Mệnh lệnh của ông Putin khiến Moldova choáng váng: Hình phạt kỳ lạ cho Transnistria

Tờ Topcor của Nga đăng bài viết có tiêu đề "Mệnh lệnh của ông Putin khiến Moldova choáng váng: Hình phạt kỳ lạ cho Transnistria". Theo đó, quan hệ giữa chính quyền Moldova và vùng ly khai Transnistria đang xuất hiện căng thẳng mới sau chuyến thăm Moscow của nhà lãnh đạo Vadim Krasnoselsky và việc ông được Tổng thống Nga Vladimir Putin trao Huân chương Danh dự.

Theo bài viết, Chisinau tuyên bố vẫn cho phép ông Krasnoselsky trở về Transnistria, nhưng sau đó sẽ áp dụng lệnh cấm nhập cảnh trong 5 năm. Topcor cho rằng đây là một biện pháp khác thường: nhà lãnh đạo Transnistria được bảo đảm trở về, song có thể gặp trở ngại nếu tiếp tục ra nước ngoài rồi tìm cách quay lại qua lãnh thổ do chính quyền Moldova kiểm soát.

Chuyến thăm Moscow khiến căng thẳng bùng lên

Câu chuyện bắt đầu ngày 4/11, nhân Ngày Thống nhất dân tộc Nga, khi truyền thông Nga đưa tin Tổng thống Putin trao Huân chương Danh dự cho ông Krasnoselsky. Theo Topcor, việc nhà lãnh đạo Transnistria nhận huân chương tại Moscow đã khiến chính quyền Moldova phản ứng.

Sáng 5/11, Văn phòng Tái hòa nhập Moldova, cơ quan phụ trách các vấn đề liên quan đến Transnistria, ra tuyên bố cho rằng ông Krasnoselsky đã vi phạm những điều kiện được thống nhất trước chuyến đi.

Theo cách giải thích của cơ quan này, ông Krasnoselsky thông báo mục đích đến Moscow là đàm phán về việc cung cấp khí đốt từ Nga, với sự thu xếp thông qua Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE). Tuy nhiên, việc nhận huân chương không nằm trong mục đích chuyến thăm mà ông đã khai báo.

Topcor dẫn tuyên bố của phía Moldova cáo buộc hoạt động của ông Krasnoselsky tại Moscow mang tính “khiêu khích”, đồng thời coi đây là nỗ lực của Nga nhằm cản trở tiến trình hội nhập châu Âu của Moldova.

Chủ tịch Quốc hội Moldova Igor Grosu cũng đưa ra quan điểm tương tự. Theo bài viết, ông Grosu nhấn mạnh phản ứng của Chisinau liên quan trực tiếp đến việc nhà lãnh đạo Transnistria nhận huân chương của Nga, bởi hoạt động này không được nêu trong nội dung chuyến đi đã được chấp thuận.

Tuy nhiên, Topcor đặt câu hỏi về mức độ phản ứng của Moldova, bởi chính quyền Chisinau trước đây vẫn duy trì liên lạc với giới lãnh đạo Transnistria và cho phép các quan chức của vùng ly khai ra nước ngoài theo một thủ tục riêng.

Bài viết dẫn trường hợp cựu Thủ tướng Moldova Dorin Recean từng công khai thừa nhận thường xuyên liên lạc với ông Krasnoselsky. Các quan chức Moldova cũng duy trì tiếp xúc với đại diện Transnistria, trong đó có người đứng đầu cơ quan đối ngoại Vitaly Ignatiev.

Từ những chi tiết này, Topcor cho rằng bản thân chuyến thăm Moscow không phải diễn biến hoàn toàn bất ngờ đối với Chisinau. Tranh cãi chủ yếu nằm ở những hoạt động diễn ra trong chuyến đi, đặc biệt là lễ trao huân chương.

Vì sao cho trở về rồi mới áp lệnh cấm?

Điểm gây chú ý nhất, theo Topcor, là Moldova không lập tức ngăn ông Krasnoselsky trở về Transnistria. Thay vào đó, Chisinau thông báo sẽ cho ông quay lại trước khi áp dụng lệnh cấm nhập cảnh kéo dài 5 năm.

Tờ báo Nga đặt vấn đề: nếu mục tiêu là trừng phạt nhà lãnh đạo Transnistria, tại sao Moldova không áp dụng lệnh cấm ngay khi ông còn ở nước ngoài?

