Bạn đọc Nguyễn Thị Thùy Mỵ (ngụ phường Xóm Chiếu) hỏi: Nghỉ việc trước Tết Nguyên đán có mất thưởng, mất lương tháng 13 không? Ngoài ra, người lao động bị ép làm xuyên Tết thì có được từ chối?
Liên quan đến nội dung này, luật sư Đào Thị Bích Liên, Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự, đã có những phân tích cụ thể.
Thưởng Tết, lương tháng 13: Hiểu đúng để không kỳ vọng
Căn cứ Điều 104 Bộ luật Lao động năm 2019, tiền thưởng là số tiền, tài sản hoặc bằng các hình thức khác mà người sử dụng lao động (NSDLĐ) thưởng cho người lao động (NLĐ) căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh và mức độ hoàn thành công việc của NLĐ.
Theo quy định này, quy chế thưởng thuộc quyền quyết định của NSDLĐ và phải được công bố công khai tại nơi làm việc, sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện NLĐ tại cơ sở (đối với nơi có tổ chức đại diện NLĐ).
Nghỉ việc trước Tết Nguyên đán có mất thưởng, mất lương tháng 13 không?
Đối với lương tháng 13, pháp luật lao động không có khái niệm hay quy định cụ thể. Trên thực tế, đây được xem là một khoản thưởng do NSDLĐ tự quyết định căn cứ vào tình hình sản xuất, kinh doanh hằng năm và hiệu quả làm việc của NLĐ.
Như vậy, thưởng Tết và lương tháng 13 không phải là khoản chi trả bắt buộc theo pháp luật, mà phụ thuộc vào thỏa thuận giữa NLĐ và NSDLĐ, cũng như quy chế thưởng của doanh nghiệp.
Việc NLĐ nghỉ việc trước Tết có được hưởng các khoản này hay không cũng hoàn toàn phụ thuộc vào nội dung thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng đã được ban hành.
Với quy định nêu trên, việc có thưởng hay không, hình thức thưởng, mức thưởng và thời điểm chi trả gần như hoàn toàn do NSDLĐ quyết định. Do đó, NLĐ cần theo dõi và bám sát quy chế thưởng của đơn vị để bảo đảm quyền lợi của mình, tránh phát sinh tranh chấp hoặc thiệt hại không đáng có.
Để hạn chế nguy cơ mất thưởng, NLĐ cần tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật và nội quy công ty, tránh rơi vào các trường hợp bị kỷ luật sa thải hoặc bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động vào thời điểm cuối năm, cận Tết.
NLĐ có quyền từ chối trực, làm thêm Tết
Liên quan đến việc người lao động có quyền từ chối trực lễ, Tết khi công ty yêu cầu hay không, căn cứ Điều 107 Bộ luật Lao động năm 2019, khi muốn NLĐ làm thêm giờ, người sử dụng lao động chỉ được sử dụng NLĐ làm thêm giờ khi đáp ứng đầy đủ các yêu cầu gồm:
- Được sự đồng ý của NLĐ.
- Bảo đảm số giờ làm thêm không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong 1 ngày. Trường hợp áp dụng thời giờ làm việc bình thường theo tuần thì tổng số giờ làm việc bình thường và số giờ làm thêm không quá 12 giờ trong 1 ngày và không quá 40 giờ trong 1 tháng.
Ngoài ra, NSDLĐ phải bảo đảm tổng số giờ làm thêm của người lao động không quá 200 giờ trong 1 năm.
Dù vậy, trong trường hợp đặc biệt (theo Điều 108 Bộ luật Lao động năm 2019), công ty có thể bắt buộc NLĐ tham gia trực Tết khi thực hiện công việc nhằm bảo vệ tài sản cho công ty trong phòng ngừa thiên tai, dịch bệnh, trừ trường hợp có nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe của người lao động theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.
Như vậy, nếu không thuộc các trường hợp đặc biệt nêu trên, NSDLĐ không được bắt buộc NLĐ phải trực lễ, Tết; NLĐ có quyền từ chối trực lễ, Tết nếu không muốn.