Nguồn cung dầu thô Trung Đông đã về gần mức trước xung đột, vì sao giá vẫn cao?

Lưu lượng dầu thô vận chuyển qua eo biển Hormuz và các khu vực khác ở Trung Đông đã phục hồi gần mức trước khi xung đột nổ ra. Tuy nhiên, sự trở lại của nguồn cung chưa đồng nghĩa với việc thị trường dầu mỏ toàn cầu đã thoát khỏi những gián đoạn do chiến tranh gây ra.

Giá dầu thô tại Trung Đông đã liên tục suy yếu trong nhiều tuần qua, phản ánh khả năng nguồn cung đang vượt nhu cầu trong ngắn hạn. Xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh Ba Tư tăng trở lại, trong khi nhu cầu tiêu thụ toàn cầu giảm do giá năng lượng duy trì ở mức cao.

Dù vậy, các nhà máy lọc dầu và người tiêu dùng vẫn phải đối mặt với chi phí đầu vào lớn. Chiến tranh, phí bảo hiểm rủi ro và tình trạng thiếu tàu chở dầu đã đẩy chi phí vận chuyển mỗi thùng dầu từ khoảng 5 USD trước xung đột lên 30 USD, thậm chí cao hơn trong một số thời điểm.

Chi phí logistics tăng cao khiến dầu thô Trung Đông mất đi một phần lợi thế cạnh tranh tại thị trường châu Á. Để thu hút người mua, các nhà sản xuất trong khu vực phải điều chỉnh giảm giá bán chính thức, trong bối cảnh lượng dầu xuất khẩu gia tăng gây sức ép lên giá dầu vật chất. Những khách hàng nhạy cảm với giá càng có xu hướng yêu cầu mức giá thấp hơn để bù đắp chi phí vận chuyển.

Áp lực dư cung thể hiện rõ hơn qua diễn biến của thị trường dầu Dubai. Tuần trước, đường cong giá của loại dầu chuẩn này lần đầu chuyển sang trạng thái contango kể từ đầu tháng 7. Đây là diễn biến cho thấy giá dầu giao ngay thấp hơn giá hợp đồng giao sau, phản ánh nguồn cung trước mắt đang tương đối dồi dào so với nhu cầu.

Giá dầu Dubai và Murban cũng chịu sức ép khi lượng dầu từ Trung Đông được đưa ra thị trường nhiều hơn. Cuối tháng 10, giá dầu thô vật chất trong khu vực giảm mạnh, trong khi lưu lượng xuất khẩu đã có những ngày trở lại mức trước chiến tranh.

Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco của Ả Rập Xê Út cũng hạ giá bán dầu Arab Light chủ lực cho khách hàng châu Á trong tháng 12 xuống mức 2 USD/thùng. Mức điều chỉnh này thấp hơn 6,50 USD/thùng so với giá trung bình dầu Oman/Dubai, đồng thời là mức chênh lệch thấp nhất kể từ tháng 5/2020, thời điểm đại dịch Covid-19 gây sức ép lớn lên thị trường năng lượng.

Tuy nhiên, nguồn cung dầu thô phục hồi không đồng nghĩa hoạt động xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu đã trở lại bình thường. Theo Ole Hansen, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa tại Saxo Bank, lượng dầu thô xuất khẩu từ Trung Đông đã trở về mức trước chiến tranh, nhưng xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu mới chỉ đạt 37% mức thông thường.

Rủi ro an ninh hàng hải vẫn là trở ngại lớn. Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz tăng lên nhưng tuyến hàng hải này chưa trở nên an toàn hơn. Các vụ tấn công tàu thuyền gia tăng trong tháng qua, buộc các nhà sản xuất phải huy động một phần đáng kể đội tàu chở dầu toàn cầu cho những chuyến vận chuyển kém hiệu quả ra vào eo biển. Sau đó, dầu còn phải được chuyển giữa các tàu (STS) tại Vịnh Oman trước khi tiếp tục hành trình.

Tình trạng này khiến hoạt động vận tải dầu mỏ tốn kém và phức tạp hơn so với trước xung đột. Theo các chuyên gia, ngay cả khi lượng dầu xuất khẩu phục hồi, những mô hình giao thương trước đây cũng khó có thể nhanh chóng trở lại. Các nhà sản xuất vùng Vịnh sẽ cần thời gian để thích nghi với tình hình mới và xây dựng những tuyến cung ứng thay thế. Trong thời gian đó, rủi ro an ninh và phí bảo hiểm vẫn có thể tiếp tục duy trì ở mức cao.

Triển vọng thị trường còn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến quan hệ giữa Mỹ và Iran. Những tín hiệu về khả năng hai bên nối lại đàm phán đã tạo thêm kỳ vọng về một thỏa thuận, qua đó giúp giảm nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Trong 5 phiên giao dịch sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, giá dầu Brent giảm khoảng 17%, xuống còn hơn 91 USD/thùng vào đầu ngày thứ Ba.

Dù vậy, thị trường vẫn thận trọng trước triển vọng hòa bình. Những nỗ lực đàm phán trong 8 tháng qua từng nhiều lần đổ vỡ đột ngột, khiến kỳ vọng về một thỏa thuận lâu dài chưa có cơ sở chắc chắn. Ole Hansen nhận định thị trường hiện chủ yếu phản ánh hy vọng về bước đột phá ngoại giao, thay vì những bằng chứng cụ thể cho thấy thỏa thuận sắp đạt được. Nếu không xuất hiện các tín hiệu tích cực bền vững từ Washington và Tehran, đà giảm của giá dầu có thể nhanh chóng đảo chiều.

Một yếu tố khác có thể khiến tình trạng dư cung hiện nay không kéo dài là lượng dầu và nhiên liệu dự trữ toàn cầu đã suy giảm đáng kể sau những gián đoạn nguồn cung. Ngay cả khi xung đột tại Iran và Ukraine được giải quyết bằng các thỏa thuận hòa bình lâu dài vào cuối năm nay, thị trường vẫn cần một khoảng thời gian đáng kể để khôi phục lượng dự trữ.

Giám đốc điều hành Saudi Aramco Amin Nasser cho biết tại một hội nghị năng lượng ở Riyadh tháng trước rằng quá trình bổ sung dự trữ trong khi vẫn đáp ứng nhu cầu tiêu thụ có thể mất tới 2 năm.

Trong khi đó, Giám đốc điều hành Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) Sultan Al Jaber cảnh báo lượng dự trữ dầu diesel tại một số thị trường đã xuống mức thấp nhất theo mùa trong 35 năm. Tại hội nghị năng lượng ADIPEC 2026 ở Abu Dhabi, ông cho biết cuộc khủng hoảng Trung Đông đã buộc thế giới phải sử dụng gần 1 tỷ thùng dầu thô từ các kho dự trữ.

Những diễn biến này cho thấy thị trường dầu mỏ đang đối mặt với hai xu hướng trái chiều: nguồn cung dầu thô từ Trung Đông phục hồi, tạo áp lực giảm giá trong ngắn hạn, nhưng chi phí vận chuyển vẫn cao và lượng dự trữ năng lượng toàn cầu đã suy giảm mạnh. Vì vậy, ngay cả khi hoạt động xuất khẩu tiếp tục cải thiện, những rủi ro đối với nguồn cung dầu và nhiên liệu vẫn chưa được giải quyết triệt để.