Ngày 12/1/2026, thế giới ngỡ ngàng trước thông tin Nhật Bản bắt đầu cuộc săn tìm đất hiếm ở độ sâu 6.000m dưới đáy biển.
Theo nguồn tin từ Reuters, nhiệm vụ kéo dài một tháng của tàu thử nghiệm Chikyu đánh dấu nỗ lực đầu tiên trên thế giới của một quốc gia trong việc liên tục bơm bùn giàu đất hiếm từ độ sâu 6.000m trực tiếp lên tàu nhằm chiết xuất các nguyên tố đất hiếm (REE).
Địa điểm hút bùn giàu đất hiếm ở gần đảo Minamitorishima - một đảo san hô hẻo lánh ở Thái Bình Dương, cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía đông nam.
Phát hiện 16 triệu tấn kho báu vô tận
Mọi chuyện bắt đầu từ năm 2018.
Năm đó, một nhóm nghiên cứu Nhật Bản đã phát hiện khoảng 16 triệu tấn bùn giàu đất hiếm (REE) ở khu vực xung quanh đảo Minamitorishima của Nhật Bản – đủ để đáp ứng nhu cầu toàn cầu trong hàng trăm năm.
Hình ảnh đảo Minamitorishima - hòn đảo cực đông của Nhật Bản - nơi đầu tiên ở Nhật Bản đón bình minh. Ảnh: Japan-forward
CNN năm 2018 đánh giá đây là một phát hiện kỳ diệu. Kỳ diệu đến mức có thể gọi là "bước ngoặt" với tiềm năng vô cùng to lớn.
Bởi, 16 triệu tấn vật liệu giàu đất hiếm này có thể chứa lượng yttrium đủ dùng trong 780 năm, europium đủ dùng trong 620 năm, terbium đủ dùng trong 420 năm và dysprosium đủ dùng trong 730 năm. Nói cách khác, “kho báu thực sự này có tiềm năng cung cấp các nguyên tố đất hiếm cho thế giới gần như vô hạn”.
Yttrium, một nguyên tố đất hiếm, được sử dụng trong sản xuất đèn LED và chất siêu dẫn. Ảnh: Heinrich Pniok/CC Attribution-NonCommercial-NonDerivative 3.0
Phát hiện do Yutaro Takaya thuộc Đại học Waseda dẫn đầu, cùng với Đại học Tokyo và Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển-Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC) thực hiện.
“Các nguyên tố đất hiếm và yttrium (REY) rất quan trọng trong các công nghệ năng lượng tái tạo và điện tử, ví dụ như xe hybrid, pin sạc, tuabin gió và điốt phát quang, cũng như các công nghệ y tế. Chúng tôi hy vọng rằng phát hiện này có thể thay đổi chính sách và chiến lược quản lý tài nguyên thiên nhiên của Nhật Bản" - người dẫn đầu dự án cho biết.
Theo các nguồn tin, chính phủ Nhật Bản ngay sau đó đã chi 40 tỷ Yên (250 triệu USD) để thực hiện dự án này kể từ năm 2018.
“Sau 7 năm chuẩn bị liên tục, cuối cùng chúng tôi cũng có thể bắt đầu các thử nghiệm xác nhận. Điều này thật sự xúc động. Nếu dự án này thành công, nó sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc đa dạng hóa nguồn cung cấp tài nguyên đất hiếm của Nhật Bản”, Shoichi Ishii, người đứng đầu dự án do chính phủ tài trợ, nói với Reuters ngày 12/1/2026.
Cuộc trình diễn lớn vào tháng 2/2027
Cuộc săn tìm đất hiếm tại vùng đảo Minamitori là nỗ lực đầu tiên của Nhật Bản trong việc khai thác các nguyên tố đất hiếm trong nước thay vì nhập khẩu từ nước ngoài.
Theo các nhà phân tích của Reuters, đối với một số nguyên tố đất hiếm nặng, chẳng hạn như những nguyên tố được sử dụng làm nam châm trong động cơ xe điện và xe hybrid, Nhật Bản gần như hoàn toàn phụ thuộc vào Trung Quốc - điều này tiềm ẩn rủi ro lớn đối với ngành công nghiệp ô tô chủ chốt của nước này.
“Giải pháp cơ bản là phải có khả năng sản xuất đất hiếm ngay tại Nhật Bản,” ông Takahide Kiuchi, nhà kinh tế học điều hành tại Viện Nghiên cứu Nomura, cho biết ngày 12/1.
Nếu thử nghiệm chứng minh được tính khả thi, chính phủ Nhật Bản dự định sẽ tiến hành một cuộc trình diễn quy mô lớn vào tháng 2/2027 để thu hồi cùng một lượng bùn giàu đất hiếm ở đáy biển mỗi ngày.
Vì bùn không thể được xử lý ngoài khơi, nó sẽ được vận chuyển đến Minamitorishima, nơi nước biển sẽ được loại bỏ bằng thiết bị tương tự như máy sấy ly tâm công nghiệp, làm giảm thể tích khoảng 80%. Sau đó, vật liệu sẽ được vận chuyển đến đất liền Nhật Bản để tách và tinh chế đất hiếm.
CNN cho biết, các chuyên gia chỉ ra rằng còn một chặng đường dài trước khi nguồn tài nguyên khổng lồ này có thể được khai thác và sử dụng một cách có hệ thống.
Chuyên gia thuộc Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ cho biết, việc tiếp cận lớp bùn giàu đất hiếm này sẽ rất khó khăn. Ông nói: “Các khe hở nước ở đây trải dài khoảng 5 hoặc 6km, ở độ sâu đến 6.000m. Điều đó khá khắc nghiệt. Thực sự phải cần một số công nghệ rất tinh vi để hoạt động ở độ sâu như vậy.”
Dẫu vậy, với Nhật Bản và thế giới, đây là kho báu cực kỳ tuyệt vời trong bối cảnh toàn cầu nỗ lực chuyển đổi năng lượng hướng xanh, bền vững hơn. 17 nguyên tố đất hiếm cùng với lithium, coban... đang đóng vai trò quan trọng trong hành trình đến Net Zero của nhiều quốc gia.