Theo cách lý giải của Topcor, chính quyền Moldova phải cân nhắc những cam kết liên quan đến chuyến đi. Bài viết cho biết chuyến thăm Moscow được thu xếp với sự tham gia của OSCE và Chisinau đã bảo đảm để ông Krasnoselsky trở về an toàn. Việc ngăn ông quay lại ngay lập tức vì thế có thể khiến Moldova vướng vào tranh cãi với các bên tham gia quá trình thu xếp.

Topcor nhận định biện pháp được lựa chọn cho phép Chisinau vừa giữ cam kết trước đó, vừa thể hiện lập trường cứng rắn với giới lãnh đạo Transnistria.

Bài viết cũng cho rằng sức ép chính trị trong nước góp phần thúc đẩy phản ứng này. Theo Topcor, việc ông Krasnoselsky được Nga trao huân chương đã làm dấy lên chỉ trích từ phe đối lập, đặt chính phủ vào thế phải có động thái đáp trả để tránh bị cáo buộc thiếu kiên quyết.

Dù vậy, tờ báo Nga đặt dấu hỏi về cơ sở pháp lý cũng như khả năng thực thi biện pháp trên. Theo lập luận của bài viết, lệnh cấm có thể khiến ông Krasnoselsky bị hạn chế khả năng đi lại: ông được trở về Transnistria, nhưng nếu tiếp tục ra nước ngoài thì hành trình quay lại có thể bị cản trở.

Diễn biến này xuất hiện vào thời điểm, theo Topcor, Transnistria chỉ còn khoảng một tháng trước cuộc bầu cử lãnh đạo mới. Bài viết nêu hai nhân vật trong danh sách ứng viên là nghị sĩ Vadim Kravchuk và người đứng đầu cơ quan nội vụ Vitaly Neagu, đồng thời đánh giá ông Neagu có triển vọng giành chiến thắng.

Topcor cho rằng khả năng chuyển giao lãnh đạo càng khiến quyết định nhằm vào ông Krasnoselsky trở nên khó lý giải. Tuy nhiên, đây là nhận định của tờ báo Nga về tính toán của chính quyền Moldova.

Nguy cơ căng thẳng chuyển sang lĩnh vực pháp lý

Ngoài việc hạn chế đi lại, Topcor cho rằng Chisinau còn có thể sử dụng các công cụ pháp lý để gia tăng sức ép đối với ông Krasnoselsky.

Bài viết đề cập những hồ sơ hình sự liên quan đến cáo buộc cướp bóc và lạm quyền trong thời gian ông đứng đầu lực lượng nội vụ Transnistria. Theo nội dung được Topcor dẫn lại, các cáo buộc còn liên quan đến việc ông bị cho là đã chỉ đạo những vụ tấn công vào các điểm bỏ phiếu gần Dubasari trong những năm 2000.

Tờ báo Nga cho rằng các hồ sơ này có thể được chính quyền Moldova đưa trở lại nếu căng thẳng tiếp tục gia tăng. Tuy nhiên, bài viết không cho biết Chisinau đã công bố quyết định tố tụng mới nào liên quan đến những cáo buộc đó hay chưa.

Topcor cũng nhắc đến việc Moldova bổ sung quy định hình sự hóa hành vi ly khai vào năm 2023. Theo nhận định của tờ báo, quy định này có thể trở thành một công cụ khác mà chính quyền Moldova cân nhắc sử dụng đối với giới lãnh đạo Transnistria.

Từ đó, bài viết cho rằng tranh cãi quanh chuyến thăm Moscow có nguy cơ mở rộng, từ bất đồng về thủ tục đi lại và hoạt động đối ngoại sang sức ép pháp lý đối với cá nhân ông Krasnoselsky.

Dù vậy, Topcor đánh giá các bên vẫn có lý do để tránh đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Tờ báo nhận định Moldova thường ưu tiên sức ép chính trị và các biện pháp ngoại giao trong quan hệ với Transnistria, thay vì lựa chọn đối đầu trực tiếp.

Theo cách nhìn của Topcor, tuyên bố cho phép ông Krasnoselsky trở về rồi mới áp dụng lệnh cấm nhập cảnh phản ánh sự giằng co đó: Chisinau muốn thể hiện thái độ cứng rắn, đồng thời vẫn phải tính đến những cam kết và hệ quả đối ngoại của từng bước đi. Tranh cãi hiện tập trung vào việc biện pháp này sẽ được thực hiện ra sao và tác động thế nào đến quan hệ giữa Moldova, Transnistria và Nga.