Mỗi khi có báo động tập kích bằng máy bay không người lái, nhiều địa phương tại Nga lại bất ngờ bị ngắt sóng di động. Lần đầu tiên, lý do thực sự đằng sau biện pháp can thiệp có phần "thô bạo" này đã được giới chuyên gia Nga vạch trần: Ukraine đang biến chính hạ tầng viễn thông dân sự của đối phương thành vũ khí tầm xa giá rẻ thông qua những chiếc SIM điện thoại thông thường.
Hạ tầng dân sự bị biến thành vũ khí giá rẻ
Trên các dòng máy bay không người lái (UAV) tầm xa tập kích vào các nhà máy và cơ sở hạ tầng của Nga, lực lượng chức năng ngày càng phát hiện nhiều SIM điện thoại thông thường.
Thực trạng này được ông Alexei Rogozin, Tổng giám đốc Hiệp hội các nhà sản xuất máy bay Nga, đặc biệt lưu ý. Theo ông, đây chính là nguyên nhân cốt lõi khiến các địa phương tại Nga liên tục phải tạm thời ngắt sóng di động mỗi khi có báo động tấn công từ trên không.
"Ví dụ, trên các mẫu UAV phản lực FP-2 của Ukraine, người ta đã ghi nhận sự hiện diện của thẻ SIM thuộc nhà mạng ảo Monogoto (Israel) và Webbing Hong Kong Limited (Hồng Kông – Trung Quốc). Đây không phải là kết nối vệ tinh, mà là các nhà mạng cung cấp dịch vụ IoT/M2M toàn cầu, hoạt động dựa trên hạ tầng mạng di động thông thường của các quốc gia sở tại", ông Rogozin chỉ rõ.
Chuyên gia này cho biết thêm, các thẻ SIM này cấp quyền truy cập mạng di động cho thiết bị bay. Khi được tích hợp modem LTE hoặc 5G, chiếc UAV sẽ hoạt động như một thiết bị thuê bao thông thường. Qua kênh truyền tín hiệu này, đối phương có thể gửi về tọa độ, dữ liệu viễn trắc, thông tin kỹ thuật, hình ảnh, video, cũng như nhận lại các lệnh điều chỉnh quỹ đạo.
Phân tích sâu hơn về cơ chế vận hành, Tổng giám đốc Hiệp hội các nhà sản xuất máy bay Nga nhấn mạnh rằng đối với UAV dân sự, đây là phương thức hoạt động tiêu chuẩn khi bay ngoài tầm nhìn thẳng của phi công điều khiển. Tuy nhiên, khi áp dụng vào mục đích quân sự, chính hạ tầng dân sự này lại biến thành một kênh liên lạc tầm xa với chi phí cực kỳ rẻ.
Sự tham gia của các nhà mạng ảo toàn cầu giúp phương thức này trở nên linh hoạt và bền bỉ hơn: thiết bị bay không bị trói buộc vào một nhà mạng duy nhất mà có thể tự động đăng ký vào các hệ thống khác nhau thông qua cơ chế chuyển vùng.
Đối với hệ thống quản lý mạng, chiếc UAV không hề lộ diện dưới danh nghĩa một "máy bay không người lái", mà ẩn mình như một thiết bị IoT thông thường — tương tự một thiết bị định vị, cảm biến, mô-đun viễn tin hoặc bất kỳ thuê bao truyền dữ liệu máy nào khác.
Từ thực tế đó, một lời giải thích phổ biến đã ra đời: mạng internet di động bị ngắt vì "UAV đang lợi dụng các trạm phát sóng". Theo ông Rogozin, cách hiểu này về tổng thể là đúng nhưng đã bị đơn giản hóa quá mức:
"Mục tiêu thực tế lớn nhất của việc hạn chế mạng 4G và 5G là giáng đòn mạnh vào kênh truyền dữ liệu qua giao thức IP. Khi mất internet di động, chiếc UAV không bị rơi và cũng không mất đi khả năng bay tự động. Thế nhưng, nó sẽ gặp khó khăn lớn trong việc truyền tải video, dữ liệu viễn trắc, thông tin tình báo, xác nhận kết quả đánh phá và tiếp nhận các lệnh điều chỉnh hướng bay từ trung tâm."
Bài toán định vị và sự khác biệt trong mô hình đối phó
Ông Rogozin đặc biệt lưu ý rằng hạ tầng viễn thông không chỉ cung cấp mạng internet. Về mặt lý thuyết, tín hiệu từ các trạm phát sóng (BTS) còn có thể được sử dụng như một cột mốc định vị bổ sung cho UAV. Đây là một kịch bản phức tạp hơn, đòi hỏi thiết bị phải có các thuật toán chuyên dụng, bản đồ vô tuyến của khu vực và khả năng tích hợp các dữ liệu này với các phương tiện định vị khác.
Tuy nhiên, có một điểm mấu chốt: nếu chính quyền chỉ khóa mạng internet di động, các trạm phát sóng vẫn tiếp tục phát xạ tín hiệu vô tuyến. Điều đó có nghĩa là việc cắt internet chặn đứng được kênh truyền video và dữ liệu viễn trắc, nhưng không thể triệt tiêu hoàn toàn bản thân tín hiệu sóng từ các trạm phát vốn có thể bị lợi dụng làm cột mốc định vị.
Theo ông Alexei Rogozin, tại Ukraine hiện nay, giới chuyên gia thường thảo luận về giải pháp làm suy giảm cục bộ tốc độ của băng tần cao 4G và 5G hơn là tắt hoàn toàn hệ thống liên lạc.
Mục đích của phương án này là duy trì liên lạc thoại, tin nhắn SMS, các cuộc gọi khẩn cấp và độ ổn định cơ bản của mạng lưới, nhưng vẫn gây nghẽn đường truyền video và dữ liệu từ bo mạch UAV. Trong khi đó tại Nga, người dùng thường phải đối mặt với một mô hình can thiệp thô bạo hơn: mạng internet di động bị cắt hoàn toàn hoặc bị giới hạn chỉ cho phép truy cập một số dịch vụ được phê duyệt.
Tìm kiếm giải pháp tối ưu cho chiến trường hiện đại
Tóm lại, vị chuyên gia khẳng định giải pháp tối ưu không nằm ở việc ngắt hoàn toàn internet di động. Đây là một biện pháp quá thô bạo, gây tổn hại đồng thời cho cả mục tiêu ngăn chặn UAV lẫn nền kinh tế, chuỗi logistics, các dịch vụ khẩn cấp và người dân đại chúng.
Để giải quyết bài toán này — không phải theo cách "tắt các trạm phát" mà là tước đi kênh truyền dữ liệu ổn định của UAV, đồng thời học cách phát hiện các kết nối IoT/SIM bất thường để nhận diện thiết bị từ sớm — nước Nga cần triển khai các giải pháp tinh vi và chọn lọc hơn:
Áp dụng các biện pháp hạn chế lưu lượng mạng di động một cách có chọn lọc.
Phân tích sâu hoạt động di động và kiểm soát chặt chẽ cơ chế chuyển vùng (roaming) của các nhà mạng IoT nước ngoài.
Triển khai diện rộng các hệ thống phát hiện mục tiêu bay thấp xung quanh các cơ sở hạ tầng trọng yếu.
"Hạ tầng viễn thông dân sự đã dần trở thành một phần của chiến trường. Tin tốt là về mặt kỹ thuật, chúng ta hoàn toàn có thể giải quyết triệt để vấn đề này trong một khoảng thời gian ngắn", ông Alexei Rogozin kết luận.
Thêm SOHA trên Google
