Khâm Thiên Giám triều Nguyễn được thành lập từ năm 1803 dưới thời vua Gia Long, là nơi tập trung các quan viên làm nhiệm vụ quan sát thiên văn, đo đạc khí tượng thủy văn, dự báo thời tiết, lập lịch âm dương ban hành cho cả nước; đồng thời quản lý thư tịch thiên văn, chọn ngày giờ tốt phục vụ hoạt động của triều đình, nông nghiệp và lễ nghi dân gian.
Tuy nhiên, theo dòng chảy thời gian, công trình hiện xuống cấp, đổ nát nghiêm trọng, nhiều hạng mục không còn giữ được nguyên trạng ban đầu.
Thời gian trước, công trình từng bị người dân thay đổi kết cấu, sử dụng làm nơi sinh sống. Việc cải tạo tự phát như chia tách không gian, lắp đặt nhà vệ sinh, sơn sửa tường làm biến dạng cấu trúc di tích. Sau khi người dân di dời, trả lại mặt bằng để phục vụ công tác bảo tồn, trùng tu, bức họa lạ với hình thức giống bản đồ được phát lộ.
Bức tường trước và sau khi phát lộ bức hoạ với đường nét kỳ lạ.
Bức họa được vẽ bằng nét màu đen, thể hiện nhiều ký hiệu và dòng chữ với ba hệ chữ Hán - Pháp - Việt, trong đó chữ Hán chiếm số lượng lớn.
Nội dung chữ Việt nhắc đến các địa danh quen thuộc của Huế như An Cựu, Lợi Nông; chữ Pháp đề cập đến một tuyến đường sắt.
Đặc biệt, phía trên cùng bức hoạ trên tường có một dòng chữ Hán cỡ lớn nhưng một số chữ bị phai mờ, mất nét theo thời gian.
Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, đang chỉ đạo các phòng, ban chuyên môn rà soát thực địa nhằm kiểm tra, đánh giá tổng thể, kỹ lưỡng các bức tường tại di tích Khâm Thiên Giám, để xác định có phát lộ thêm bản đồ cổ nào hay không, làm cơ sở đưa vào hồ sơ bảo tồn, trùng tu.
"Thông tin về việc phát lộ thêm một bản đồ tại bức tường Khâm Thiên Giám hiện mới chỉ được báo cáo nhanh từ cấp dưới. Đến thời điểm này, lãnh đạo trung tâm chưa trực tiếp kiểm tra hồ sơ để xác định rõ bản đồ này đã nằm trong danh mục lập hồ sơ trước đây hay là mới phát hiện sau này...", lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết.
Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế nhấn mạnh: "Nếu thực sự phát lộ thêm các bản đồ cổ thì đây là tín hiệu đáng mừng, bởi sẽ bổ sung thêm những tư liệu quý phục vụ công tác nghiên cứu, bảo tồn và trùng tu di tích. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tổ chức rà soát kỹ các bức tường từng bị người dân sơn phủ, nhằm kiểm tra xem còn hình vẽ cổ nào có khả năng được phát lộ hay không...”.
Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết, hồ sơ khoa học di tích Khâm Thiên Giám đã được trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị xếp hạng di tích cấp quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để các đơn vị liên quan xây dựng kế hoạch bảo tồn, tu bổ và phục hồi di tích trong thời gian tới. Việc lập hồ sơ, đề xuất xếp hạng di tích Khâm Thiên Giám nhằm phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản triều Nguyễn, đồng thời góp phần chỉnh trang cảnh quan khu vực Lục Bộ, cạnh Hoàng thành Huế.