Thêm SOHA trên Google
Dự thảo sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh đại học mới được Bộ GD&ĐT đưa ra lấy ý kiến đang nhận được sự quan tâm của nhiều học sinh và phụ huynh, đặc biệt là những gia đình có con chuẩn bị bước vào giai đoạn tuyển sinh những năm tới. Dù chưa phải quy định chính thức và vẫn có thể được điều chỉnh sau quá trình lấy ý kiến, những nội dung được đề xuất đã phần nào cho thấy hướng thay đổi trong tổ chức tuyển sinh thời gian tới.
Là một phụ huynh đã đồng hành khá sát với lứa học sinh 2k8 trong mùa tuyển sinh 2026, chị Lâm Hương (Hải Phòng), đồng thời làm việc trong lĩnh vực giáo dục, cho rằng dự thảo lần này có nhiều điểm đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh những nội dung chị đồng tình, vẫn có một số vấn đề theo chị cần được cân nhắc kỹ trước khi trở thành quy định chính thức.
Giảm thêm một khoản phí, bớt một thủ tục cho phụ huynh
Điểm đầu tiên chị Lâm Hương đánh giá tích cực là quy định liên quan đến lệ phí xét tuyển. Theo nội dung dự thảo, cơ sở đào tạo không được thu thêm lệ phí xét tuyển dưới bất kỳ hình thức nào đối với thí sinh đã đăng ký và nộp lệ phí thông qua hệ thống xét tuyển chung.
Từ trải nghiệm đồng hành cùng học sinh trong mùa tuyển sinh 2026, chị Hương cho rằng đây là thay đổi dễ nhận thấy về mặt thực tế. Trong quá trình đăng ký xét tuyển, có những trường yêu cầu thí sinh thực hiện thêm hồ sơ hoặc nộp lệ phí riêng, trong khi thí sinh vẫn phải đăng ký nguyện vọng và thực hiện nghĩa vụ tài chính trên hệ thống xét tuyển chung.
Với những học sinh đăng ký nhiều trường, nhiều phương thức, các khoản phí riêng lẻ có thể cộng lại thành một khoản đáng kể. Nếu quy trình được thống nhất trên một hệ thống, phụ huynh không chỉ giảm chi phí mà còn bớt phải theo dõi nhiều mốc thời gian và thủ tục khác nhau.
“Với phụ huynh 2k8, đây là điều rất dễ hiểu. Nếu sau này có thể thực hiện thống nhất trên một hệ thống thì vừa giảm chi phí, vừa tránh cho phụ huynh và học sinh phải nhớ quá nhiều đầu việc”, chị Hương chia sẻ.
Chị Lâm Hương (Hải Phòng)
Dữ liệu liên thông, học sinh không phải nộp đi nộp lại giấy tờ
Một thay đổi khác cũng nhận được sự đồng tình của chị Hương là xu hướng đơn giản hóa hồ sơ tuyển sinh. Dự thảo đặt ra yêu cầu các cơ sở đào tạo khai thác dữ liệu tuyển sinh, dữ liệu dân cư và hạn chế yêu cầu thí sinh cung cấp lại những hồ sơ, giấy tờ, chứng chỉ đã có trên hệ thống. Theo chị Hương, đây là hướng phù hợp với một hệ thống tuyển sinh ngày càng được số hóa.
Thay vì học sinh phải khai lại cùng một thông tin cho nhiều trường, những dữ liệu đã được xác thực và có sẵn trên hệ thống có thể được sử dụng để phục vụ quá trình xét tuyển. Điều này giúp giảm áp lực hành chính cho học sinh, phụ huynh đồng thời giảm những khâu kiểm tra hồ sơ trùng lặp đối với các trường đại học.
“Phụ huynh bớt việc, học sinh bớt áp lực, nhà trường cũng giảm khâu kiểm tra hồ sơ trùng lặp”, chị Hương nhận xét.
Minh bạch hơn trong việc quy đổi giữa các tổ hợp
Một nội dung khác được chị Hương đặc biệt quan tâm là cách xử lý sự chênh lệch điểm giữa các tổ hợp xét tuyển. Theo hướng được nêu trong dự thảo, các cơ sở đào tạo sẽ phải xác định độ lệch giữa các tổ hợp theo hướng dẫn thống nhất của Bộ GD&ĐT và quy đổi về thang điểm 30. Đây là vấn đề không mới trong tuyển sinh, nhưng có ảnh hưởng trực tiếp đến cách học sinh lựa chọn tổ hợp và đặt mục tiêu điểm số.
