Mỹ, Israel và Iran hôm 8-4 đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần ngay trước khi kết thúc thời hạn Tổng thống Donald Trump đặt ra để Tehran mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn bị Washington tấn công cơ sở hạ tầng dân sự. Cả Mỹ và Iran đều tuyên bố chiến thắng trong cuộc xung đột kéo dài hơn một tháng qua, khiến các thị trường tài chính toàn cầu chao đảo và đẩy giá dầu tăng vọt. Tuy nhiên, lệnh ngừng bắn không đồng nghĩa chiến sự đã kết thúc.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết đã mời các phái đoàn từ Mỹ và Iran đến thủ đô Islamabad ngày 10-4 để đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng nhằm giải quyết toàn bộ tranh chấp. Truyền thông Iran đưa tin Chủ tịch Quốc hội Mohammad Baqer Qalibaf dự kiến dẫn đầu phái đoàn nước này gặp Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tại Islamabad.
Sự chú ý đang dồn vào việc liệu các bên tham chiến có thể đi đến một thỏa thuận hòa bình toàn diện và bền vững hay không. Trong vài ngày qua, cả Mỹ và Iran đều đưa ra đề xuất hòa bình gồm nhiều điểm, và nhiều khả năng tiến trình đàm phán sắp tới tập trung tìm kiếm một phương án dung hòa lợi ích của cả các bên và có thể triển khai trong thực tế.
Người dân tập trung tại thủ đô Tehran - Iran sau khi thông báo về lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần được đưa ra hôm 8-4. Ảnh: AP
Iran đã đưa ra một đề xuất gồm 10 điểm, trong đó đòi hỏi những nhượng bộ đáng kể từ Mỹ và Israel. Những nội dung đáng chú ý là bồi thường thiệt hại xung đột cho Iran, dỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt và việc phong tỏa tài sản của Tehran, rút toàn bộ lực lượng chiến đấu của Mỹ khỏi các căn cứ trong khu vực, Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz…
Trước đó, ông Donald Trump hôm 6-4 bác bỏ kế hoạch này là "chưa đủ tốt", nhưng sau đó lại gọi đây là "một nền tảng khả thi để đàm phán." Khuôn khổ thỏa thuận hòa bình của Washington vẫn là kế hoạch 15 điểm mà Tehran đã bác bỏ cách đây 2 tuần. Kế hoạch này bao gồm việc thu hẹp chương trình hạt nhân của Iran, đặt dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, cũng như áp đặt các giới hạn đối với hệ thống tên lửa đạn đạo của nước này.
Ông Nader Hashemi, chuyên gia tại ĐH Georgetown (Mỹ), nhận định việc đạt được lệnh ngừng bắn là diễn biến tích cực và điều thực sự cần lúc này là những nỗ lực ngoại giao mạnh mẽ để ngăn chặn chiến sự tái diễn. Ông Hashemi cũng cho rằng vẫn còn những điểm nghẽn lớn trong 2 đề xuất, đặc biệt là yêu cầu của Iran về việc Mỹ phải chấm dứt toàn bộ lệnh trừng phạt.
Một điểm nghẽn đáng chú ý khác là số phận của eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Ông Donald Trump cho biết lệnh ngừng bắn phụ thuộc vào việc Iran phải ngay lập tức mở lại eo biển này bảo đảm an toàn cho hoạt động đi lại qua đó. Tuy nhiên, thông điệp từ Tehran nhấn mạnh rằng việc đi lại an toàn chỉ "có thể thực hiện được khi có sự phối hợp với lực lượng vũ trang Iran".
Một trở ngại lớn khác, theo trang MS NOW, là liệu Mỹ có cho phép Iran tiếp tục duy trì kho dự trữ uranium được cất giữ dưới lòng đất hay không. Trước đó, ông Donald Trump cho biết ông muốn chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium - quy trình có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân - kể cả khi hoạt động này phục vụ mục đích dân sự. Trong khi đó, Iran nhiều lần khẳng định sẽ không thỏa hiệp về chủ quyền trong lĩnh vực sản xuất năng lượng.
Một yếu tố khó lường khác là Israel. Giới phân tích nhận định quốc gia này có thể đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy Mỹ áp dụng lập trường cứng rắn hơn khi đàm phán với Iran, nhất là khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lâu nay bày tỏ quyết tâm làm suy yếu hoàn toàn năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran.
Giá dầu giảm mạnh
Thông tin về thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới giảm mạnh dưới mốc 100 USD/thùng hôm 8-4. Giá dầu thô Brent có thời điểm giảm 13% xuống còn 94,71 USD/thùng.
Ở chiều ngược lại, thị trường chứng khoán châu Á tăng mạnh, nổi bật là chỉ số Kospi (Hàn Quốc) tăng hơn 5%, chỉ số Nikkei 225 (Nhật Bản) tăng 4%, chỉ số CSI 300 (Trung Quốc) tăng 2,15%... Theo giới phân tích, tâm lý chung vẫn lạc quan thận trọng. Lệnh ngừng bắn chỉ kéo dài 2 tuần, và thị trường sẽ theo dõi sát sao liệu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz có trở lại bình thường như cam kết hay không, cũng như liệu thỏa thuận đình chiến mong manh này có thể mở đường cho một thỏa thuận hòa bình bền vững hơn.
Ông Billy Leung, chiến lược gia đầu tư tại Global X ETFs (công ty quản lý quỹ đa quốc gia, trụ sở chính tại Mỹ), nhận định với đài CNBC rằng các nhà đầu tư vẫn chưa hoàn toàn loại bỏ các biện pháp phòng ngừa rủi ro do tình hình thực tế vẫn còn nhiều bất ổn. Họ vẫn nắm giữ hoặc thậm chí tăng tỉ trọng các tài sản phòng thủ để đề phòng nguy cơ đảo chiều hoặc những tin tức bất ngờ khác.
Chính động thái này lý giải trái phiếu và vàng vẫn tiếp tục thu hút dòng tiền ngay cả khi thị trường chứng khoán tăng điểm. Theo đài CNBC, giá vàng giao ngay có lúc tăng đến 2,2% lên mức 4.803,83 USD/ounce. Các nhà đầu tư cũng đổ xô mua trái phiếu kho bạc Mỹ, khiến lợi suất kỳ hạn 10 năm, 20 năm và 30 năm sụt giảm.
Anh Thư
