Nhật Bản lo bị gạt ra ngoài sau thượng đỉnh Mỹ - Trung

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump sau khi nhà lãnh đạo Mỹ tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington tuần trước.

Cuộc điện đàm giúp giảm bớt phần nào lo ngại rằng Bắc Kinh đang tìm cách gây chia rẽ giữa Washington và Tokyo.

Quan hệ song phương Nhật - Trung lao dốc từ khi Thủ tướng Takaichi phát biểu về vấn đề Đài Loan tại Quốc hội vào tháng 11 năm ngoái. Kể từ đó, Trung Quốc liên tục có những hành động cứng rắn với Tokyo.

Và khi cuộc gặp thượng đỉnh tuần trước là một dấu hiệu, Bắc Kinh dường như đang tận dụng ý nghĩa biểu tượng của sự kiện để củng cố hơn nữa thông điệp cứng rắn với Nhật Bản.

Trong cuộc gặp ông Tập tại Washington ngày 24/9, ông Trump ca ngợi “lợi ích chung” giữa Mỹ và Trung Quốc, nói rằng những lợi ích này “thậm chí đã khiến chúng ta trở thành đồng minh trong Thế chiến II”, dù thực tế là lực lượng Quốc dân đảng mới là bên liên minh với Mỹ vào thời điểm đó.

Phát biểu sau ông Trump, ông Tập nhanh chóng nhấn mạnh rằng người Trung Quốc và người Mỹ đã “sát cánh chiến đấu chống lại sự xâm lược của chủ nghĩa phát xít”.

Cuối ngày hôm đó, tại tiệc chiêu đãi cấp nhà nước do ông Trump chủ trì, ông Tập thậm chí đề cập trực diện hơn khi nói rằng Mỹ và Trung Quốc từng chiến đấu “chống lại những kẻ xâm lược theo chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản”.

Bản thông tin do Nhà Trắng công bố ngày 26/9 cho biết Trung Quốc và Mỹ tập trung “xây dựng mối quan hệ mang tính xây dựng và ổn định về chiến lược trên cơ sở tôn trọng, công bằng và có đi có lại”. Tuy nhiên, tài liệu này cũng nhấn mạnh thêm ý nghĩa lịch sử trong quan hệ giữa hai cường quốc.

“Hai nhà lãnh đạo nhắc lại, rằng Mỹ và Trung Quốc là đồng minh trong Thế chiến II và đã sát cánh chiến đấu để giành chiến thắng trong cuộc chiến”, tài liệu viết.

Không rõ việc đưa cách diễn đạt này vào văn bản có phải theo đề nghị của phía Trung Quốc hay không. Các nhà quan sát cho rằng khả năng này là có thể, hoặc những quan chức có lập trường cứng rắn hơn tại Nhà Trắng có thể đã yêu cầu bổ sung câu này để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Mỹ hiện diện quân sự tại châu Á.

Trung Quốc cáo buộc Tokyo có những động thái hướng tới “tái quân sự hóa” sau các phát biểu của bà Takaichi về Đài Loan. Bắc Kinh đồng thời áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các doanh nghiệp Nhật Bản liên quan đến những sản phẩm lưỡng dụng và được nói là đã cắt giảm xuất khẩu đất hiếm.

Cuối tuần qua, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị ám chỉ cáo buộc Nhật Bản tái quân sự hóa. Trong một cuộc họp báo, ông nói rằng năm nay “đánh dấu 80 năm kể từ khi các phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh Nhật Bản diễn ra”.

“Với tư cách là các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, cả Trung Quốc và Mỹ đều có trách nhiệm duy trì trật tự quốc tế sau chiến tranh và ngăn chặn chủ nghĩa quân phiệt trỗi dậy trở lại”, ông Vương nói.

Nỗ lực xoa dịu

Các quan chức Nhật Bản bày tỏ băn khoăn trước những phát biểu của ông Trump về mối quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Trung Quốc trong Thế chiến II. Một số người lo ngại điều này cho thấy Mỹ - Trung đang xích lại gần nhau, qua đó có thể khiến Nhật Bản - đồng minh chủ chốt của Mỹ tại châu Á, bị gạt ra ngoài.

Thủ tướng Takaichi nỗ lực xoa dịu lo ngại này bằng cách nhấn mạnh cuộc điện đàm với ông Trump ngay sau cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung. Bà cho biết đó là cuộc trao đổi “chi tiết” về hàng loạt thách thức liên quan đến Trung Quốc, bao gồm các vấn đề kinh tế và an ninh.

“Nhật Bản và Mỹ đã trở thành những đồng minh tin nhau nhất. Chúng tôi cam kết sẽ phối hợp để đóng góp cho hòa bình và ổn định trong khu vực cũng như trên toàn thế giới”, bà Takaichi phát biểu sau cuộc điện đàm.

Trước đó, nhà lãnh đạo Nhật Bản cũng đã gặp ông Trump bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc.

Bà Takaichi nói rằng cuộc gặp trực tiếp và cuộc điện đàm với ông Trump cho thấy mối quan hệ “liên minh không thể lay chuyển”.

“Việc hai nhà lãnh đạo có các cuộc trao đổi trong cùng 1 tuần thực sự cho thấy sức mạnh của liên minh Nhật - Mỹ”, bà nói.

Bà Takaichi không phải người duy nhất tìm cách truyền đi thông điệp trấn an sau cuộc gặp của ông Trump và ông Tập.

Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi dường như muốn củng cố quan điểm này khi đăng một số hình ảnh về chuyến thăm Hawaii hồi tháng 1. Trong chuyến đi, ông tới khu tưởng niệm USS Arizona tại Trân Châu Cảng và gặp Đô đốc Samuel Paparo - Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ.

Ông Koizumi cho biết đã “dành gần như cả ngày” với ông Paparo và thậm chí được vị đô đốc mời tới nhà dùng bữa tối, qua đó dường như muốn nhấn mạnh mức độ gắn kết của liên minh.

“Trong thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục duy trì liên lạc chặt chẽ với Đô đốc Paparo nhằm tăng cường năng lực răn đe và ứng phó của liên minh Mỹ - Nhật, đồng thời phối hợp để tiếp tục củng cố liên minh này”, ông viết.