Các hành vi sai phạm trong quản lý và sử dụng đất đai sẽ đối mặt với chế tài nghiêm khắc hơn từ năm nay. Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính như trước, nhiều trường hợp gây lãng phí nghiêm trọng còn có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đây là điểm đáng chú ý trong Thông tư liên tịch số 11/2025 do 11 bộ, ngành Trung ương ban hành nhằm làm rõ các hành vi được coi là lãng phí đất đai, phục vụ cho công tác tố tụng và xử lý theo quy định pháp luật. Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25/1/2026.
Quy hoạch đất đai sai lệch có thể dẫn tới hậu quả pháp lý lớn
Một trong những nhóm vi phạm đầu tiên được nhấn mạnh là các sai phạm trong lập, điều chỉnh và tổ chức thực hiện quy hoạch sử dụng đất.
Các trường hợp xây dựng quy hoạch thiếu khả thi, điều chỉnh tùy tiện hoặc không đúng quy định dẫn đến thất thoát, lãng phí nguồn lực đất đai sẽ bị coi là hành vi nghiêm trọng. Nếu gây hậu quả lớn, việc xử lý hoàn toàn có thể chuyển sang trách nhiệm hình sự.
Hủy hoại tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường khi sử dụng đất sẽ bị siết chặt
Thông tư cũng cho thấy đất đai không chỉ là tài sản kinh tế mà còn gắn liền với môi trường và phát triển bền vững.
Những hành vi sử dụng đất gây ô nhiễm, làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên hoặc hủy hoại môi trường sẽ thuộc nhóm rủi ro pháp lý cao trong thời gian tới.
Giao đất, cho thuê đất sai đối tượng, sai thẩm quyền đều bị coi là lãng phí
Một nội dung đáng chú ý khác là các hành vi liên quan đến việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất hoặc chuyển mục đích sử dụng đất không đúng quy định.
Nếu các quyết định này không phù hợp với quy hoạch, không đúng đối tượng hoặc vượt thẩm quyền, cơ quan chức năng có thể xác định đó là hành vi gây lãng phí đất đai, kéo theo trách nhiệm pháp lý cho tổ chức và cá nhân liên quan.
Nghĩa vụ tài chính đất đai sẽ bị giám sát chặt hơn
Thông tư liên tịch số 11/2025 cũng đặc biệt nhấn mạnh các vi phạm trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.
Các trường hợp như:
Đất bỏ hoang, sử dụng sai mục đích có thể bị truy cứu trách nhiệm
Không ít dự án hiện nay bị chậm tiến độ, để đất trống trong thời gian dài gây lãng phí tài nguyên quốc gia. Thông tư mới đã quy định rõ:
Chậm giải phóng mặt bằng, bồi thường sai quy định cũng nằm trong nhóm vi phạm nghiêm trọng
Ngoài các vấn đề sử dụng đất trực tiếp, Thông tư còn đề cập đến trách nhiệm trong triển khai dự án.
Việc cố tình kéo dài giải phóng mặt bằng, chậm triển khai đầu tư hoặc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không đúng quy định, gây thiệt hại cho xã hội cũng được liệt kê là hành vi vi phạm nghiêm trọng.
Phê duyệt dự án trái quy hoạch có thể bị xử lý hình sự
Điểm đáng chú ý là trách nhiệm không chỉ thuộc về người sử dụng đất mà còn nằm ở khâu quyết định chủ trương đầu tư.
Nếu dự án nhà ở hoặc dự án phát triển đô thị được chấp thuận nhưng không phù hợp quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng hoặc chương trình phát triển nhà ở đã được phê duyệt, các cá nhân, tổ chức liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi gây hậu quả lớn.
Siết kỷ cương đất đai, hạn chế dự án treo và thất thoát nguồn lực
Theo giới chuyên gia, Thông tư liên tịch số 11/2025 không đơn thuần là hướng dẫn nghiệp vụ cho cơ quan tố tụng, mà còn tạo ra “hành lang pháp lý cứng” nhằm ràng buộc trách nhiệm của: Chủ đầu tư; Doanh nghiệp bất động sản; Tổ chức được giao, thuê đất; Cá nhân sử dụng đất.
Quy định này được kỳ vọng sẽ giảm mạnh tình trạng đất bỏ hoang, dự án treo kéo dài và thất thoát nguồn lực phát triển.
Từ năm 2026, lãng phí đất đai gây hậu quả nghiêm trọng sẽ không còn chỉ là vi phạm hành chính mà có thể trở thành hành vi phạm tội theo Bộ luật Hình sự.
Do đó, người dân, nhà đầu tư và các tổ chức có liên quan đến đất đai cần đặc biệt cẩn trọng, tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật để tránh vướng vào những rắc rối pháp lý không đáng có.