đột leo thang với Mỹ và Israel đã làm gián đoạn khoảng 20% dòng chảy dầu và LNG toàn cầu. Diễn biến này gây áp lực trực tiếp lên Ấn Độ - quốc gia phụ thuộc tới 40% nguồn dầu thô nhập khẩu và phần lớn khí LPG vận chuyển qua tuyến hàng hải chiến lược này.
Xung đột khu vực đã đẩy giá dầu Brent vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi dầu Iran đang được chào bán với mức chiết khấu từ 3–9 USD/thùng. Trước nguy cơ tồn kho suy giảm, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ buộc phải gấp rút tìm nguồn cung thay thế, dù việc nhập khẩu dầu Iran vẫn tiềm ẩn rủi ro liên quan đến các lệnh trừng phạt.
Trên thực tế, thương mại dầu mỏ giữa Ấn Độ và Iran từng tăng trưởng mạnh sau thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2015. Đến năm 2017, lượng nhập khẩu đạt hàng trăm nghìn thùng mỗi ngày, đưa Iran trở thành một trong ba nhà cung cấp dầu lớn nhất của Ấn Độ.
Tuy nhiên, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân vào năm 2018 và chấm dứt cơ chế miễn trừ vào tháng 5/2019, hoạt động mua bán dầu giữa hai nước gặp gián đoạn. Trước thời điểm đó, Ấn Độ từng đánh giá cao Iran nhờ đặc tính phù hợp với hệ thống lọc dầu trong nước cùng các điều khoản tín dụng ưu đãi. Hai bên thậm chí từng thanh toán bằng đồng rupee thông qua các ngân hàng Ấn Độ - cơ chế có thể được khôi phục nếu quan hệ thương mại chính thức nối lại.
Theo quy định hiện tại, thời hạn miễn trừ của Mỹ sẽ kết thúc vào ngày 19/4, chỉ áp dụng với lượng dầu Iran đã được vận chuyển trước đó, thu hẹp đáng kể thời gian để các nhà máy lọc dầu Ấn Độ củng cố nguồn dự trữ chiến lược.
Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động, Ấn Độ đã tăng nguồn cung dầu từ Nga. Nguồn dầu tạm thời từ Iran có thể giúp giảm áp lực trong ngắn hạn. Nếu không có thêm miễn trừ từ Mỹ, Ấn Độ nhiều khả năng vẫn duy trì sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp truyền thống như Iraq, Ả Rập Xê Út và Nga.
