Tiến trình đàm phán Mỹ - Iran đã rơi vào bế tắc sau khi Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi rời Pakistan và các đặc phái viên của Mỹ không đến Islamabad hôm 25-4 như kế hoạch.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã hủy chuyến đi của con rể Jared Kushner và đặc phái viên Steve Witkoff sau khi nhận được đề xuất từ phía Iran, đánh giá nó không đáp ứng kỳ vọng của ông. Sau đó, nhà lãnh đạo Mỹ nói Iran đã đưa ra một đề xuất "tốt hơn" nhưng vẫn chưa đủ để ông chấp nhận. Ông Donald Trump không nêu chi tiết, nhưng nhấn mạnh điều kiện then chốt là Iran "sẽ không sở hữu vũ khí hạt nhân".
Sau vòng đàm phán đầu tiên không đạt kết quả cách đây 2 tuần, giới chức Iran đặt câu hỏi về mức độ đáng tin cậy của Mỹ, nhất là khi Washington tiến hành phong tỏa các cảng của Iran nhằm đáp trả việc Tehran siết kiểm soát eo biển Hormuz. "Vẫn còn phải chờ xem liệu Mỹ có thực sự nghiêm túc với con đường ngoại giao hay không" - Bộ trưởng Ngoại giao Araghchi trả lời hãng thông tấn nhà nước IRNA của Iran.
Một nhà ngoại giao Iran nói với tờ The Wall Street Journal rằng nếu ông Araghchi nhận thấy vẫn có khả năng đạt được thỏa thuận sau khi tham vấn các bên trung gian, hai bên vẫn có thể gặp nhau trong vài ngày tới.
Một số chuyên gia nhận định Iran chưa sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Mỹ khi lập trường 2 bên vẫn quá khác biệt. Các vấn đề còn gây bất đồng lớn là kho uranium làm giàu của Iran, căng thẳng tại eo biển Hormuz, cũng như những lo ngại về chương trình tên lửa và việc Tehran hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm vũ trang trong khu vực.
Các tàu chở dầu neo đậu trên eo biển Hormuz, ngoài khơi đảo Qeshm - Iran hôm 18-4.Ảnh: AP
Iran lưu ý rằng các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ trong năm ngoái và đầu năm nay về chương trình hạt nhân - vấn đề cốt lõi gây căng thẳng lâu nay - đã kết thúc bằng việc Tehran bị Mỹ và Israel tấn công, khiến nước này càng thêm dè dặt. Trong cuộc điện đàm hôm 25-4, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif rằng Tehran sẽ không tham gia đàm phán trong thế bị gây sức ép hoặc phong tỏa.
Theo báo The Wall Street Journal, thế bế tắc hiện nay khiến Tổng thống Donald Trump đứng trước những lựa chọn khó khăn: Leo thang xung đột, chấp nhận một thỏa thuận không như mong muốn hoặc tiếp tục duy trì phong tỏa để gây sức ép, buộc Iran nhượng bộ.
Nhà lãnh đạo này dường như không muốn quay lại con đường chiến sự bởi điều đó có thể khiến Mỹ lún sâu hơn vào cuộc xung đột mà ông từng kỳ vọng sẽ kết thúc trong vòng 4–6 tuần. Dù vậy, việc Mỹ duy trì phong tỏa các cảng của Iran trong khi eo biển Hormuz chưa khai thông có nguy cơ gây thêm tổn hại cho kinh tế toàn cầu.
Ngay cả khi giải quyết được vấn đề phong tỏa, hai bên vẫn phải thu hẹp khoảng cách lớn liên quan chương trình hạt nhân của Iran. Mỹ muốn Iran chuyển toàn bộ lượng uranium làm giàu cao ra khỏi lãnh thổ, đòi hỏi nước này tạm dừng làm giàu uranium trong 20 năm.
Các nước trung gian cho rằng Washington có thể chấp nhận để Tehran thực hiện một số hoạt động liên quan trong thập kỷ thứ hai. Trong khi đó, Iran cho biết có thể cân nhắc tạm dừng làm giàu uranium trong 5 năm và khả năng chương trình này bị hạn chế nghiêm ngặt trong 5 năm tiếp theo.
Tehran cũng xem việc duy trì chương trình hạt nhân là lằn ranh đỏ. Đại sứ Iran tại Ấn Độ Mohammad Fattahi hôm 25-4 nhấn mạnh rằng đàm phán chỉ có thể đạt "kết quả đúng đắn" khi đối phương công nhận quyền sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình của Iran.
