Tôm từ lâu được xem là “ngôi sao” của ngành thủy sản Việt Nam khi xuất khẩu sang các thị trường lớn như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và Trung Quốc. Nhưng bối cảnh xuất khẩu ngày càng khó khăn với thuế cao khiến nhiều doanh nghiệp phải tìm lối đi mới.
“Mỏ vàng” tiêu thụ thủy sản
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), với hơn 100 triệu dân, mức tiêu thụ bình quân 35–38 kg thủy sản/người/năm, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia ăn nhiều thủy sản nhất khu vực.
Thói quen tiêu dùng cũng thay đổi rõ rệt. Nhu cầu về thực phẩm an toàn, có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc ngày càng tăng. Người tiêu dùng sẵn sàng chi nhiều hơn để có sản phẩm gắn với vùng nuôi và đạt chuẩn quốc tế.
Ảnh minh họa.
Sự dịch chuyển thể hiện rõ qua kênh bán lẻ hiện đại. Năm 2023, lượng đơn hàng thực phẩm tươi sống trên Shopee tăng 38%, trong đó thủy sản dẫn đầu. TikTok Shop ghi nhận thực phẩm chế biến, đặc sản xếp thứ hai về doanh số livestream, chỉ sau thời trang. Những tín hiệu này cho thấy thị trường nội địa thực sự là “mỏ vàng bị lãng quên” của ngành tôm Việt.
Ấn Độ là quốc gia xuất khẩu tôm lớn nhất thế giới, từng phụ thuộc hơn 90% sản lượng vào xuất khẩu, chủ yếu sang Mỹ và Trung Quốc. Tuy nhiên, trước sức ép cạnh tranh từ Ecuador, ngành tôm Ấn Độ phải xoay trục. Chiến lược mới là mở rộng tiêu thụ nội địa, phát triển tôm sú và các sản phẩm giá trị cao. Với dân số 1,4 tỷ người, nước này coi thị trường trong nước là “giếng dầu tiềm năng” để đảm bảo phát triển bền vững.
Các chuyên gia cho rằng, nếu Ấn Độ – cường quốc xuất khẩu – còn coi trọng thị trường nội địa, thì Việt Nam càng có lý do để đầu tư mạnh mẽ hơn.
Hiểu người tiêu dùng để giữ thị trường
Theo VASEP, muốn khai thác hiệu quả “mỏ vàng” trong nước, doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ khách hàng. Người Việt ưu tiên an toàn, tiện lợi, chất lượng ổn định và giá hợp lý. Nhưng rào cản vẫn còn: thói quen chuộng hàng rẻ, tâm lý chưa tin tưởng sản phẩm nội địa, hệ thống phân phối thiếu đồng bộ.
Vì vậy, minh bạch quy trình nuôi trồng, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, cùng truyền thông bằng câu chuyện thương hiệu được xem là chìa khóa tạo niềm tin.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã sớm trở lại thị trường trong nước và đạt kết quả khả quan như Minh Phú, Hải Nam, Camimex, Stapimex, Sài Thành Foods, Seaprimexco, Thuận Phước, Thực Phẩm Việt, Hùng Hậu…
Trong đó, Saigon Food là một ví dụ. Doanh nghiệp này nghiên cứu kỹ thói quen tiêu dùng để phát triển sản phẩm cho từng nhóm khách hàng: gia đình trẻ, dân công sở, người bận rộn. Họ tập trung vào chiến lược 4P: sản phẩm đa dạng, tiện lợi; giá cả hợp lý; hệ thống phân phối rộng khắp; truyền thông bằng câu chuyện thương hiệu. Nhờ đó, tôm và thủy sản chế biến của Saigon Food trở thành lựa chọn quen thuộc tại nhiều đô thị.
Lenger Việt Nam cũng ghi dấu với bước chuyển hướng thành công. Từ chỗ chỉ tập trung xuất khẩu nghêu, doanh nghiệp phát triển sản phẩm nội địa như nghêu sạch, nghêu sốt bơ tỏi, nghêu thịt đóng hộp. Doanh thu trong nước tăng nhờ hệ thống phân phối phủ khắp siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và nhà hàng. Lenger còn tổ chức khuyến mãi, dùng thử tại siêu thị, truyền thông đa kênh để tiếp cận khách hàng.
Những ví dụ này chứng minh, khi doanh nghiệp hiểu thị trường và đầu tư nghiêm túc, khó khăn xuất khẩu có thể biến thành cơ hội tăng trưởng tại quê nhà.
Con đường để tôm Việt đứng vững
Theo các chuyên gia, để con tôm thực sự bén rễ lâu dài trong nước, doanh nghiệp cần đa dạng sản phẩm: từ nguyên liệu đến chế biến sâu, tiện lợi như tôm hấp chín, tôm viên, lẩu tôm đông lạnh. Phân phối phải đa kênh, bao gồm siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, hệ thống HORECA (Khách sạn-Nhà hàng-Quán cà phê/Dịch vụ ăn uống), sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.
Truyền thông cũng cần nhấn mạnh vào câu chuyện vùng nuôi, quy trình đạt chuẩn quốc tế (ASC, BAP), cam kết truy xuất nguồn gốc minh bạch. Nhà nước và hiệp hội nên hỗ trợ bằng chính sách khuyến khích tiêu dùng nội địa, đầu tư hạ tầng logistics lạnh và triển khai các chương trình “Người Việt ưu tiên dùng tôm Việt”.
Quay về thị trường trong nước không phải là bước lùi, mà là bước tiến chiến lược. Đây vừa là lối thoát trong bối cảnh xuất khẩu nhiều biến động, vừa là nền tảng để xây dựng thương hiệu tôm Việt bền vững.