Câu view: Đừng đùa với pháp luật!

Thời gian qua, mạng xã hội liên tục xuất hiện các clip gây sốc nhằm thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Từ cảnh ăn đồ sống, tự hành hạ bản thân, dàn cảnh đánh nhau, cho đến các màn cầm hung khí livestream như "giang hồ mạng", tất cả đều được dựng lên với mục tiêu chung: tăng lượt xem, kiếm tiền từ tương tác.

Ranh giới mỏng giữa sáng tạo và lệch chuẩn

Điều đáng lo ngại là phần lớn người theo dõi lại là thanh thiếu niên, nhóm tuổi dễ bị kích động, tò mò và có xu hướng bắt chước.

Điển hình vụ việc xảy ra tại Quảng Ngãi hồi tháng 4 vừa qua. Qua theo dõi trên không gian mạng, Công an tỉnh Quảng Ngãi phát hiện nhiều tài khoản TikTok đăng tải clip nhóm thanh niên tụ tập, cầm dao kiếm, thực hiện các "thử thách" nguy hiểm để livestream. Kiểm tra nơi ở của một thiếu niên 16 tuổi ở phường Kon Tum, lực lượng chức năng thu giữ nhiều vật dụng thường xuyên xuất hiện trong clip. Theo lời khai, số hung khí này do thiếu niên cùng một nhóm bạn tự chế để phục vụ các buổi livestream, thực hiện những "nhiệm vụ" hoặc "thử thách" do người xem yêu cầu để nhận quà tặng ảo và tiền từ livestream.

Như vậy, từ một trò "câu view", nhiều người trẻ đang bước qua ranh giới giữa giải trí và vi phạm pháp luật. Nguy hiểm hơn, khi những hành vi lệch chuẩn nhận được sự tung hô trên mạng xã hội, không ít người dần hình thành suy nghĩ sai lệch rằng chỉ cần nổi tiếng là được, bất kể đúng sai.

Điều đáng lo hơn là môi trường mạng hiện nay đang vô tình tạo ra "cơ chế thưởng" cho các nội dung lệch chuẩn. ThS Trần Trọng Tá, giảng viên ngành Truyền thông đa phương tiện Trường Cao đẳng Công nghệ và Quản trị Sonadezi, nhận định thuật toán mạng xã hội hiện ưu tiên những nội dung gây sốc, kích thích cảm xúc mạnh. Trong khi đó, ranh giới giữa sáng tạo nội dung và lệch chuẩn hiện rất mong manh. Khi việc sáng tạo nội dung trở thành một nghề có thể kiếm tiền, nhiều người cố tình khai thác yếu tố phản cảm để thu hút sự chú ý. Nếu thiếu định hướng từ gia đình, nhà trường và xã hội, người trẻ rất dễ vượt qua giới hạn mà không nhận thức đầy đủ hậu quả.

Ông Tá cho rằng một trong những khoảng trống hiện nay là kỹ năng sống và kỹ năng ứng xử trên môi trường số chưa được trang bị đầy đủ cho giới trẻ. Nhiều người giỏi công nghệ nhưng thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc và nhận thức về trách nhiệm công dân trên không gian mạng. "Chương trình môn Giáo dục công dân cần thường xuyên cập nhật quy định pháp luật mới và tình hình thực tiễn, tăng cường nhiều hơn nữa kỹ năng ứng xử trong môi trường số. Đây là nền tảng để người trẻ biết đâu là giới hạn cần dừng lại" - ThS Trần Trọng Tá nói.

ThS tâm lý Nguyễn Hải An nhận xét việc người trẻ bất chấp nguy hiểm để "câu view" xuất phát từ nhu cầu được công nhận nhưng lại thiếu sự kết nối, ghi nhận lành mạnh trong đời thực. Khi một clip nhận được hàng trăm ngàn lượt thích, não bộ sẽ tạo ra cảm giác hưng phấn, khiến người thực hiện dễ sa đà vào vòng lặp cực đoan hóa nội dung để duy trì sự chú ý. Gia đình cần thay đổi cách tiếp cận với con trẻ, từ kiểm soát sang đồng hành, giúp con hiểu giá trị của một người không nằm ở số lượt thích hay lượt xem.

Có thể bị xử lý hình sự

Ở góc độ pháp lý, luật sư Trần Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thảo Trần, thông tin pháp luật hiện hành đã có nhiều quy định xử lý nghiêm các hành vi phát tán nội dung độc hại, phản cảm trên không gian mạng. Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP, hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin cổ xúy mê tín dị đoan, đồi trụy, không phù hợp thuần phong mỹ tục có thể bị xử phạt hành chính từ 10-20 triệu đồng. Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, với mức hình phạt có thể lên đến nhiều năm tù.

ThS Mai Hoàng Phước, giảng viên Khoa Luật Trường Đại học Kinh tế - Luật (ĐHQG TP HCM), cho biết các quy định mới về quản lý thông tin trên mạng đang ngày càng siết chặt. Nghị định 147/2024/NĐ-CP cùng Luật An ninh mạng 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-7-2026) được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ mạnh để xử lý triệt để các nội dung độc hại núp bóng giải trí. Một nội dung "câu view" sẽ bị xem là vi phạm pháp luật nếu chứa các hành vi bị cấm được quy định trong Luật An ninh mạng. Ngoài ra, các nền tảng mạng xã hội cũng phải có trách nhiệm chủ động rà quét, phát hiện và ngăn chặn nội dung vi phạm.

Ông Phước lưu ý việc xử lý cần hướng đến mục tiêu "trừng phạt để giáo dục" đối với người trẻ, đồng thời phải triệt tiêu động cơ kiếm tiền từ nội dung phản cảm. "Khi những nội dung phản cảm không còn kiếm được tiền từ quảng cáo, quà tặng hay tương tác, động cơ sản xuất nội dung độc hại sẽ giảm đi" - ThS Mai Hoàng Phước phân tích.