Radar phòng thủ tên lửa Mỹ trở thành mục tiêu ưu tiên
Các cuộc tấn công trả đũa của Iran trong xung đột Trung Đông đã phơi bày một điểm yếu đáng chú ý trong hệ thống phòng thủ tên lửa hiện đại: các radar chiến lược - dù cực kỳ tiên tiến, vẫn dễ bị tổn thương trước các đòn tấn công chi phí thấp.
Theo nhiều nguồn tin quân sự và hình ảnh vệ tinh thương mại, Iran đã nhắm mục tiêu có hệ thống vào các radar phòng thủ tên lửa của Mỹ và đồng minh trong khu vực. Một trong những tổn thất đáng chú ý nhất là radar AN/TPY-2 tại căn cứ không quân Muwaffaq Salti ở Jordan, được cho là đã bị phá hủy hoặc hư hại nặng sau một cuộc tấn công bằng tên lửa.
Radar AN/TPY-2 là thành phần cốt lõi của hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD, có nhiệm vụ phát hiện và theo dõi tên lửa đạn đạo từ khoảng cách rất xa để cung cấp dữ liệu dẫn bắn cho các tên lửa đánh chặn. Hệ thống này được triển khai rộng rãi tại Trung Đông nhằm đối phó với kho tên lửa đạn đạo ngày càng lớn của Iran.
Ngoài Jordan, các radar AN/TPY-2 khác tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ả Rập Xê Út cũng được cho là đã trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Trong khi đó, một radar cảnh báo sớm khổng lồ AN/FPS-132 tại Qatar đã bị trúng đạn, khiến ít nhất một mặt radar bị hư hại.
Radar AN/FPS-132 là hệ thống radar mảng pha cố định cực lớn có khả năng bao phủ 360 độ để cảnh báo sớm các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Đây là một trong những thành phần quan trọng của mạng lưới cảnh báo tên lửa toàn cầu của Mỹ.
Vũ khí giá rẻ thách thức hệ thống hàng tỷ USD
Một điểm đáng chú ý trong các cuộc tấn công này là việc Iran được cho là sử dụng nhiều máy bay không người lái cảm tử tầm xa cùng tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo để nhắm vào các radar có giá trị cao.
Điều này tạo nên một nghịch lý chiến lược: những hệ thống radar cực kỳ tiên tiến, có khả năng theo dõi mục tiêu bay với tốc độ siêu thanh hoặc thậm chí ngoài khí quyển, lại có thể bị vô hiệu hóa bởi những máy bay không người lái chi phí thấp.
Các radar chiến lược thường là hệ thống cố định hoặc bán cố định, khiến vị trí của chúng dễ dàng bị xác định bằng dữ liệu vệ tinh. Một khi tọa độ đã được biết, việc tấn công các mục tiêu này trở nên tương đối đơn giản.
Hơn nữa, cấu trúc của radar mảng pha cũng khiến chúng dễ bị tổn thương. Các ăng-ten radar phải đặt ở vị trí thoáng để truyền và nhận tín hiệu, do đó khó được bảo vệ bằng các lớp giáp hoặc công trình kiên cố. Ngay cả một lượng thuốc nổ nhỏ từ máy bay không người lái cũng có thể gây hư hại nghiêm trọng cho các mảng ăng-ten nhạy cảm này.
Tác động chiến lược lớn hơn
Việc mất hoặc hư hại các radar phòng thủ tên lửa không chỉ gây ảnh hưởng tức thời đến khả năng đánh chặn tên lửa mà còn có thể làm suy giảm nhận thức tình huống chiến lược.
Những radar như AN/TPY-2 và AN/FPS-132 là thành phần quan trọng của mạng lưới phòng thủ tên lửa khu vực mà Mỹ và các đồng minh đã xây dựng trong nhiều năm với chi phí hàng tỷ USD. Chúng giúp phát hiện sớm các vụ phóng tên lửa và cung cấp dữ liệu cho các hệ thống đánh chặn như Patriot hoặc THAAD.
Số lượng các radar này cũng rất hạn chế. Theo các ước tính, chỉ khoảng 16 hệ thống AN/TPY-2 được sản xuất cho tất cả khách hàng trên thế giới. Mỗi hệ thống có giá từ 250 đến 300 triệu USD và mất nhiều năm để chế tạo.
Việc một radar bị phá hủy có thể tạo ra khoảng trống trong phạm vi giám sát, khiến các khu vực quan trọng dễ bị tổn thương hơn trước các cuộc tấn công tiếp theo.
Ngoài ra, một số radar cảnh báo sớm chiến lược còn đóng vai trò trong hệ thống răn đe hạt nhân, giúp phát hiện sớm các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo. Nếu các cảm biến này bị vô hiệu hóa, khả năng cảnh báo sớm và ra quyết định chiến lược có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Những diễn biến gần đây đang thúc đẩy các cuộc tranh luận trong giới quân sự về việc cần chuyển một phần hệ thống theo dõi tên lửa từ mặt đất lên không gian.
Hiện nay, Mỹ đã có các vệ tinh cảnh báo sớm có thể phát hiện vụ phóng tên lửa. Tuy nhiên, các hệ thống này chủ yếu chỉ phát hiện sự kiện phóng mà không theo dõi toàn bộ quỹ đạo bay của vũ khí.
Do đó, Lầu Năm Góc đang thúc đẩy phát triển các chòm sao vệ tinh mới có khả năng theo dõi tên lửa đạn đạo và phương tiện siêu vượt âm trong suốt hành trình bay. Các vệ tinh này sẽ bổ sung cho hệ thống radar mặt đất và giúp tăng khả năng sống sót của mạng lưới phòng thủ tên lửa.
Tuy vậy, việc triển khai các hệ thống theo dõi trên quỹ đạo cũng đặt ra những thách thức mới, bao gồm nguy cơ các vệ tinh trở thành mục tiêu trong chiến tranh không gian.
Dù vậy, các cuộc tấn công gần đây của Iran đã nhấn mạnh một thực tế quan trọng của chiến tranh hiện đại: ngay cả những hệ thống quân sự đắt tiền và tiên tiến nhất cũng có thể trở nên dễ bị tổn thương trước các loại vũ khí đơn giản nhưng được sử dụng đúng chiến thuật.
