Thêm SOHA trên Google
Ngày 21/8, Công ty CP Phân bón Bình Điền (mã chứng khoán BFC), đơn vị thành viên Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), tổ chức kỷ niệm 30 năm thành lập Hội đồng Khoa học. Bên cạnh việc nhìn lại quá trình hình thành mô hình này, sự kiện cũng đánh dấu việc doanh nghiệp mở rộng một loạt chương trình hợp tác nghiên cứu cho giai đoạn 2026-2030.
Điều đáng chú ý sau ba thập kỷ không chỉ nằm ở thời gian tồn tại của một hội đồng khoa học trong doanh nghiệp, mà ở cách hoạt động nghiên cứu được gắn với sản phẩm và thực tiễn sản xuất nông nghiệp.
Từ một hội đồng tư vấn trong doanh nghiệp
Ý tưởng đưa hoạt động khoa học vào quá trình phát triển sản phẩm tại Bình Điền xuất hiện từ khá sớm.
Năm 1989, khi tiếp quản Xí nghiệp Phân bón Bình Điền II trong điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, lãnh đạo đơn vị khi đó đặt ra quan điểm phải “đưa chất xám vào sản phẩm”. Từ đó, doanh nghiệp bắt đầu kết nối với các nhà khoa học về đất, phân bón và cây trồng.
Đến năm 1996, Hội đồng Cố vấn Khoa học Kỹ thuật chính thức được hình thành.
Ở thời điểm đó, việc một doanh nghiệp sản xuất thành lập một hội đồng tập hợp các chuyên gia bên ngoài về thổ nhưỡng, nông học, dinh dưỡng cây trồng, bảo vệ thực vật và công nghệ chưa phải mô hình phổ biến.
Phạm vi chuyên môn của Hội đồng sau đó được mở rộng sang quản lý, marketing và khuyến nông. Thông qua mạng lưới này, Bình Điền kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học và hệ thống khuyến nông để đưa kết quả nghiên cứu vào phát triển sản phẩm và quy trình kỹ thuật.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Bộ, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Kỹ thuật Công ty, quá trình hình thành và phát triển của Hội đồng gắn với từng giai đoạn trưởng thành của Bình Điền. Từ vai trò tư vấn ban đầu, các nhà khoa học dần tham gia sâu hơn vào nghiên cứu sản phẩm, xây dựng quy trình kỹ thuật và định hướng phát triển dài hạn.
PGS.TS Nguyễn Văn Bộ - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Công ty CP Phân bón Bình Điền phát biểu tại buổi Lễ.
Một trong những thay đổi có thể nhìn thấy qua sản phẩm là sự dịch chuyển từ các loại NPK phổ thông, hàm lượng dinh dưỡng thấp sang các dòng có hàm lượng dinh dưỡng cao hơn, bổ sung trung - vi lượng hoặc được thiết kế cho từng nhóm cây trồng và điều kiện thổ nhưỡng.
Các dòng phân bón dành riêng cho lúa, cà phê, cây ăn trái… được hình thành trên cơ sở nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng, khảo nghiệm trên từng loại đất và từng vùng sản xuất.
Khi kết quả nghiên cứu phải được kiểm chứng trên đồng ruộng
Khác với hoạt động nghiên cứu thuần túy trong phòng thí nghiệm, một phần đáng kể các chương trình khoa học của Bình Điền được triển khai trực tiếp tại vùng sản xuất.
Các nhà khoa học cùng cán bộ kỹ thuật thực hiện khảo nghiệm trên từng loại đất, cây trồng và vùng sinh thái. Kết quả sau đó được đánh giá cả về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường trước khi chuyển thành sản phẩm hoặc quy trình canh tác.
Cách làm này tạo ra mối liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, hệ thống khuyến nông và người nông dân, trong đó hiệu quả cuối cùng trên đồng ruộng trở thành một chỉ số để đánh giá nghiên cứu.
Trong ba thập kỷ, Bình Điền triển khai nhiều chương trình như “Canh tác thông minh”, “Đồng hành và chia sẻ”, “Cùng Đầu Trâu làm giàu”, cùng các mô hình thực nghiệm và hội nghị đầu bờ tại nhiều vùng sản xuất.
Một trường hợp có số liệu tương đối rõ là Chương trình Canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu được triển khai tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo kết quả được doanh nghiệp công bố, các mô hình tham gia chương trình giúp giảm khoảng 20-30% lượng phân bón hóa học, giảm 30-50% lượng giống gieo sạ và tăng lợi nhuận khoảng 2,5-4,5 triệu đồng/ha.