Chẳng hạn, cùng một ngành học, một trường có thể sử dụng các tổ hợp A00, A01 và D07. Ba tổ hợp đều có môn Toán nhưng kết hợp với những môn khác nhau. Nếu chỉ cộng ba môn rồi đặt cạnh nhau thì câu hỏi đặt ra là: liệu 27 điểm A00 có thực sự tương đương 27 điểm A01 hay 27 điểm D07 không?
Trong tuyển sinh 2026, các trường đã phải thực hiện quy đổi để bảo đảm tương đương giữa các phương thức và tổ hợp theo quy định. Chị Hương cho rằng nếu tiếp tục xây dựng được một cách tính thống nhất, dễ hiểu và công khai hơn, học sinh sẽ có thêm cơ sở để xác định mục tiêu, còn phụ huynh cũng giảm cảm giác “mỗi trường một luật”.
Theo chị, một hệ thống tuyển sinh càng minh bạch thì học sinh càng dễ chuẩn bị từ sớm.
IELTS: Không nên để một chứng chỉ được hưởng lợi hai lần
Nếu phần lớn những thay đổi trên nhận được sự đồng tình, câu chuyện sử dụng chứng chỉ IELTS lại khiến chị Hương có góc nhìn cần cân nhắc thêm.
Trong dự thảo mới, việc bỏ một số cụm từ liên quan đến “điểm cộng” trong Quy chế khiến nhiều phụ huynh đặt câu hỏi về khả năng thay đổi chính sách cộng điểm khuyến khích đối với IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế trong tuyển sinh từ năm 2027.
Với nguyên tắc một chứng chỉ không nên được sử dụng hai lần trong cùng một phương thức xét tuyển, chị Hương cho rằng đây là hướng hợp lý. Ví dụ, nếu IELTS đã được sử dụng để quy đổi thành điểm môn tiếng Anh trong điểm xét tuyển, theo quan điểm của chị thì không nên tiếp tục lấy chính chứng chỉ đó để cộng thêm điểm khuyến khích. Cách làm này tránh tình trạng một thành tích được tính vào kết quả xét tuyển theo hai cơ chế khác nhau.
Đây cũng là nguyên tắc đã được áp dụng trong tuyển sinh năm 2026 theo Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT: IELTS được sử dụng để quy đổi hoặc tính điểm khuyến khích tùy phương thức, thay vì đồng thời hưởng cả hai.
Tuy nhiên, điều chị Hương muốn đặt ra là một câu hỏi khác: nếu IELTS không được sử dụng để quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ trong một phương thức xét tuyển, liệu có nên vẫn có một mức điểm khuyến khích phù hợp hay không? Theo chị, nếu mức cộng hiện nay được cho là tạo ra chênh lệch lớn, có thể điều chỉnh xuống thay vì bỏ hoàn toàn việc ghi nhận.
Chị lấy ví dụ, trong tuyển sinh năm 2026, một số trường có chính sách cộng điểm khuyến khích cho thí sinh có chứng chỉ IELTS ở các mức điểm nhất định. Theo quan điểm của chị, vấn đề quan trọng không nhất thiết nằm ở việc “có cộng hay không”, mà là thiết kế cơ chế thế nào để vừa ghi nhận năng lực ngoại ngữ, vừa tránh tạo lợi thế quá lớn cho một chứng chỉ.
“Điều Hương cho rằng quan trọng là nguyên tắc: một chứng chỉ không nên vừa được quy đổi thành điểm xét tuyển, vừa được cộng thêm điểm khuyến khích trong cùng một phương thức. Nhưng nếu chứng chỉ không tham gia cấu thành điểm xét tuyển thì vẫn có thể cân nhắc một mức khuyến khích phù hợp”, chị nói.
Theo chị Hương, IELTS không đơn thuần là một tờ chứng chỉ. Để đạt được những mức điểm như 6.5, 7.0 hay 7.5, học sinh thường phải đầu tư một quá trình học ngoại ngữ tương đối dài. Trong bối cảnh năng lực ngoại ngữ đang được chú trọng, việc ghi nhận thành quả này có thể được cân nhắc, nhưng mức độ ghi nhận cần phù hợp với mục tiêu công bằng trong tuyển sinh.
