Việt Nam chế tạo thành công thiết bị "đánh thức Su-30MK2 trước giờ G"
Từ nhu cầu thực tiễn trong huấn luyện và khai thác khí tài, một thiết bị đặc biệt dành cho tổ hợp liên lạc trên máy bay Su-30MK2 đã được các kỹ sư Việt Nam nghiên cứu, chế tạo thành công.
Đây không chỉ là một sản phẩm kỹ thuật đơn thuần, mà còn có thể được ví như thiết bị "đánh thức" hệ thống của Su-30MK2 ngay trước thời điểm thực hiện nhiệm vụ.
Cách ví von này xuất phát từ chính chức năng của thiết bị. Trước mỗi chuyến bay, toàn bộ dữ liệu cần thiết như tham số liên lạc, cấu hình hệ thống… phải được nạp vào máy tính chuyên dụng trên máy bay. Đồng thời, hệ thống cũng cần được kiểm tra lại một lần cuối để đánh giá khả năng hoạt động, phát hiện lỗi và bảo đảm trạng thái sẵn sàng.
Nói cách khác, đây là bước chuyển quan trọng, đưa máy bay từ trạng thái "sẵn sàng kỹ thuật" sang trạng thái "có thể thực hiện nhiệm vụ".
Tiêm kích Su-30MK2 làm nhiệm vụ tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: QĐND
Trong bài viết đăng ngày 16/3, báo Phòng Không - Không quân cho biết, trước đây, thiết bị tương tự do Liên Xô sản xuất bộc lộ nhiều hạn chế: kích thước cồng kềnh, cấu trúc phức tạp, độ tin cậy chưa cao và đặc biệt là khó bảo đảm nguồn linh kiện thay thế.
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải làm chủ công nghệ và chủ động chế tạo thiết bị thay thế phù hợp hơn với điều kiện khai thác thực tế.
Trung tá Hà Văn Lê (người ngồi) cùng đồng nghiệp vận hành thiết bị nạp dữ liệu và kiểm tra trước khi bay. Ảnh: Báo PK-KQ
Từ bài toán đó, nhóm nghiên cứu do Trung tá, Thạc sĩ Hà Văn Lê – Nghiên cứu viên Phòng Nghiên cứu Vô tuyến điện tử, Viện Kỹ thuật PK-KQ – đã bắt tay vào phát triển một giải pháp hoàn toàn mới: Thiết bị mô phỏng khối nạp dữ liệu và kiểm tra cho tổ hợp liên lạc trên máy bay Su-30MK2.
Sản phẩm không chỉ đáp ứng đầy đủ các chỉ tiêu kỹ thuật mà còn được cải tiến theo hướng gọn nhẹ, kết cấu chắc chắn, dễ khai thác và có độ tin cậy cao.
Đến nay, thiết bị đã được sản xuất 7 bộ, từng bước đưa vào phục vụ thực tế và dự kiến tiếp tục triển khai thêm 2 bộ trong năm 2026, góp phần nâng cao năng lực bảo đảm kỹ thuật cho các đơn vị khai thác Su-30MK2.
Đề tài nghiên cứu chế tạo thiết bị này cũng được đánh giá cao về hàm lượng khoa học và tính ứng dụng, giành giải Nhất tại Giải thưởng “Sáng tạo trẻ” cấp Quân chủng năm 2025.
Hành trình 270 ngày bứt phá
Ít ai biết rằng, để tạo nên "cú đánh thức" ấy là cả một hành trình kéo dài 9 tháng (khoảng 270 ngày) nghiên cứu và hoàn thiện liên tục.
Theo báo Quân đội Nhân dân, thực tế, ý tưởng về thiết bị này đã được hình thành từ nhiều năm trước, khi Trung tá Hà Văn Lê còn là giảng viên tại Học viện Phòng không – Không quân. Trong quá trình giảng dạy, Trung tá Hà Văn Lê nhận thấy một khoảng trống lớn: nội dung thực hành nạp dữ liệu trước chuyến bay là bắt buộc, nhưng lại thiếu thiết bị tương ứng để học viên luyện tập.
Từ đó, Trung tá Hà Văn Lê bắt đầu xây dựng mô hình mô phỏng, giúp học viên tiếp cận quy trình cơ bản. Tuy nhiên, sản phẩm khi đó chỉ dừng ở mức phục vụ đào tạo, chưa thể kết nối và vận hành trong điều kiện thực tế.
Trung tá Hà Văn Lê (ngoài cùng, bên phải) hướng dẫn cán bộ trẻ của Viện Kỹ thuật PK-KQ nghiên cứu khoa học.
Bước ngoặt đến vào năm 2022, khi Trung tá Hà Văn Lê chuyển về công tác tại Phòng Nghiên cứu Vô tuyến điện tử, Viện Kỹ thuật PK-KQ. Tại môi trường nghiên cứu chuyên sâu, đề tài được nâng cấp với yêu cầu cao hơn, hướng tới chế tạo thiết bị có thể ứng dụng trực tiếp trong thực tế khai thác.
Trong khoảng thời gian 9 tháng (khoảng 270 ngày), nhóm nghiên cứu đã tập trung giải quyết hàng loạt bài toán kỹ thuật: từ thiết kế phần cứng, xây dựng thuật toán điều khiển đến bảo đảm độ ổn định của hệ thống nguồn và khả năng tương thích với tổ hợp liên lạc trên Su-30MK2. Toàn bộ quá trình được triển khai theo hướng vừa nghiên cứu, vừa thử nghiệm, vừa hoàn thiện.
Kết quả là một thiết bị hoàn chỉnh ra đời với thiết kế hiện đại hơn, giảm thiểu số lượng linh kiện, tối ưu cấu trúc và nâng cao độ tin cậy. Không chỉ dừng lại ở một sản phẩm đơn lẻ, nhóm nghiên cứu còn tổ chức sản xuất nhiều bộ thiết bị, sẵn sàng phục vụ nhu cầu thực tế của các đơn vị.
Song song với đó, Trung tá Hà Văn Lê còn tham gia nhiều dự án quan trọng khác, từ nghiên cứu hệ thống nhận dạng IFF đến sản xuất vật tư kỹ thuật và phát triển các thiết bị thay thế cho khí tài hiện có.
Đáng chú ý, Trung tá Hà Văn Lê cũng trực tiếp tham gia đào tạo, kèm cặp đội ngũ kỹ sư trẻ theo mô hình "1 kèm 1", góp phần xây dựng lực lượng kế cận trong lĩnh vực kỹ thuật vô tuyến điện tử.
Những nỗ lực này đã được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu thi đua liên tiếp trong các năm gần đây, cùng với các phần thưởng cấp Bộ Quốc phòng. Nhưng quan trọng hơn, đó là dấu mốc cho thấy khả năng làm chủ công nghệ ngày càng rõ nét – từ mô phỏng trong giảng đường đến sản phẩm có thể vận hành trong thực tế.
