Vũ khí Trung Quốc nhiều sức hút
Trong cuộc duyệt binh quân sự mới đây, Trung Quốc đã trưng bày các hệ thống vũ khí tiên tiến của mình.
Các hệ thống vũ khí được trưng bày bao gồm tên lửa chống hạm YJ-21 và tên lửa đạn đạo tầm trung DF-26D với công nghệ siêu vượt âm, cũng như nhiều loại phương tiện bay không người lái (UAV) mới.
Sau cuộc duyệt binh, ông Chu Bằng (Zhou Bo), một đại tá cấp cao đã nghỉ hưu của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), nói với đài truyền hình nhà nước CGTN rằng việc Trung Quốc sử dụng công nghệ tiên tiến, chẳng hạn như trí tuệ nhân tạo (AI), sẽ đưa nước này trở thành một trong hai nhà sản xuất hệ thống vũ khí lớn – cùng với Mỹ – trên thị trường vũ khí toàn cầu trong tương lai.
“Vũ khí của Mỹ đã được thử nghiệm trong thực chiến, đắt đỏ, và các đồng minh phải mua vì lý do chính trị, nhưng hệ thống của Trung Quốc thì có giá cả phải chăng, chất lượng tốt và cũng được tích hợp AI tương đương,” ông Chu nói.
Theo một báo cáo về doanh số vũ khí toàn cầu được công bố vào tháng 3 bởi viện nghiên cứu Thụy Điển Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Trung Quốc xếp thứ tư về xuất khẩu vũ khí toàn cầu trong giai đoạn 5 năm từ 2020 đến 2024, chiếm 5,9% thị phần.
Mỹ đứng đầu với 43% tổng kim ngạch xuất khẩu, tiếp theo là Pháp với 9,6%. Nga đứng ở vị trí thứ ba với 7,8% khi các lệnh trừng phạt kinh tế liên quan đến cuộc chiến Ukraine khiến kim ngạch xuất khẩu vũ khí của nước này giảm mạnh 64% so với giai đoạn 5 năm trước đó.
Ông Bence Nemeth, giảng viên cao cấp về nghiên cứu quốc phòng và giám đốc điều hành của Trung tâm Kinh tế và Quản lý Quốc phòng King tại Đại học King's College London, cho biết các hệ thống của Trung Quốc “rõ ràng đang thu hẹp khoảng cách với các nền tảng của Mỹ” về mặt công nghệ.
“Tuy nhiên, Mỹ vẫn duy trì lợi thế lớn về kinh nghiệm chiến đấu, khả năng tương tác và hiệu suất đã được chứng minh,” ông Nemeth nói.
“Vì vậy, trong khi Trung Quốc trình diễn các thiết kế tối tân, độ tin cậy của các hệ thống đó trong các hoạt động phức tạp phần lớn vẫn chưa được kiểm chứng – với một vài ngoại lệ – so với các hệ thống tương đương của Mỹ.”
Ông Nemeth cho biết cuộc duyệt binh đã nêu bật năng lực sản xuất và quá trình hiện đại hóa của Trung Quốc, điều này có thể “củng cố nhận thức của những người mua tiềm năng rằng Trung Quốc có thể cung cấp các nền tảng vũ khí hiện đại trên quy mô lớn.”
Tuy nhiên, ông cho rằng địa chính trị sẽ là rào cản chính đối với hoạt động xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc, vì Mỹ và châu Âu, cũng như các đồng minh của Washington ở châu Á-Thái Bình Dương, khó có thể chấp nhận các hệ thống của Trung Quốc, cả vì lý do chính trị và do lo ngại về khả năng tương tác với các tiêu chuẩn của NATO.
“Đối với nhiều quốc gia đang phát triển, không liên kết, vũ khí của Trung Quốc hấp dẫn vì chúng rẻ hơn và ngày càng tinh vi,” ông Nemeth nhận định.
“Sự tăng trưởng xuất khẩu của họ sẽ vẫn tập trung ở những khu vực có quan hệ chính trị với Washington lỏng lẻo hơn, và nơi các quốc gia đang tìm kiếm các lựa chọn thay thế hiệu quả về chi phí cho vũ khí phương Tây.”
Ông Brian Hart, phó giám đốc và thành viên của Dự án Sức mạnh Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, cho biết xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc là “một lĩnh vực quan trọng cần theo dõi.”
Ông nói rằng cho đến nay Trung Quốc vẫn chưa chiếm được nhiều thị phần toàn cầu về doanh số bán vũ khí, nhưng điều đó có thể thay đổi khi nền tảng công nghiệp quốc phòng của Bắc Kinh trưởng thành và PLA đạt được nhiều tiến bộ hơn trong quá trình hiện đại hóa.
