Thêm SOHA trên Google
Dữ liệu mới nhất của Ngân hàng Trung ương Nga cho thấy nhân dân tệ chỉ còn chiếm 22% các khoản thanh toán cho hàng xuất khẩu của nước này trong năm nay. Trong giao dịch với châu Á, khoảng 69% kim ngạch xuất khẩu của Nga hiện được thanh toán bằng ruble.
Sự đảo chiều diễn ra sau giai đoạn Nga chuyển sang nhân dân tệ với tốc độ rất nhanh kể từ khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022 và Mỹ cùng đồng minh áp đặt hàng loạt biện pháp trừng phạt.
Có thời điểm, nhân dân tệ chiếm gần một nửa hoạt động ngoại thương của Nga, trở thành đồng tiền được giao dịch nhiều nhất trên thị trường ngoại hối Moscow và vượt USD về tiền gửi ngân hàng. Các ngân hàng Nga cũng chuyển nhiều khoản cho vay từ USD, euro sang nhân dân tệ, trong khi thị trường trái phiếu định danh bằng đồng tiền Trung Quốc tăng trưởng hai chữ số.
Bước ngoặt xuất hiện vào tháng 6/2024, khi Mỹ mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng trừng phạt thứ cấp đối với các tổ chức tài chính và doanh nghiệp giao dịch với Nga.
Đứng trước nguy cơ mất khả năng tiếp cận hệ thống tài chính dựa trên USD, nhiều ngân hàng Trung Quốc bắt đầu hạn chế giao dịch. Một số khoản thanh toán bị đóng băng hoặc trì hoãn trong nhiều tháng, tiền chuyển đi bị trả lại, trong khi những ngân hàng lớn của Trung Quốc ngừng giao dịch hoàn toàn với một số đối tác Nga.
Điều này nhanh chóng gây khó khăn bởi nền kinh tế Nga khi đó đã phụ thuộc đáng kể vào nhân dân tệ. Tình trạng thiếu ngoại tệ xuất hiện và Ngân hàng Trung ương Nga sau đó phải yêu cầu các ngân hàng hạn chế cho vay bằng đồng tiền Trung Quốc.
Alexander Gabuev, Giám đốc trung tâm nghiên cứu Carnegie Russia Eurasia, nhận định hoạt động thanh toán ngân hàng thông thường giữa hai bên đã “thu hẹp đáng kể”.
Các doanh nghiệp Nga hiện phải tìm những tuyến thanh toán phức tạp hơn thông qua trung gian hoặc nước thứ 3. Do đó, việc thực hiện giao dịch mất nhiều thời gian, khó dự đoán và tốn kém hơn. Theo STT Logistics, tổng chi phí để thực hiện thanh toán xuyên biên giới với Trung Quốc hiện trung bình lên tới 15-20% giá trị giao dịch, bao gồm hoa hồng và các khoản phí dành cho bên trung gian.
STA SiberiaTransAsia Group cho biết trong năm 2026, thanh toán cho nhà cung cấp Trung Quốc “không còn là một giao dịch thông thường”. Ngay cả khi hợp đồng đã được ký và đối tác được kiểm tra, doanh nghiệp vẫn có thể gặp tình trạng chậm thanh toán, tiền bị hoàn lại hoặc phải trải qua những vòng kiểm tra bổ sung.
Diễn biến tại Nga cũng cho thấy những giới hạn trong quá trình mở rộng vai trò quốc tế của nhân dân tệ. Sau năm 2022, Nga từng trở thành một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy sử dụng đồng tiền Trung Quốc bên ngoài biên giới nước này. Ước tính, Nga đóng góp khoảng 30% mức tăng tỷ trọng thương mại Trung Quốc được thanh toán bằng nhân dân tệ kể từ năm 2021.
Điều này gắn với sự thay đổi mạnh trong quan hệ thương mại. Sau khi Nga phần lớn mất khả năng tiếp cận thị trường Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất, hiện chiếm hơn 1/3 ngoại thương của Nga.
Đến giữa năm 2024, giá trị hàng xuất khẩu của Nga được định giá bằng nhân dân tệ thậm chí thường xuyên vượt giá trị hàng xuất trực tiếp sang Trung Quốc. Điều đó đồng nghĩa một số khách hàng tại nước thứ ba cũng sử dụng nhân dân tệ để trả cho hàng hóa Nga.
Ở thời kỳ đỉnh cao, nhân dân tệ vươn lên vị trí thứ tư trong thanh toán quốc tế qua SWIFT, chỉ sau USD, euro và bảng Anh. Nhưng đà tăng nhanh chóng đảo chiều. Tỷ trọng nhân dân tệ trên SWIFT hiện giảm xuống vị trí thứ năm, sau yen Nhật, và trở về gần mức trước xung đột Ukraine.
Trung Quốc cho rằng số liệu SWIFT chưa phản ánh đầy đủ quy mô sử dụng nhân dân tệ bởi ngày càng nhiều giao dịch được thực hiện qua hệ thống thanh toán CIPS của nước này. Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Pan Gongsheng cho biết nếu tính cả CIPS và các giao dịch nội bộ ngân hàng, nhân dân tệ có thể chiếm khoảng 6-7% thanh toán toàn cầu.
Theo The Edge of Malaysia
