Ngay từ sau khi nhậm chức, khác với người tiền nhiệm Joe Biden, Tổng thống thứ 47 của nước Mỹ Donald Trump muốn đàm phán với Nga để chấm dứt cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine.
Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng từng tuyên bố sẵn sàng đối thoại với chính quyền mới ở Washington và cho rằng, một thoả thuận khả thi duy nhất chỉ có thể đạt được giữa Nga và Mỹ. Ông nêu rõ, Nga quan tâm đến các tuyên bố của Trump về mong muốn khôi phục lại các mối liên lạc giữa hai nước.
Nhiều người hy vọng sẽ có bước đột phá trong việc chấm dứt chiến tranh giữa Nga và Ukraine. Tuy nhiên, con đường dẫn đến hòa bình ở Ukraine còn rất nhiều công gai, vì Nga không tin tưởng phương Tây, Ukraine là đối tác không đáng tin cậy và châu Âu muốn tiếp tục xung đột.
Ông Trump muốn đàm phán với ông Putin
Ngay sau khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 11/2024, ông Trump đã chủ động điện đàm với Tổng thống Nga Putin. Ngay sau khi tuyên thệ nhậm chức ngày 20/1/2025, ông Trump là người chủ động đề xuất và đã gọi điện cho ông Putin một số lần.
Ngày 12/2, hai nhà lãnh đạo tiếp tục có cuộc điện đàm mà ông Trump mô tả là hiệu quả
Trong cuộc điện đàm đầu tiên giữa 2 nhà lãnh đạo sau bầu cử, ông Trump đã kêu gọi Nga "không leo thang chiến tranh hơn nữa ở Ukraine và bày tỏ mong muốn sớm gặp nhau để thảo luận về một giải pháp cho cuộc xung đột ở Ukraine".
Kể từ khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, ông Trump đã nhiều lần nói về ý định gặp ông Putin để chấm dứt chiến tranh ở Ukraine. Quan điểm này hoàn toàn khác với chính sách của cựu tổng thống Joe Biden, người đã cắt đứt mọi liên lạc với ông Putin sau khi Nga mở “Chiến dịch quân sự đặc biệt” vào Ukraine.
Về phần mình, Tổng thống Nga Putin đã phản ứng thận trọng về sự trở lại Nhà Trắng của ông Donald Trump, nhưng tỏ ra thân thiện hơn so với người tiền nhiệm Biden. Khi ông Trump nhậm chức, Tổng thống Nga đã gửi điện chúc mừng và tuyên bố sẵn sàng đàm phán với Washington. Tuy nhiên, ông nói đàm phán phải dựa trên “cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, phải tính đến lợi ích của Nga” và hiểu biết về tầm quan trọng của “sự ổn định và an ninh chiến lược”.
Ông Trump cũng đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại Paris ngày 7/12/2024, có sự tham dự của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Chi tiết kế hoạch của Trump dần được tiết lộ
Chi tiết kế hoạch chấm dứt chiến tranh của Tổng thống Trump vẫn chưa được công bố chính thức. Tuy nhiên, trích dẫn nguồn tin được cho là của Kiev, tờ Daily Mail của Anh đã tiết lộ một số nội dung chính trong kế hoạch của ông Trump.
Đó là Ukraine và Nga ngừng bắn trước ngày 20/4/2025; Ukraine từ bỏ yêu cầu gia nhập NATO; Quân đội Ukraine rút khỏi tỉnh Kursk của Nga, Kiev công nhận chủ quyền của Nga đối với Crimea, Cộng hòa Nhân dân Luhansk (LPR) tự xưng, Cộng hòa Nhân dân Donetsk (DPR) tự xưng, khu vực Kherson, Zaporozhye và một số lãnh thổ khác.
Liên minh châu Âu (EU) sẽ viện trợ 486 tỷ USD cho tái thiết Ukraine trong vòng 10 năm. Đầu tháng 3/2025, Trump và Putin sẽ gặp nhau, ký tuyên bố "ngừng bắn" vào lễ Phục sinh và tuyên bố hòa bình ngày 9/5/2025 nhân ngày chiến thắng phát xít. Thế giới hứa sẽ công nhận các vùng lãnh thổ mới và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, Ukraine được hứa hẹn hỗ trợ và cung cấp các hệ thống phòng không, MLRS, tên lửa và máy bay, cũng như gia nhập Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2030.
Ngoài ra, ông Trump đang đưa ra cho Kiev một đề xuất Mỹ được tiếp cận với nguồn đất hiếm và khí đốt của Ukraine trị giá 500 tỷ USD để được đảm bảo an ninh mà không cần gia nhập NATO. Ông nói: “Mỹ đã chi 300 - 350 tỷ USD cho Kiev, trong khi châu Âu chỉ chi 100 tỷ USD, chúng tôi sẽ tìm mọi cách để lấy lại được tất cả số tiền này."
Vai trò của Tổng thống Zelensky bị đánh giá thấp
Ông Putin không công nhận tính hợp pháp của Tổng thống Ukraine. Nga nói rằng ông Zelensky đã "hết nhiệm kỳ" ngày 20/5/2024 và Ukraine không tổ chức bầu cử. Lý do Ukraine đưa ra là nước này đang trong tình trạng chiến tranh và thiết quân luật.