“Để Trung Quốc trở thành một quốc gia hàng đầu trong việc xuất khẩu các hệ thống cao cấp, họ phải nội địa hóa đáng kể việc sản xuất các hệ thống đó,” ông Hart nói.
“Trung Quốc hiện đã đạt đến cấp độ đó trong nhiều lĩnh vực, vì vậy họ có thể bắt đầu bán nhiều hệ thống tiên tiến hơn ra nước ngoài trong những năm tới.”
Nga đang thua thiệt
Ông Hart nói thêm rằng việc Trung Quốc tăng doanh số bán vũ khí có thể khiến Nga trở thành bên thua thiệt lớn nhất trong cuộc cạnh tranh này.
“Mỹ bán vũ khí cho các đồng minh quân sự và các đối tác an ninh thân cận khác, trong khi Nga trong lịch sử đã chiếm phần lớn thị phần còn lại của thế giới,” ông nói.
“Nếu Trung Quốc bắt đầu bán thiết bị quân sự, họ có thể sẽ tạo ra bước đột phá lớn nhất với các quốc gia có truyền thống mua hàng từ Nga – đặc biệt là khi phần lớn thiết bị của Trung Quốc đã được phát triển từ các hệ thống do Nga thiết kế.”
Bà Liselotte Odgaard, thành viên cấp cao tại Viện Hudson ở Washington, cho biết cuộc duyệt binh quân sự đã cho thấy những tiến bộ của Trung Quốc trong công nghệ tên lửa siêu vượt âm, mà họ có thể lựa chọn để xuất khẩu cho các đối tác trong tương lai khi cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.
“Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi một mức độ tin cậy mà tôi không tin rằng Trung Quốc có được với các đối tác của mình. Nga tự phát triển tên lửa siêu vượt âm của riêng mình và đang đứng thứ hai trong cuộc đua đó,” bà Odgaard nói.
Bà Odgaard nói thêm rằng Trung Quốc có thể cố gắng xuất khẩu các loại vũ khí tiên tiến – như hệ thống phòng không HQ-9, máy bay chiến đấu, máy bay không người lái và xe bọc thép – đến các quốc gia đang tìm kiếm các lựa chọn hợp túi tiền hơn.
“Trong số các khách hàng chính của họ có các quốc gia như Pakistan, Bangladesh, Serbia, và họ tìm kiếm vũ khí giá cả phải chăng và sẽ không mua các hệ thống tiên tiến nhất,” bà nói.
Ông Lyle Morris, thành viên cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia tại Trung tâm Phân tích Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Xã hội châu Á, cho biết các hệ thống không người lái của Trung Quốc chắc chắn sẽ thu hút sự quan tâm của người mua nước ngoài, đặc biệt là tàu ngầm không người lái siêu lớn, một sản phẩm độc đáo trên thị trường toàn cầu.
“Trung Quốc đã trở thành một trong những nhà sản xuất hệ thống không người lái và drone lớn nhất, và cuộc duyệt binh nhấn mạnh những bước tiến mà hệ sinh thái công nghiệp quân sự của Trung Quốc đã đạt được trong lĩnh vực này,” ông Morris nói.
Ông Morris cho biết ông kỳ vọng Trung Quốc sẽ cung cấp các hệ thống này cho những quốc gia không có quan hệ quốc phòng với Mỹ và châu Âu, hoặc cho những quốc gia đang tìm kiếm giải pháp thay thế cho các hệ thống do Nga sản xuất.
Đối với nhiều quốc gia, các nền tảng vũ khí hiện có của họ gắn liền với hệ thống và chuỗi cung ứng của phương Tây hoặc Nga. Các hệ thống mới của Trung Quốc sẽ phải cung cấp “sự tích hợp chung về đào tạo, hậu cần và chuỗi cung ứng” để có thể hòa nhập hoặc thay thế các nền tảng quân sự hiện có của người mua tiềm năng.
“Vì vậy, một quốc gia cần có một sự tái điều chỉnh chiến lược nhất định để quyết định bắt đầu mua vũ khí từ Trung Quốc,” ông nói.
Ông nói thêm rằng Bắc Kinh có thể đưa ra các ưu đãi dựa trên viện trợ cho các quốc gia quan tâm đến hệ thống vũ khí của Trung Quốc.
“Tương tự như Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, họ có thể cung cấp các khoản vay ưu đãi cho các ngành công nghiệp quốc phòng chẳng hạn,” ông Morris nói.