Đó chính là mít. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, mít là một trong những trái cây xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Nhờ hiệu quả kinh tế mang lại, mít được nhiều địa phương xác định là cây trồng chủ lực trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đặc biệt là các địa phương thuộc vùng núi, vùng sâu, vùng xa, nơi có địa hình khó khăn.
Hiện diện tích trồng mít của Việt Nam tập trung các tỉnh ĐBSCL và khu vực Tây Nguyên (Đắk Lắk, Lâm Đồng)… Ngoài phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa, mít còn được xuất khẩu ra thế giới, mang lại giá trị kinh tế cao.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, định hướng phát triển cây mít đến năm 2030 của Việt Nam là sẽ ổn định diện tích khoảng 50 ngàn ha, sản lượng 600-700 ngàn tấn.
Trong thu mua nông sản, "mít dạt" là cách gọi phổ biến để chỉ những trái mít không đạt tiêu chuẩn phân loại cao về hình thức hoặc kích cỡ, nên không đủ điều kiện xuất khẩu hay bán ở phân khúc giá cao. Những quả mít này thường nhỏ, méo, da xấu, trầy xước, múi không đều, nhiều xơ, màu nhạt hoặc chín không đồng đều; một số có hiện tượng sượng múi nhưng không phải là mít hỏng.
Về bản chất, nếu bên trong không bị thối, mốc hay lên men, mít dạt vẫn an toàn để sử dụng. Tuy nhiên, do "rớt hạng" về tiêu chuẩn thương mại, loại mít này thường bị ép giá rẻ mạt, chủ yếu tiêu thụ nội địa hoặc làm nguyên liệu chế biến như mít sấy, mứt, chè, sinh tố. Không ít trường hợp, mít dạt bị bỏ lại vườn, làm thức ăn cho cá hoặc trở thành rác thải nông nghiệp gây ô nhiễm môi trường.
Biến thứ ít giá trị thành "vàng dòng"
Tại Đồng Tháp một số nông dân đã tận dụng nguồn "mít dạt" này liên kết với doanh nghiệp để tạo ra những sản phẩm có giá trị. Tận dụng được nguyên liệu giá rẻ, tránh được ô nhiêm môi trường. "Mít dạt" đã trở thành "vàng dòng" giúp người dân có thêm thu nhập.
Thông tin trên Báo SGGP mít dạt chỉ bán được vài nghìn đồng một trái, thậm chí không ai mua. "Có thời điểm thương lái không thu mua, chúng tôi đành bỏ mít lại vườn, rất xót của ", ông Trần Văn Đem, nông dân xã Mỹ Lợi (Đồng Tháp) chia sẻ.
Nhận thấy tuy trái mít không đẹp mã nhưng phần cơm vẫn đảm bảo chất lượng, ông Ngô Văn Bé Em – Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Mỹ Lợi A (xã Mỹ Lợi, Đồng Tháp) đã đứng ra thu mua mít dạt cho nông dân với giá tương đương thị trường. Thay vì bán cả trái, hợp tác xã đầu tư kho lạnh, thuê nhân công lột lấy cơm mít để cung ứng cho các cơ sở chế biến.
Hợp tác xã Mỹ Lợi A hiện đã đầu tư hai kho lạnh với sức chứa khoảng 55 tấn nhằm giảm áp lực tiêu thụ trong thời gian cao điểm. Do mít không chín đồng loạt nên việc bảo quản lạnh giúp chủ động nguồn hàng, đảm bảo chất lượng cơm mít. Các thành viên hợp tác xã sẵn sàng giao hàng tận nơi cho các cơ sở chế biến trong và ngoài tỉnh.
Đặc biệt, vào thời điểm giáp Tết Nguyên đán 2026, nhu cầu mít sấy, mứt tăng mạnh, đơn hàng dày đặc khiến công nhân lột mít phải tăng ca mới kịp tiến độ giao hàng.
Không chỉ giúp giải quyết đầu ra cho mít dạt, mô hình lột cơm mít còn tạo thêm việc làm cho người dân địa phương. Hàng chục lao động, chủ yếu là phụ nữ và người lớn tuổi, có thêm thu nhập ổn định trong lúc nông nhàn.
Từ việc thu mua cơm mít dạt đến tận dụng triệt để vỏ, hạt mít, các mô hình tại Đồng Tháp đang cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao giá trị nông sản, giảm lãng phí và hạn chế ô nhiễm môi trường. Đây cũng là minh chứng cho tư duy sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị, thích ứng linh hoạt với thị trường.
Khi mỗi phần của trái mít đều được khai thác đúng cách, "mít dạt" không còn là nỗi lo của người trồng mà trở thành nguồn sinh kế, góp phần thúc đẩy nông nghiệp Đồng Tháp phát triển theo hướng bền vững, chủ động và hiệu quả hơn.