Ba phương thức có thể là mức vừa phải, nhưng một phương thức từ năm 2028 cần bàn kỹ
Một thay đổi lớn khác trong dự thảo liên quan đến số lượng phương thức tuyển sinh.
Theo nội dung được đưa ra, từ năm 2027 mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo dự kiến tối đa 3 phương thức; từ năm 2028 dự kiến chỉ còn 1 phương thức. Với giới hạn tối đa 3 phương thức, chị Hương cho rằng đây là mức có thể chấp nhận được.
Từ quá trình đồng hành cùng lứa 2k8, chị nhận thấy việc có quá nhiều phương thức xét tuyển đôi khi không đồng nghĩa với việc học sinh có thêm cơ hội. Ngược lại, các em có thể phải chuẩn bị cùng lúc cho nhiều kỳ thi và tiêu chí khác nhau như kỳ thi tốt nghiệp THPT, các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, SAT, IELTS, học bạ hay xét tuyển tài năng. Một học sinh lớp 12 nếu đồng thời theo đuổi quá nhiều hướng có thể phải chia nhỏ thời gian và nguồn lực cho từng mục tiêu.
Ảnh minh hoạ
Theo chị Hương, nếu mỗi ngành có tối đa 3 phương thức và các phương thức được thiết kế rõ ràng, đây có thể là cách cân bằng giữa việc tinh giản hệ thống và duy trì những con đường khác nhau để học sinh thể hiện năng lực. Tuy nhiên, chị cho rằng phương án từ năm 2028 mỗi ngành chỉ sử dụng một phương thức cần được thảo luận kỹ hơn.
Lý do là năng lực của học sinh không hoàn toàn giống nhau. Có em thể hiện tốt trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, có em có thế mạnh ở các bài thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy, trong khi những em khác có thành tích học tập, ngoại ngữ hoặc các năng lực phù hợp với những hình thức đánh giá khác.
Vì vậy, nếu chỉ sử dụng một phương thức, theo chị Hương, câu hỏi quan trọng sẽ là: phương thức nào có thể đánh giá một cách phù hợp và công bằng hàng triệu học sinh với những thế mạnh rất khác nhau?
Chị dẫn trường hợp Đại học Bách khoa Hà Nội trong tuyển sinh 2026 sử dụng ba nhóm phương thức lớn gồm xét tuyển tài năng, điểm thi Đánh giá tư duy (TSA) và điểm thi tốt nghiệp THPT. Theo chị, thực tế này cho thấy ngay cả một trường đại học kỹ thuật cũng đang sử dụng nhiều công cụ đánh giá để tiếp cận những nhóm thí sinh có năng lực khác nhau.
Từ đó, chị Hương cho rằng việc tinh giản là cần thiết nhưng không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc chỉ còn một con đường xét tuyển.
Từ trải nghiệm của một phụ huynh đã đi qua mùa tuyển sinh cùng con, chị Hương cho rằng điều phụ huynh mong muốn không phải là càng nhiều phương thức càng tốt, cũng không phải càng ít càng tốt. Điều quan trọng hơn là quy định phải đủ đơn giản để học sinh có thể hiểu và chuẩn bị, đủ minh bạch để phụ huynh có thể theo dõi, đồng thời vẫn có sự linh hoạt nhất định để năng lực của học sinh không bị đánh giá chỉ qua một cách thức duy nhất.
Dù vậy, tất cả những nội dung trên hiện vẫn thuộc Dự thảo sửa đổi, bổ sung Quy chế tuyển sinh được đưa ra lấy ý kiến ngày 17/9/2026. Dự thảo có thể tiếp tục được chỉnh sửa trước khi ban hành chính thức. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, học sinh và phụ huynh nên xem đây là những định hướng đang được đề xuất và thảo luận, thay vì coi toàn bộ nội dung là quy định chắc chắn sẽ áp dụng.
Đối với các gia đình có con chuẩn bị bước vào kỳ tuyển sinh những năm tới, việc theo dõi các văn bản chính thức sau khi được ban hành sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng kế hoạch học tập và xét tuyển phù hợp.
