Năm 2011, tạp chí Forbes ghi nhận tỷ phú Robert Kuok (còn có tên khác là Quách Hạc Niên) là người giàu nhất châu Á. Với khối tài sản lên đến 12,5 tỷ USD, vị tỷ phú người Malaysia gốc Hoa gây dựng được đế chế kinh doanh trải khắp Malaysia, Singapore và Trung Quốc, hoạt động trong cả lĩnh vực nông sản, bất động sản, logistics.
Được mệnh danh là "vua đường châu Á", Robert Kuok vẫn duy trì tầm ảnh hưởng sâu rộng qua tập đoàn đa quốc gia Kuok Group. Tuy nhiên, món quà lớn nhất mà ông dành cho thế hệ sau không nằm ở những tòa cao ốc hay đế chế dầu cọ, mà nằm ở triết lý giáo dục từ câu hỏi cốt lõi: "Của cải để làm gì?".
Vua đường châu Á
Robert Kuok sinh năm 1923 tại Johor Bahru, Malaysia, là con út trong một gia đình gốc Hoa di cư từ Phúc Kiến, Trung Quốc. Cha ông là một thương nhân kinh doanh nông sản có tiếng. Dù xuất thân trong gia đình có nền tảng, nhưng hành trình của Robert Kuok không hề rải đầy hoa hồng.
Tỷ phú Robert Kuok khi còn nhỏ và lúc bước sang tuổi lão niên. (Ảnh: GulfNews)
Trong thời kỳ chiến tranh, ông làm việc tại bộ phận kinh doanh gạo cho một tập đoàn lớn. Chính tại đây, Robert Kuok đã học được những bài học vỡ lòng về thương mại quốc tế, cách vận hành của các tập đoàn lớn và tầm quan trọng của việc nắm bắt thông tin thị trường.
Bước ngoặt lớn nhất đến vào năm 1948 khi cha ông qua đời. Một năm sau, Robert Kuok cùng các anh em thành lập Kuok Brothers Sdn Bhd, tập trung kinh doanh các nhu yếu phẩm như gạo, đường và bột mì.
Hành trình trở thành "Vua đường" bắt đầu khi ông nhận ra tiềm năng khổng lồ của mặt hàng này sau thời kỳ thuộc địa. Năm 1959, ông thành lập Malayan Sugar Manufacturing. Bằng chiến lược táo bạo vừa xây dựng nhà máy tinh luyện, vừa thiết lập mạng lưới phân phối, doanh nghiệp này nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường.
Ở đỉnh cao sự nghiệp vào những năm 1970, Robert Kuok được mệnh danh "Vua đường châu Á" kiểm soát tới 80% thị trường đường Malaysia và 10% sản lượng đường toàn thế giới.
Khi còn trẻ, Kuok rất năng động và cũng có phần liều lĩnh trong kinh doanh. Đó là một trong những nhân tố giúp ông giàu lên nhanh chóng. Tuy vậy, ông vẫn có những tính toán rất thận trọng và có tầm nhìn xa.
Sau đó, ông lấn sân sang các lĩnh vực khác như dầu cọ, hóa chất, vận tải biển, bất động sản… Hiện tại, ông là người sở hữu chuỗi khách sạn 5 sao Shangri-La, với nhiều khách sạn khắp Đông Nam Á và là chủ của Trung tâm Thương mại World Trade Center ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
Khi Kuok đến tuổi nghỉ hưu, thành công của gia tộc này không bị đứt đoạn. Các con ông nhanh chóng thể hiện tài năng và tiếp quản các công ty con trong hệ sinh thái. Trong đó có Kuok Hui Kwong - Chủ tịch Shangri-La Asia, Kuok Khoon Ean - chủ tịch Kuok Singapore và Kuok Khoon Hua - Chủ tịch kiêm CEO Kerry Properties.
Vị tỷ phú gốc Hoa dạy con hiểu về ý nghĩa của tiền bạc trước khi làm giàu. (Ảnh: SCMP)
Triết lý "của cải để làm gì?"
Ở tuổi ngoài 100, Robert Kuok vẫn duy trì khối tài sản ước tính khoảng 10,3 - 11,8 tỷ USD. Ông nổi tiếng với nguyên tắc kinh doanh dựa trên sự chính trực và lòng trung thành. Những giá trị mà ông tin rằng quan trọng hơn bất kỳ con số nào trên bảng cân đối kế toán.
Để hiểu cách Robert Kuok dạy con, trước hết phải hiểu cách ông được dạy bảo. Nhân vật có ảnh hưởng lớn nhất đến cuộc đời ông chính là người mẹ, bà Tang Kak Ji.
Trong tự truyện, ông dành những chương trang trọng nhất để nói về bà: "Mẹ tôi là người đã giữ cho gia đình luôn đi đúng hướng. Bà luôn nhắc nhở chúng tôi rằng: Đừng bao giờ tham lam. Đừng bao giờ lấy đi của người khác".
Trong quá trình chuyển giao quyền lực cho thế hệ thứ hai và thứ ba, Robert Kuok áp dụng ba quy tắc khắc nghiệt trả lời câu hỏi "của cải đề làm gì?".
Kuok luôn bắt các con cháu phải gìn giữ văn hóa và đức tính của người Hoa. (Nguồn SCMP)
Của cải không phải để lười biếng: Robert Kuok cực kỳ bài trừ tư tưởng "con ông cháu cha". Các con của ông như Kuok Khoon Chen hay Kuok Khoon Ean đều phải bắt đầu từ những vị trí thấp nhất trong tập đoàn. Ông quan niệm rằng, nếu để con cái thừa hưởng sự giàu có mà không qua rèn luyện, đó không phải là thương con mà là hại con.
Trong tự truyện, ông viết về việc của cải có thể làm hỏng ý chí con người: "Khi bạn giàu có, bạn dễ dàng trở nên tự mãn. Sự tự mãn là kẻ thù của tiến bộ". Ông dạy con rằng của cải là để tạo ra cơ hội làm việc, chứ không phải để mua quyền được nghỉ ngơi.
Của cải để thử nhân cách: Robert Kuok dạy các con rằng, càng có nhiều tiền, trách nhiệm với cộng đồng càng lớn. Ông không khuyến khích con cái phô trương siêu xe hay chuyên cơ. Thay vào đó, ông hướng họ vào các hoạt động thiện nguyện thầm lặng.
Ông từng chia sẻ: "Tôi luôn nói với các con rằng, đừng bao giờ để đồng tiền điều khiển mình. Bạn phải là chủ nhân của nó, và một người chủ tốt là người biết chia sẻ".
Của cải dễ mất nhưng nề nếp thì không: Robert Kuok tin rằng của cải vật chất có thể mất đi sau một đêm, nhưng văn hóa gia đình và sự đoàn kết là thứ không thể bị tước đoạt. Ông dạy con cháu giữ lối sống giản dị của người Hoa di cư như tiết kiệm, cần cù và khiêm cung. Đây chính là "vũ khí" giúp gia tộc Kuok đứng vững qua nhiều cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
