Từ 1/5, Việt Nam có thay đổi lớn trong một lĩnh vực, nếu vi phạm có thể bị phạt đến 2 tỷ đồng

Mới đây, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 71/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử. Trong đó, mức phạt tiền tối đa đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử lên tới 1 tỷ đồng đối với cá nhân và 2 tỷ đồng đối với tổ chức.

Nghị định số 71 có hiệu lực từ ngày 1/5/2026.

Theo Nghị định 71, vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử là hành vi có lỗi do tổ chức, cá nhân thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính.

Đáng chú ý, đối với mỗi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, tổ chức, cá nhân vi phạm phải chịu một trong hai hình thức xử phạt là cảnh cáo và phạt tiền.

Căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử còn bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung sau: Tước quyền sử dụng giấy phép tiến hành công việc bức xạ; giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; giấy đăng ký hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; Trục xuất.

Mức phạt hành chính cao nhất lên đến 2 tỷ đồng

Theo Điều 37 của Nghị định 71, hành vi không thực hiện các biện pháp ngăn ngừa theo quy định để xảy ra sự cố tại nhà máy điện hạt nhân mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự, bị phạt tiền từ 1 - 2 tỷ đồng.

Cụ thể, mức phạt này áp dụng đối với một số vi phạm đặc biệt nghiêm trọng trong vận hành nhà máy điện hạt nhân. Đó là hành vi vận hành thử tổ máy điện hạt nhân hoặc vận hành nhà máy điện hạt nhân khi không có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hạn đều bị xử phạt ở mức này. Ngoài ra, việc tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân khi chưa có giấy phép hoặc giấy phép đã hết hiệu lực cũng có thể bị phạt tới 2 tỷ đồng.

Ngoài ra, Nghị định 71 còn quy định nhiều nhóm hành vi vi phạm khác trong hoạt động sử dụng năng lượng nguyên tử.

Trong nhóm vi phạm về khai báo và cấp phép, đối với hành vi không khai báo hoặc khai báo không đầy đủ khi có vật liệu hạt nhân, thiết bị hạt nhân hoặc nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng có thể bị phạt từ 30 - 60 triệu đồng.

Nghị định trên còn siết chặt quy định về an toàn bức xạ. Cụ thể, những hành vi như để liều chiếu xạ của nhân viên hoặc công chúng vượt quá giới hạn cho phép, không trang bị liều kế cho nhân viên bức xạ hoặc không thực hiện biện pháp khắc phục khi phát hiện vượt ngưỡng đều có thể bị xử phạt. Nếu như các vi phạm này xảy ra tại cơ sở hạt nhân như nhà máy điện hạt nhân, mức phạt hành chính có thể tăng lên tới 120 triệu đồng...

Nghị định 71 bao gồm 4 chương, 57 điều quy định về hành vi vi phạm hành chính, hình thức xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả đối với vi phạm quy định về khai báo, cấp giấy phép; vi phạm về an toàn bức xạ, bảo vệ bức xạ; vi phạm về an ninh nguồn phóng xạ, an ninh vật liệu hạt nhân, thanh sát hạt nhân; vi phạm về an toàn, an ninh nhà máy điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu; vi phạm về hoạt động dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử…

Việc ban hành Nghị định 71 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước chuẩn bị cho chương trình điện hạt nhân. Trên thực tế, cuối năm 2024, Quốc hội đã thông qua chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Theo kế hoạch, nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của nước ta dự kiến đặt tại tỉnh Khánh Hòa (thuộc tỉnh Ninh Thuận cũ), gồm 2 dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Việt Nam cũng đã cơ bản thống nhất với phía Nga dự thảo hiệp định hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Dự án này do EVN làm chủ đầu tư.

Nghị định 71 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026. Như vậy, kể từ thời điểm Nghị định 71 có hiệu lực, Nghị định số 107/2013/NĐ-CP ngày 20/9/2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hết hiệu lực thi hành.
Nghị định 71 có nhiều thay đổi so với Nghị định 107. Chẳng hạn, ngoài tăng mức phạt, một điểm mới đáng chú ý tại Điều 44 Nghị định 71 là lần đầu bổ sung quy định xử phạt đối với các vi phạm liên quan đến quản lý và cập nhật dữ liệu trên Nền tảng số về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân. Trong khi đó, trước đây các vi phạm liên quan đến quản lý dữ liệu trên nền tảng số trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử chưa được Nghị định 107 quy định cụ thể về xử phạt.
Cụ thể, với hành vi không cập nhật hoặc cập nhật không đầy đủ, không chính xác thông tin, dữ liệu khi khai báo, cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ, chứng chỉ nhân viên bức xạ, giấy đăng ký dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử…, mức xử phạt là 15 – 35 triệu đồng (theo Nghị định 71).