Nghi lễ tiễn ông Công ông Táo là nét văn hóa truyền thống mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện mong ước về một năm mới an lành, đủ đầy. Tuy nhiên, để phong tục này giữ được trọn vẹn giá trị, việc thả cá cần được thực hiện đúng cách, đúng thời điểm và gắn liền với ý thức bảo vệ môi trường.
Thời điểm thả cá
Theo quan niệm dân gian, lễ tiễn ông Công ông Táo nên được thực hiện vào ngày 23 tháng Chạp, tốt nhất là trước 12 giờ trưa (giờ Ngọ). Người xưa tin rằng, sau thời điểm này, Táo quân đã lên chầu trời, vì vậy việc thả cá quá muộn sẽ không còn trọn vẹn ý nghĩa tâm linh. Thực hiện nghi lễ đúng thời điểm cũng thể hiện sự chỉn chu, thành tâm của gia chủ trong những ngày cuối năm.
Thả cá.
Loại cá dùng để thả
Cá chép sống, thường là cá chép đỏ hoặc cá chép vàng, được xem là biểu tượng cho phương tiện để Táo quân "cưỡi" về trời. Ở miền Bắc, người dân chủ yếu sử dụng cá chép sống để thả xuống ao hồ, sông nước. Trong khi đó, tại một số địa phương miền Trung và miền Nam, nhiều gia đình lựa chọn cá giấy để hóa vàng. Dù lựa chọn hình thức nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự thành kính và phù hợp với điều kiện thực tế.
Cách thả cá đúng, bảo vệ môi trường
Cá chép nên được thả ở ao, hồ, sông có nguồn nước sạch, đang lưu thông, tránh những nơi ô nhiễm. Khi thả, cần nhẹ nhàng đưa cá sát mặt nước để cá tự bơi ra, hạn chế tình trạng cá bị sốc nước hoặc chết ngay sau khi thả.
Nếu cá được đựng trong túi nilon, người thả cần mở túi, nghiêng miệng túi cho cá bơi ra ngoài, tuyệt đối không ném cả túi xuống nước. Một hành động nhỏ nhưng thể hiện rõ ý thức và sự tôn trọng đối với sự sống.
Việc thả cả túi nilon, tro vàng mã hay các loại rác xuống sông hồ không chỉ làm mất mỹ quan mà còn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Người dân cũng không nên thả cá ở cống rãnh, nước thải, những nơi cá khó có khả năng sinh tồn.
Ngoài ra, cảnh chen lấn, xô đẩy khi thả cá tại các điểm đông người cũng tạo hình ảnh phản cảm, đi ngược lại ý nghĩa nhân văn của phong tục truyền thống.
Thả cá tiễn ông Công ông Táo không phải là hình thức hay làm cho xong lễ, mà là sự kết hợp giữa lòng thành và việc thiện. Đây cũng là dịp để mỗi người nhìn lại cách ứng xử của mình với thiên nhiên, nhắc nhở bản thân sống có trách nhiệm hơn với môi trường. Một con cá được thả đúng cách, một túi rác được mang về đúng nơi quy định chính là cách mở đầu năm mới nhẹ nhàng, tử tế và bền vững.