Tuy nhiên, Moscow sẵn sàng đàm phán với chủ tịch hợp pháp của Quốc hội (Verkhovna Rada) và ông Zelensky có thể tham gia.
Cả ông Putin và ông Trump đều hạ thấp vai trò và không muốn tính đến quan điểm của ông Zelensky trong các cuộc đàm phán hoà bình để giải quyết cuộc khủng hoảng ở Ukraine. Ông Zelensky có thể tham gia vào quá trình chuẩn bị cho tiến trình hòa bình, nhưng thỏa thuận cuối cùng sẽ phải được Tổng thống mới của Ukraine ký.
Washington đã yêu cầu Ukraine sớm tổ chức bầu cử Tổng thống. Đặc phái viên của Mỹ về Ukraine Keith Kellogg, xác nhận rằng Ukraine cần phải tổ chức bầu cử tại Ukraine trong năm 2025 và thỏa thuận cuối cùng sẽ được một Tổng thống mới ký.
Dư luận cho rằng cựu tổng tư lệnh Lực lượng vũ trang Ukraine (AFU), đại sứ đương nhiệm tại Anh, Valeriy Zaluzhny, có thể trở thành nhân vật thuận lợi hơn cho Tổng thống Mỹ trong việc ký kết hòa bình. Một lệnh ngừng bắn có thể tạo cơ hội để Tổng thống Zelensky rút lui và cho phép một gương mặt mới đàm phán về một thỏa thuận rộng lớn hơn.
Zaluzhny có thể được các quân đội Ukraine tin tưởng đối với một thỏa thuận chấm dứt xung đột, vì ông Zelensky dường như không còn được phương Tây coi trọng và tin tưởng nữa.
Con đường dẫn đến giải pháp còn nhiều khó khăn
Ông Donald Trump đang tìm kiếm một kết quả nhanh chóng để tập trung giải quyết các vấn đề trong nước và thực hiện khẩu hiệu ‘Nước Mỹ trên hết” và chứng tỏ mình là một nhà gìn giữ hòa bình, xứng đáng được nhận Giải Nobel Hòa bình và đối phó với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Trump tuyên bố sẽ giải quyêt cuộc xung đột Nga - Ukraine trong vòng 24 giờ nếu đắc cử, nhưng mới đây giao nhiệm vụ cho đặc phái viên của mình tại Ukraine Keith Kellogg thảo ra một kế hoạch chấm dứt cuộc xung đột trong 100 ngày.
Điều này cho thấy việc đạt được giải pháp cho cuộc xung đột khó khăn và phức tạp hơn rất nhiều so với những suy nghĩ của ông trong chiến dịch tranh cử.
Nga đang ở thế thượng phong về quân sự. Một đoàn xe bọc thép của quân đội thân Nga ở Mariupol tháng 4/2022. Ảnh: Reuters
Nga hiện đang ở thế thượng phong về sức mạnh quân sự và giành được nhiều lợi thế áp đảo trên chiến trường. Moscow sẽ không đồng ý ngừng bắn trước khi thiết lập một vùng đệm, cắt đứt con đường Ukraine ra biển để ngăn cản các cuộc tấn công có thể xảy ra từ biển vào lãnh thổ Nga. Moscow cũng sẽ không chấp nhận bất cứ giải pháp nào bất lợi cho Nga.
Việc ông Trump trở lại Nhà Trắng đang làm cho châu Âu lo ngại về khả năng ông sẽ ký một thỏa thuận với Nga, bỏ qua Ukraine và EU. Brussels cũng e ngại Washington sẽ soạn thảo một thỏa thuận không có lợi cho Kiev, buộc EU phải tài trợ cho việc tái thiết Ukraine và trở thành bên bảo lãnh duy nhất cho thỏa thuận trong tương lai. Kịch bản này là một thất bại lớn và hoàn toàn bất lợi đối với an ninh châu Âu.
Mặt khác, ông Zelensky cho biết Tổng thống Trump có thể mang lại hòa bình cho Ukraine. Tuy nhiên, đối với Kiev, câu hỏi chính đặt ra là liệu Washington có thể cung cấp cho Ukraine những đảm bảo an ninh dài hạn hay không.
Ông Zelensky nói rõ, Kiev cần có những đảm bảo an ninh chắc chắn như vậy trước khi Trump thảo luận bất cứ điều gì với Putin. Theo ông, những đảm bảo như vậy được cung cấp thông qua tư cách thành viên NATO của Ukraine hoặc thông qua việc triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình, nhất định phải có sự tham gia của Mỹ trên lãnh thổ Ukraine.
Trong tình hình như vậy, Mỹ đã tạm đình chỉ việc phát triển kế hoạch giải quyết cuộc xung đột ở Ukraine để đàm phán với các đồng minh NATO và Kiev. Phương án giải quyết hoà bình cuộc xung đột sẽ được đưa ra sau cuộc gặp giữa Phó tổng thống Mỹ J. Vance, Keith Kellogg với Tổng thống Ukraine Zelensky tại Hội nghị An ninh Munich được tổ chức từ ngày 14-16/2 tới.
Việc ông Trump trở lại Nhà Trắng đang mở ra cơ hội đàm phán để giải quyết cuộc xung đột Nga - Ukraine. Tuy nhiên, con đường dẫn đến hoà bình còn rất nhiều chông gai, đòi hỏi cố gắng và thiện chí của tất cả các bên liên quan mới có thể vượt qua được.