Trọng tâm của "cuộc gặp chưa từng có tiền lệ"
Tổng thống Donald Trump sẽ gặp gỡ lãnh đạo Trung Quốc và Nga bên lề hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến vào tuần này, đánh dấu cuộc hội ngộ chưa từng có tiền lệ giữa những người đứng đầu các cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới.
"Tổng thống Trump sẽ khép lại chuyến thăm Trung Quốc bằng một cuộc họp ba bên giữa Tổng thống Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Tổng thống Liên bang Nga", phát ngôn viên Nhà Trắng Olivia Wales tuyên bố trong cuộc họp báo tối 13/11.
"Tổng thống đã nêu rõ rằng, bên cạnh nhiều chủ đề, ông sẽ thảo luận về việc cắt giảm vũ khí hạt nhân trên thế giới. Tổng thống Trump tin rằng sự phổ biến của nó là vô cùng nguy hiểm".
NBC News dẫn nguồn quan chức cấp cao của Mỹ cho biết hiện không có kỳ vọng nào về khả năng đạt được một thỏa thuận cụ thể từ cuộc họp ba bên này. Vị quan chức mô tả phiên họp là một "điểm khởi đầu" và "cuộc đối thoại đầu tiên", đồng thời chỉ ra việc cắt giảm kho vũ khí hạt nhân là chủ đề trọng tâm.
"Chúng tôi thực sự cho rằng đã đến lúc Trung Quốc nên bước lên, có thể nói là ngồi vào 'bàn của người lớn', để có những cuộc trò chuyện nghiêm túc của người lớn về những vấn đề hệ trọng", nguồn tin của NBC News nói.
Theo ước tính của Lầu Năm Góc, kho vũ khí của Bắc Kinh với hơn 600 đầu đạn vẫn nhỏ hơn nhiều so với kho dự trữ hơn 5.000 đầu đạn mỗi nước của Mỹ và Nga. Trước sự áp đảo này, Trung Quốc lâu nay không mấy mặn mà với việc xây dựng một hiệp ước hạt nhân.
Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Nga và Mỹ đã hết hạn vào tháng 2 vừa qua, lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ gỡ bỏ các giới hạn đối với 2 kho vũ khí nguyên tử lớn nhất thế giới. Khi hiệp ước này (được biết đến với tên gọi New START) hết hiệu lực, ông Trump đã bác bỏ lời kêu gọi gia hạn thỏa thuận song phương thêm 1 năm từ phía Nga, thay vào đó kêu gọi một thỏa thuận "mới, cải tiến và hiện đại hóa" có sự tham gia của cả Trung Quốc.
Những lo ngại
Theo NBC News, cuộc họp ba bên này rất có thể sẽ làm lu mờ chính hội nghị thượng đỉnh APEC. Hội nghị quy tụ 21 nền kinh tế tại Thâm Quyến, vốn đánh dấu một cột mốc lớn để Trung Quốc phô bày siêu đô thị ven biển hiện đại, phát triển thần tốc của mình, nơi đã chuyển mình từ một làng chài nhỏ thành trung tâm kinh tế và công nghệ toàn cầu chỉ trong vài thập kỷ.

Cuộc họp ba bên sẽ diễn ra bên lề APEC 2026 tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Ảnh: People's Daily
Bằng việc đồng ý chủ trì cuộc gặp, có lẽ ông Tập Cận Bình đang tính đến cơ hội để thể hiện tầm ảnh hưởng và uy tín ngày càng gia tăng của Trung Quốc.
Còn với Điện Kremlin, ông Edgard Kagan, cựu Đại sứ Mỹ tại Malaysia hiện công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định:
"Tôi nghĩ mấu chốt đối với ông Putin nằm ở việc phát đi thông điệp rằng ông ấy muốn đối thoại trực tiếp cùng Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Tập, qua đó tạo cảm giác họ đang cùng nhau đưa ra các quyết định về Ukraine, điều mà rõ ràng người Ukraine và người châu Âu không hề mong muốn" .
