Khu vực eo biển Hormuz. (Ảnh: Reuters)
Cộng hòa Hồi giáo Iran muốn thu phí các tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới cho việc sử dụng các tuyến cáp internet ngầm dưới eo biển Hormuz, trong khi truyền thông Iran nói đến chuyện lưu lượng dữ liệu có thể bị gián đoạn nếu các công ty không trả tiền.
Tuần trước, các nghị sĩ tại Tehran đã thảo luận về kế hoạch có thể nhắm vào hệ thống cáp ngầm kết nối các quốc gia Ả-rập với châu Âu và châu Á.
“Chúng tôi sẽ áp phí với các tuyến cáp internet”, người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari tuyên bố trên mạng xã hội X tuần trước.
Theo các kênh truyền thông có quan hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, kế hoạch khai thác nguồn thu từ eo biển Hormuz sẽ yêu cầu các tập đoàn như Google, Microsoft, Meta và Amazon tuân thủ luật pháp Iran, đồng thời các công ty vận hành cáp ngầm sẽ phải trả phí cấp phép để được đi qua, còn quyền sửa chữa và bảo trì sẽ chỉ dành cho các công ty Iran.
Một số công ty này đã đầu tư vào các tuyến cáp chạy qua eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư, nhưng chưa rõ liệu các tuyến cáp đó có đi qua vùng biển Iran hay không.
Cũng chưa rõ chính quyền Iran có thể buộc các “gã khổng lồ công nghệ” tuân thủ bằng cách nào, bởi họ bị cấm thanh toán cho Iran vì các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt của Mỹ. Vì vậy, các công ty này có thể coi những tuyên bố của Tehran chỉ là động thái phô trương thay vì chính sách nghiêm túc.
Dù vậy, các cơ quan truyền thông Iran đã phát đi những lời đe dọa úp mở về nguy cơ cáp bị phá hoại, điều có thể ảnh hưởng tới hàng nghìn tỷ đô la dữ liệu truyền tải toàn cầu và tác động tới kết nối internet trên thế giới.
Trong bối cảnh lo ngại chiến tranh có thể bùng phát trở lại sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở về từ Trung Quốc, Iran ngày càng thể hiện rằng họ sở hữu những công cụ quyền lực ngoài sức mạnh quân sự. Động thái này cho thấy tầm quan trọng của eo biển Hormuz không chỉ nằm ở xuất khẩu năng lượng, khi Tehran tìm cách biến lợi thế địa lý thành sức mạnh kinh tế và chiến lược lâu dài.
Thảm hoạ số dây chuyền
Các tuyến cáp ngầm dưới biển là xương sống của kết nối toàn cầu, mang phần lớn lưu lượng internet và dữ liệu trên thế giới. Nếu bị nhắm đến, tác động sẽ rất nghiêm trọng, đe dọa mọi thứ từ hệ thống ngân hàng, liên lạc quân sự, hạ tầng điện toán đám mây AI cho tới làm việc từ xa, game online và dịch vụ phát trực tuyến.
Theo một số chuyên gia, lời đe dọa của Iran là một phần trong chiến lược thể hiện khả năng kiểm soát eo biển Hormuz và bảo đảm sự tồn vong của chế độ, nhằm gửi đi thông điệp rằng cái giá kinh tế sẽ lớn đến mức không ai dám tấn công Iran lần nữa.
Theo ông Mostafa Ahmed - nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Habtoor có trụ sở tại UAE, nhiều tuyến cáp ngầm liên lục địa lớn đi qua eo biển Hormuz. Vì những rủi ro an ninh liên quan tới Iran, các nhà vận hành quốc tế đã cố tránh vùng biển Iran, thay vào đó tập trung phần lớn tuyến cáp trong một dải hẹp bên phía Oman của tuyến đường thủy này.
Tuy nhiên, hai tuyến cáp Falcon và Gulf Bridge International (GBI) vẫn đi qua vùng biển Iran.
Iran chưa công khai nói sẽ phá hoại các tuyến cáp, nhưng liên tục tuyên bố thông qua quan chức, nghị sĩ và truyền thông nhà nước về ý định “trừng phạt” các đồng minh của Washington trong khu vực. Đây dường như là chiến thuật chiến tranh phi đối xứng mới nhất mà Tehran nghĩ ra nhằm gây sức ép với các nước láng giềng.
Theo các chuyên gia, với lực lượng thợ lặn tác chiến, tàu ngầm cỡ nhỏ và máy bay không người lái dưới nước, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có khả năng gây nguy hiểm cho các tuyến cáp ngầm. Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ cuộc tấn công nào như vậy cũng có thể gây ra “thảm họa số dây chuyền” trên nhiều châu lục.
Các quốc gia vùng Vịnh bên kia Vịnh Ba Tư có thể đối mặt với gián đoạn internet nghiêm trọng, ảnh hưởng tới xuất khẩu dầu khí và hệ thống ngân hàng. Xa hơn trong khu vực, Ấn Độ có thể rơi vào tình trạng phần lớn lưu lượng internet bị chặn, đe dọa ngành công nghiệp gia công phần mềm khổng lồ với thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.
Eo biển Hormuz là hành lang kỹ thuật số quan trọng, kết nối các trung tâm dữ liệu châu Á như Singapore với các điểm tại châu Âu. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể làm chậm giao dịch tài chính và thanh toán xuyên biên giới giữa châu Âu và châu Á, trong khi nhiều khu vực ở Đông Phi có thể mất kết nối internet hoàn toàn.
Nếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran áp dụng chiến thuật tương tự ở Biển Đỏ, thiệt hại có thể còn nghiêm trọng hơn.
Năm 2024, ba tuyến cáp ngầm bị đứt sau khi 1 con tàu trúng đòn tấn công của lực lượng Houthi ở Yemen, làm gián đoạn gần 25% lưu lượng internet trong khu vực.
Tuy vậy, TeleGeography cho biết các tuyến cáp đi qua eo biển Hormuz hiện chỉ chiếm chưa tới 1% tổng băng thông quốc tế toàn cầu tính đến năm 2025, dù tác động tại Trung Đông và một số quốc gia châu Á có thể rất lớn.
