Dự án giao thông ở Bali
Tại Bali, một hòn đảo đông đúc khách du lịch biển, huấn luyện viên lướt sóng Amri Anjulius đang mong đợi một tuyến tàu điện ngầm đô thị dài 60km để giảm bớt áp lực cho một mê cung đường hai làn xe.
Giống như nhiều người Indonesia khác, ông tin rằng Trung Quốc sẽ đi đầu trong nỗ lực mở rộng mạng lưới giao thông trên khắp 6.000 hòn đảo có người sinh sống của quốc gia quần đảo này, nơi sinh sống của 285 triệu người. Niềm tin đó xuất phát từ vai trò của Trung Quốc trong việc xây dựng tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên ở Đông Nam Á trên đảo Java, hòn đảo đông dân nhất thế giới.
Tổng công ty xây dựng đường sắt Trung Quốc (CRCC) hiện đang xây dựng tuyến tàu điện ngầm đô thị Bali trị giá 20 triệu USD cùng với các công ty địa phương, tuyến đầu tiên dự kiến sẽ đi vào hoạt động vào năm 2031.
Hành khách Indonesia chụp ảnh với tàu Whoosh. Ảnh: Xinhua
Dự án này tiếp nối dự án đường sắt cao tốc Java trị giá 7,27 tỷ USD, được biết đến với tên gọi Whoosh , được các quan chức Trung Quốc và Indonesia ca ngợi là hình mẫu tiềm năng cho tương lai – mặc dù người dân địa phương lo lắng về khoản nợ mà dự án này gây ra.
Hàng triệu hành khách đã di chuyển trên tuyến đường sắt nối Jakarta và Bandung, thủ phủ của tỉnh Tây Java. Hành trình chỉ mất 40 phút thay vì ba giờ đi đường bộ, và cho đến nay chưa có báo cáo trục trặc vận hành nào.
Những chuyến tàu màu đỏ và trắng – có ốp gỗ và ghế ngồi sang trọng bên trong – có thể đạt tốc độ lên tới 350 km/giờ và đủ sức hấp dẫn ở Jakarta để sản sinh ra những món đồ lưu niệm mang nhãn hiệu Whoosh.
Roseno Aji Affandi, Giáo sư tại Đại học Bina Nusantara, người sử dụng Whoosh, cho biết: “Xét tới hiệu quả dịch vụ về thời gian, phương thức vận chuyển này đang hoạt động tốt”.
Indonesia đang chuẩn bị đàm phán với các đối tác Trung Quốc vào tháng 10 để thảo luận về việc mở rộng mạng lưới đường sắt cao tốc đến Surabaya, phía đông Java, thành phố lớn thứ hai của quần đảo này.
Để cải thiện giao thông công cộng, người dân Indonesia cho biết họ sẽ hoan nghênh nhiều hơn nữa sự đầu tư từ Trung Quốc.
“Tôi nghĩ là không có rủi ro nào cả, theo như tôi biết,” Muh Rafi Al'Ayyuh, một kỹ sư điện 22 tuổi tại Đại học Balikpapan ở Kalimantan, thuộc đảo Borneo, Indonesia, cho biết. “Tôi biết người Trung Quốc xây dựng những thứ tốt, về mặt chất lượng, và theo tôi biết thì (chủ yếu) là công nghệ.”
Tại thành phố Balikpapan – nơi việc di chuyển vẫn phải phụ thuộc vào xe buýt và các ứng dụng đi chung xe – Pras Atmaja, 28 tuổi, muốn chứng kiến một tuyến đường sắt được xây dựng.
Công ty đường sắt nhà nước Indonesia đã mời các nhà đầu tư nộp đơn xin tham gia dự án xây dựng tuyến tàu sân bay và đường sắt đô thị tại thủ đô mới đang hoàn thiện một phần, cách đó 2,5 giờ lái xe.
Nhiều người Indonesia lo lắng
Atmaja nhắc đến sự hiện diện ngày càng tăng của các dự án cơ sở hạ tầng của Trung Quốc ở Indonesia nhưng lo ngại những "báo cáo về nợ" có thể làm giảm sự nhiệt tình của công chúng - không chỉ đối với Whoosh mà còn đối với các dự án khác do Trung Quốc dẫn đầu.
Whoosh đã phải gánh khoản nợ hàng tỷ USD do chi phí vượt mức, hoàn thành muộn và - một số người Indonesia tin rằng - do sự cạnh tranh từ tuyến đường sắt Argo Parahyangan rẻ hơn, mất khoảng ba giờ từ Jakarta đến Bandung.
Indonesia đang cân nhắc việc đàm phán lại khoản nợ cho Whoosh vì doanh thu bán vé không đủ để trang trải các khoản thanh toán.
Theo nghiên cứu ngày 26/9 của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Luật pháp Indonesia, liên doanh điều hành Whoosh KCIC và tập đoàn kiểm soát liên doanh này đã lỗ khoảng 280 triệu USD vào năm 2024, sau đó là 107 triệu USD trong nửa đầu năm 2025.
Nghiên cứu cho thấy khoảng ba phần tư dự án được tài trợ thông qua các khoản vay từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc với lãi suất "cạnh tranh" là 2% cho khoản gốc và 3,4% cho chi phí vượt mức.
“Tôi không chắc chắn về tính bền vững, vì khoảng cách giữa doanh thu và nợ phải trả vẫn còn khá lớn”, Aji, hành khách của Whoosh đến từ Java, cho biết.
Theo trang tin tức chứng khoán Indonesia IDN Financials đưa tin vào tháng 7, quỹ đầu tư quốc gia Nusantara Capital Investment Management Agency đang xây dựng kế hoạch tái cấu trúc nợ.
Tuy nhiên, việc xóa nợ phần lớn sẽ phụ thuộc vào việc duy trì giá vé ở mức phải chăng cho hành khách ở các nước đang phát triển, theo Song Seng Wun, cố vấn kinh tế tại công ty dịch vụ tài chính CGS có trụ sở tại Singapore.
Vé tàu Whoosh hiện được bán với giá từ 150.000 (9 USD) đến 600.000 rupiah - cao hơn giá vé tàu thông thường, thường dưới 100.000 rupiah.
"Vấn đề là làm sao để có thêm nhiều hành khách, điều này phụ thuộc vào mức giá mà hành khách có thể chấp nhận được", ông Song nói.
Ông cũng cho biết thêm rằng hiện vẫn chưa rõ liệu "người lao động Indonesia bình thường" có đủ khả năng chi trả cho vé Whoosh hay không.
(Theo SCMP)