Bình Điền hiện cũng tham gia cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia trong triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Đây cũng là bối cảnh khiến yêu cầu đối với nghiên cứu phân bón thay đổi. Hiệu quả không còn được đo chủ yếu bằng năng suất cây trồng, mà ngày càng phải tính đến lượng vật tư đầu vào, sức khỏe đất, phát thải khí nhà kính và hiệu quả kinh tế của người sản xuất.
Bài toán nghiên cứu mở rộng khỏi một bao phân bón
Những năm gần đây, phạm vi nghiên cứu tại Bình Điền bắt đầu dịch chuyển theo hướng 'mở rộng khỏi bao phân bón'.
Các chương trình mới tập trung vào nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, ứng dụng vi sinh vật, cải thiện sức khỏe đất, hạn chế thất thoát dinh dưỡng và giảm phát thải khí nhà kính.
Thay vì tồn tại dưới dạng những nghiên cứu riêng lẻ cho từng sản phẩm, một số kết quả được tích hợp vào quy trình canh tác, với mục tiêu đồng thời giảm chi phí sản xuất và giảm tác động môi trường.
Hoạt động nghiên cứu, chuyển giao kỹ thuật cũng được triển khai tại một số thị trường bên ngoài Việt Nam như Campuchia, Lào và Myanmar.
Bước sang giai đoạn 2026-2030, phạm vi này tiếp tục được mở rộng.
Tại lễ kỷ niệm 30 năm Hội đồng Khoa học, Bình Điền ký kết các biên bản ghi nhớ với các đối tác liên quan đến kỹ thuật canh tác lúa thông minh ứng dụng công nghệ sinh học; tăng cường sức khỏe đất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long; phát triển mô hình canh tác cây ăn trái thông minh; phát triển bền vững chuỗi giá trị bưởi Đồng Nai và nghiên cứu ứng dụng vi sinh vật giảm phát thải khí nhà kính vào sản phẩm phân bón.
Các đối tác tham gia gồm Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, Viện Cây ăn quả miền Nam, Hội Làm vườn Việt Nam, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam, các cơ quan quản lý địa phương và doanh nghiệp công nghệ sinh học.
Danh mục nghiên cứu này cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển từ việc tạo ra một sản phẩm phân bón mới sang giải quyết đồng thời nhiều yếu tố trong sản xuất: sức khỏe đất, hiệu quả đầu vào, chi phí, phát thải, chất lượng nông sản và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đây cũng là thay đổi đáng chú ý đối với ngành phân bón. Trong mô hình sản xuất truyền thống, doanh nghiệp chủ yếu bán sản phẩm đầu vào. Nhưng khi nông nghiệp tiến tới các tiêu chuẩn về phát thải và truy xuất nguồn gốc, giá trị của nhà cung cấp đầu vào có thể ngày càng phụ thuộc vào khả năng tham gia vào cả quy trình sản xuất.
Từ khoa học trong doanh nghiệp đến yêu cầu đổi mới công nghệ
Câu chuyện tại Bình Điền cũng được Vinachem đặt trong định hướng rộng hơn về ứng dụng khoa học - công nghệ tại các doanh nghiệp thành viên.
Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Vinachem xác định doanh nghiệp là một trong những chủ thể trực tiếp đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Tập đoàn đang khuyến khích các đơn vị thành viên tăng liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học, đồng thời sử dụng năng lực nghiên cứu để giải quyết những yêu cầu cụ thể từ sản xuất và thị trường.
Phát biểu tại sự kiện, Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Hóa chất Việt Nam Phùng Quang Hiệp nhấn mạnh, trong giai đoạn mới, khoa học phải tiếp tục “đi trước một bước” trong phát triển sản phẩm; đồng thời bám sát xu hướng nông nghiệp xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ông Phùng Quang Hiệp - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) phát biểu tại buổi Lễ
Theo định hướng của Tập đoàn, Bình Điền sẽ tiếp tục tăng cường liên kết với các viện, trường, chuyên gia và người nông dân để rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng; đồng thời từng bước mở rộng từ sản phẩm phân bón sang các giải pháp phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Lãnh đạo Công ty CP Phân bón Bình Điền cũng cho biết doanh nghiệp sẽ tiếp tục chuyển từ “cung ứng phân bón” sang “cung cấp giải pháp canh tác tổng thể”, tăng hợp tác với các nhà khoa học, viện, trường nhằm phát triển sản phẩm, công nghệ và mô hình canh tác theo hướng nâng cao hiệu quả, bảo vệ sức khỏe đất và giảm phát thải.
Sau 30 năm, ý nghĩa của mô hình Hội đồng Khoa học tại Bình Điền vì vậy không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm hay công trình nghiên cứu đã thực hiện. Vấn đề đáng quan tâm hơn là liệu cơ chế kết nối giữa doanh nghiệp với các viện, trường và người sản xuất có giúp các kết quả nghiên cứu đi nhanh hơn từ phòng thí nghiệm đến đồng ruộng.