Trước đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã bày tỏ lo ngại rằng cuộc họp ba bên có thể trở thành diễn đàn để thảo luận về một thỏa thuận tiềm năng liên quan đến Ukraine sau lưng Kiev.
Kế hoạch tổ chức hội nghị thượng đỉnh này cũng gợi lên những sự so sánh với Hội nghị Yalta, cuộc gặp năm 1945 mà tại đó lãnh đạo Mỹ, Anh và Liên Xô đã nhất trí phân chia nước Đức và Berlin thành 4 khu vực chiếm đóng quân sự, đồng thời hoàn tất kế hoạch thành lập Liên Hợp Quốc.
Tuy nhiên, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã bác bỏ những so sánh này, lưu ý rằng bất kỳ thỏa thuận tiềm năng nào đạt được tại Thâm Quyến đều không thể áp đặt lên các bên khác.
"Rõ ràng cuộc gặp giữa lãnh đạo các quốc gia như Nga, Trung Quốc và Mỹ mang ý nghĩa vô cùng quan trọng", ông Peskov nói. "Tuy nhiên, chúng ta đừng quên rằng tầm nhìn về một trật tự toàn cầu đòi hỏi không bên nào được phép áp đặt quan điểm của riêng mình, mà tất cả phải được xây dựng hoàn toàn trên cơ sở cùng có lợi và tôn trọng lẫn nhau".
Thời điểm phức tạp
Hội nghị thượng đỉnh ba bên giữa ông Trump, ông Tập Cận Bình và ông Vladimir Putin diễn ra vào thời điểm quan hệ giữa 3 nước đang có nhiều diễn biến phức tạp.
Theo một quan chức cấp cao Mỹ, ông Trump dự định sẽ thảo luận về cuộc xung đột Iran với hai nhà lãnh đạo, nhưng sẽ không bàn về cuộc xung đột Ukraine. Vị này lưu ý rằng các cuộc thảo luận về xung đột Ukraine thuộc về một "kênh" riêng biệt mà Trung Quốc không tham gia, do đó việc đưa ra bàn luận tại đây sẽ không "phù hợp".
Ông Trump đã nồng nhiệt đón nhận ông Tập sau khi hai bên đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại hồi năm ngoái, bất chấp những bất đồng xoay quanh cuộc tấn công của Mỹ nhằm vào Iran, cũng như các căng thẳng khác giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới.
Tương tự, ông Trump cũng tìm cách xây dựng mối quan hệ với ông Putin, ngay cả khi nhà lãnh đạo Nga vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự kéo dài gần 5 năm tại Ukraine và Moscow ngày càng thắt chặt quan hệ đối tác với Iran.
Hai quan chức cấp cao của Mỹ cho rằng ông Trump sẽ không nêu vấn đề điều tra gián điệp xoay quanh Alice Huang, nhân vật bị cáo buộc là điệp viên tình báo Trung Quốc và được cho là có quan hệ tình cảm với Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, với phía Trung Quốc.
"Tình hình liên quan đến Nvidia thực sự không nên gây ra bất kỳ ảnh hưởng nào đến chuyến đi. Trong mọi cuộc thảo luận và đàm phán với phía Trung Quốc, chúng tôi không mang các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ ra mặc cả", một quan chức cấp cao Mỹ khẳng định.
"Đây là những vấn đề an ninh quốc gia được chúng tôi hoạch định trong nội bộ chính quyền và quy trình liên ngành, và chúng tôi không định đề cập đến nó trong bất kỳ cuộc trao đổi nào với phía Trung Quốc khi ở đó".
Ở một diễn biến khác, tỷ phú Elon Musk sẽ là lãnh đạo doanh nghiệp duy nhất góp mặt trong phái đoàn của Tổng thống Mỹ. Nguồn tin của NBC News lưu ý rằng các lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ khác sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh với tư cách cá nhân, và sẽ không có phái đoàn doanh nghiệp chính thức nào của Mỹ. Ông Musk cũng sẽ không tham gia bất kỳ cuộc họp chính thức nào.
