Nếu bạn là một "mọt" phim Hàn Quốc hay thường xuyên theo dõi những vlogger ẩm thực đồng quê Trung Quốc, hẳn đã không ít lần tò mò, nuốt nước bọt trước cảnh người ta rủ nhau lên núi hái mầm gai, hương xuân về xào nấu bốc khói nghi ngút. Cứ ngỡ thứ lộc rừng đắt đỏ, khan hiếm ấy chỉ có ở xứ người, nào ngờ ngay tại Việt Nam, giữa dải sương mù đặc quánh của vùng cao Y Tý (Bát Xát, Lào Cai), bà con dân tộc bản địa cũng đang gùi những bó mầm non tơ ra chợ phiên.
Mùa mầm gai ngắn ngủi lắm, tựa như một cái chớp mắt của mùa xuân Tây Bắc, rộ lên chừng vài ba tuần là lá đã già, thân đã cứng. Thế nên, những người trót mê cái vị hăng hăng, bùi bùi, ngòn ngọt của thứ rau rừng này cứ độ này lại rủ nhau ngược ngàn lên Y Tý, lân la dọc các nẻo chợ phiên ngày cuối tuần chỉ để mong săn bằng được thứ đặc sản lạ lùng ấy.
Ngoại hình "khó gần" nhưng lại là đặc sản vạn người mê
Bước dạo quanh chợ phiên Y Tý họp vào sáng thứ Bảy hàng tuần, giữa cơ man nào là váy áo thổ cẩm sặc sỡ và những mẹt rau củ bản địa tươi rói, ánh mắt của những vị khách miền xuôi thường dễ dàng bị khựng lại trước những mớ rau có ngoại hình "gai góc" đúng nghĩa đen. Chúng là những đọt mầm non vươn lên từ thân cây đầy gai nhọn hoắt, nhìn qua tưởng đâu là một loại cây dại nào đó vô tình bị lẫn vào chứ chẳng ai nghĩ lại là một món ăn ngon nghẻ.
Thế nhưng, đừng để vẻ ngoài "khó gần" ấy đánh lừa, bởi đây chính là mầm gai - thứ rau đặc sản mà chỉ những người sành ăn mới biết đường tìm mua. Mầm gai sinh trưởng hoàn toàn trong môi trường tự nhiên, vươn mình đón sương gió của đại ngàn nên giữ trọn vẹn được vị thanh khiết, ngai ngái rát đặc trưng của núi rừng. Có những mầm còn nguyên cả đọt non mập mạp chưa kịp bung lá tẽ ngọn, đó chính là phần tinh túy và ngon ngọt nhất mà ai cũng muốn chọn lự.
Của hiếm núi rừng nhưng giá rẻ giật mình, chứa đựng bao giọt mồ hôi của người đi hái
Món quà quý của thiên nhiên là thế, nhưng giá cả ở phiên chợ vùng cao lại luôn khiến người ta phải rưng rưng vì sự chân chất, thật thà của bà con. Theo chia sẻ từ cô nàng Tiktoker Mai Tây Bắc - một người rất am hiểu văn hóa bản địa: "Rau ở trên này sẽ được bà con người Hà Nhì đi hái từ tận trong rừng sâu tự nhiên. Một mớ mập mạp như thế này bà con mang ra chợ bán cũng chỉ dao động khoảng 5 nghìn đến 10 nghìn đồng tùy từng nhà thôi". Nghe cái giá rẻ bèo ấy, nhiều du khách không khỏi giật mình. Bởi lẽ, để đổi lấy 5 nghìn, 10 nghìn đồng ấy là cả một quá trình luồn rừng, lội suối vô cùng vất vả.
Cây gai mọc hoang dại, chằng chịt, muốn hái được những đọt mầm non nhất, người dân phải hết sức khéo léo để không bị những lớp gai sắc nhọn cào rách tay áo, trầy xước da thịt. Quả thực, cầm mớ rau trên tay mới thấy quý trọng sự nhọc nhằn của những người nông dân nơi rẻo cao. Bên cạnh mầm gai, góc chợ phiên mùa này còn xanh mướt những loại rau rừng tuyệt ngon khác như rau dớn uốn cong như vòi voi, tha hồ để bạn gói ghém hương vị Tây Bắc mang về.
Chế biến mầm gai: Chút tỉ mỉ đổi lấy mâm cơm ngon quên sầu
Mang được mớ mầm gai quý giá về căn bếp nhỏ, công đoạn sơ chế cũng đòi hỏi sự nâng niu và một chút kiên nhẫn. Đầu tiên, bạn cần tước bỏ lớp vỏ héo úa bên ngoài bao bọc lấy mầm, sau đó dùng dao cẩn thận gọt bỏ đi những chiếc gai liti còn sót lại trên thân. Bí quyết quan trọng nhất để món ăn hoàn hảo, không bị chát và giảm bớt mùi hăng tự nhiên chính là thao tác chần nước sôi. Sau khi rửa sạch, bạn thả mầm gai vào nồi nước đang sôi sùng sục, đảo nhanh tay rồi vớt ra ngay lập tức, có thể ngâm vào tô nước đá lạnh để rau giữ được độ giòn sần sật và màu xanh bắt mắt.
Sau bước "tẩy trần" ấy, mầm gai đã sẵn sàng để biến tấu thành đủ món ngon trên đời. Dân dã nhất thì cứ luộc chấm nước mắm vắt chút chanh tỏi ớt, ăn trôi cơm vô cùng. Sang hơn một chút thì xào cùng tỏi đập dập, xào với những lát thịt bò thái mỏng hay nấu một bát canh ngọt thanh xua tan mệt mỏi.
Thậm chí, theo lời khuyên của người dân bản địa, những đêm sương lạnh buốt ở Y Tý, chỉ cần thả vài đọt mầm gai vào bát mì tôm nóng hổi, húp xì xụp thôi cũng đủ thấy cuộc đời này thi vị và no đủ lắm rồi. Nếu có dịp lên Y Tý mùa sương mây này, bạn nhất định đừng bỏ lỡ cơ hội đi chợ phiên và xách về vài mớ mầm gai nhé, bởi bỏ lỡ mùa hoa lá rộ nở lúc này, bạn sẽ phải ngậm ngùi đợi mòn mỏi trọn một năm nữa mới có thể được nếm lại hương vị tuyệt diệu ấy.
