Ngày 1/6, một trong những ngày ác liệt nhất của cuộc chiến Nga - Ukraine, tôi (Ken Harbaugh, cựu phi công Hải quân Mỹ) đã theo cùng 3 thành viên trong lữ đoàn để tận mắt chứng kiến cách họ đang tái định nghĩa chiến tranh bằng drone.
Cùng ngày, cơ quan tình báo Ukraine đã mở một cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, nhắm vào các máy bay ném bom và máy bay trinh sát của Nga. Chiến dịch đã tiêu diệt tới 1/3 đội máy bay chiến lược của Nga.
Đêm đó, sau khi cuộc tấn công kết thúc, dưới mái che, chỉ có một cây đèn bút đỏ soi sáng, chỉ huy đơn vị báo cáo tình hình. Ông tự giới thiệu và giới thiệu cả nhóm - "Team A" - bằng cả tiếng Ukraine và tiếng Anh: "Chúng tôi không dùng tên thật. Tên liên lạc của là Adama. Tôi lái drone tự sát. Ghost sẽ phóng các drone trinh sát, gọi là Mavic, và thu hồi chúng để tái sử dụng. Triple-A sẽ điều khiển Mavic khi Ghost đã đưa chúng lên".
Ảnh: Reuters
Những drone tự sát mà Adama nhắc tới chính là câu trả lời của Ukraine đối với các FPV của Nga, và chúng đóng vai trò then chốt trong chiến lược phòng thủ của Ukraine. Người Ukraine tự chế các thiết bị này, chỉ với vài trăm đô la mỗi chiếc, trong các kho và gara khắp nước. Ước tính cho thấy Ukraine có thể sản xuất hơn 4 triệu chiếc trong năm nay. Chúng được trang bị camera FPV và đầu đạn, bay qua vùng đất không người vào lãnh thổ do Nga chiếm đóng.
Một đơn vị khác, Team B, là nơi họ lắp ráp drone và nạp chất nổ. "Khi kíp nổ được gắn xong, tôi sẽ điều khiển từ chỗ chúng tôi và lái drone," Adama nói. "Triple-A sẽ bám theo drone sát thủ của tôi bằng Mavic. Anh ta sẽ xác nhận mục tiêu, nhận diện mục tiêu mới và ghi hình các pha tiêu diệt".
Chiếc xe càng lúc càng tiến sâu vào tầm hoạt động của các FPV Nga. Chúng tôi lái nhanh qua Kherson, không bật đèn. Các tòa nhà thủng lỗ đạn và dấu vết cháy do pháo. Đường sá đầy hố bom, bãi đỗ xe và sân chơi bị cây cỏ che lấp. Người Nga từng chiếm thành phố này 9 tháng, cho tới tháng 11/2022, trước khi một cuộc phản công của Ukraine buộc họ rút qua sông Dnipro.
Được một lúc, chúng tôi nghe tiếng rền của drone Shahed Nga lao xuống các mục tiêu trong trung tâm thành phố phía sau. Adama ra lệnh tài xế tìm chỗ trú ẩn, và chúng tôi dừng dưới tán cây dày. Các tổ súng khắp thành phố mở nòng. Vệt pháo quang giao nhau trên trời hướng về các drone tiến tới.
Adama, Triple-A và Ghost ổn định vị trí, cắm laptop vào ăng-ten và mở hộp Mavic.
Đối diện, Team B chuẩn bị một drone để phóng. Ghost bố trí Mavic, và chỉ trong vài giây cả drone liều chết lẫn drone trinh sát đều cất cánh, lao về vị trí cuối cùng của hai lính Nga.
Một giờ trôi qua. Chúng tôi theo dõi nguồn drone. Adama ra lệnh Team B chuẩn bị drone sát thủ, và vài phút sau anh lái chiếc drone đó vào cửa sổ. Drone mắc vào lưới, rồi phát nổ.
Đến khuya, các cuộc tấn công dịu lại.
Hai quân nhân Ukraine đang nâng drone Vampire sau một buổi huấn luyện tháng 2/2025. Ảnh: Getty
Trong 20 giờ tôi ở cùng đội Adama, họ phóng 12 drone liều chết. Các đội drone của Ukraine chiếm khoảng 2% lực lượng vũ trang, nhưng lại gây ra phần lớn thương vong cho quân lính Nga.
Dù các cuộc tấn công giảm, chúng tôi biết người Nga có lẽ đã dò được vị trí trong suốt 20 giờ qua.
Xe chở chúng tôi dừng ngoài hầm. Trong vài giây, chúng tôi lên xe và lao đi. Tài xế ôm cua bằng hai bánh, không bật đèn. Chúng tôi tới một cây cầu, nút thắt chính cho xe vào ra khu chiến. Máy dò drone Adama hú còi cảnh báo, nhận diện một chiếc drone Nga đến gần.
Chúng tôi vượt qua cầu và nhìn thấy xác một xe cháy dở bên lề đường. "Cách đây vài giờ," Adama nói. Qua cây cầu, tiếng máy dò nhỏ dần, và chúng tôi nới ga. Mười phút sau, xe dừng trước một toà nhà bị đánh bom, dường như bỏ hoang.
Chúng tôi tụ tập bên ngoài chào tạm biệt. Adama xé huy hiệu đơn vị mình, con cua ngụy trang, khỏi vai áo và đưa cho tôi. "Cua thích nghi," anh nói. "Chúng có thể hoạt động ở bất cứ đâu".
Chiếc phù hiệu này gần như kể lại sự thật về chiến tranh hiện đại, và trở thành trò chơi khốc liệt đến mức nào.