Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trong cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 19/3. (Ảnh: AP)
Trong chuyến thăm tới Phòng Bầu dục ngày 19/3 (giờ Mỹ), Thủ tướng Takaichi hiểu rằng mọi chuyện có thể diễn biến xấu, sau khi nhà lãnh đạo Mỹ nhiều lần phàn nàn chuyện các đồng minh của Mỹ không hỗ trợ đủ trong cuộc chiến ở Trung Đông.
Tuy nhiên, bà đã vượt qua thử thách này mà gần như không bị tổn hại, tránh được những chỉ trích mà ông Trump dội vào các đồng minh châu Âu, đồng thời nhấn mạnh những lĩnh vực hợp tác, bao gồm khoản đầu tư lên tới 73 tỷ USD của Nhật Bản vào các dự án năng lượng tại Mỹ.
Bà Takaichi dùng sự khéo léo - chiến thuật mà bà luôn sử dụng với nhà lãnh đạo Mỹ. Bà dành nhiều lời khen cho ông Trump: “Tôi tin tưởng mạnh mẽ rằng chỉ có ngài mới có thể mang lại hòa bình cho toàn thế giới”, bà nói. Bà giữ im lặng trước những câu đùa của ông Trump, kể cả câu đùa khiến nhiều người Nhật Bản khó chịu về sự kiện Trân Châu Cảng. Bà cũng cố gắng nhấn mạnh những lợi ích chung của hai nước trong thương mại và quốc phòng.
Ông Trump đáp lại, gọi bà Takaichi là “người phụ nữ rất nổi tiếng và quyền lực”. Ông ca ngợi Nhật Bản: “Họ thực sự đang nỗ lực hết mình”.
Điều này tương phản rõ rệt với những chỉ trích gần đây của ông với các đồng minh châu Âu, khi họ từ chối yêu cầu hỗ trợ quân sự để hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, nơi tàu thuyền đang bị tắc nghẽn, gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
“Bà ấy hiểu rõ tình như thế đòi hỏi điều gì và đã thực hiện rất tốt”, bà Sheila A. Smith, một chuyên gia cao cấp về Nhật Bản tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại, nhận xét. Nhà nghiên cứu này cho rằng cuộc gặp là một thắng lợi cho Nhật Bản, “đặc biệt nếu so với những gì có thể đã xảy ra với ông Trump vài ngày trước đó”.
Tuy vậy, thành quả của bà Takaichi có thể chỉ là ngắn hạn. Nhật Bản nhập khẩu gần như toàn bộ năng lượng, và khoảng 95% dầu mỏ đến từ Trung Đông. Khi trở về nước, bà sẽ phải đối mặt với những tác động lan rộng của cuộc chiến, bao gồm giá xăng đạt mức cao kỷ lục khiến dư luận bất mãn và đe dọa chương trình nghị sự trong nước của bà.
Và khi chiến tranh tiếp diễn, ông Trump có thể sẽ tiếp tục gây áp lực buộc Nhật Bản và các đồng minh khác cử tàu chiến và tàu rà phá thủy lôi tới eo biển Hormuz.
“Lần này bà ấy đã tránh được một cú sốc, nhưng tôi không chắc quan hệ đồng minh đã hoàn toàn thoát khỏi áp lực chưa”, bà Smith nhận định.
Năm ngoái, Nhật Bản cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy việc Washington giảm thuế quan. Trong chuyến thăm lần này, bà Takaichi công bố đợt đầu tư thứ hai, bao gồm xây dựng các lò phản ứng hạt nhân tại Alabama và Tennessee, cùng với các cơ sở khí tự nhiên tại Texas và Pennsylvania.
Bà Takaichi đến Washington với mục tiêu thể hiện sự ủng hộ đối với ông Trump và Mỹ, nhưng không bị cuốn vào cuộc chiến ở Trung Đông.
Tại Phòng Bầu dục, bà ngay lập tức đề cập đến Iran, nói bằng tiếng Anh với ông Trump: “Chuyến thăm của tôi diễn ra rất đúng thời điểm, xét đến tình hình hiện tại”. Bà đề xuất lập kho dự trữ dầu chung Mỹ - Nhật, dù sau đó bà không cho biết cụ thể khi trả lời báo chí.
Trong cách thể hiện với ông Trump, bà Takaichi sử dụng chiến thuật lấy lòng, giống như cách của cựu Thủ tướng Shinzo Abe. Ông Abe đã xây dựng mối quan hệ gần gũi với ông Trump, tận dụng sở thích chơi golf, ăn hamburger và thích được khen của nhà lãnh đạo Mỹ.
Người phiên dịch cho bà Takaichi lần này cũng là người đã phiên dịch cho ông Abe trong chuyến thăm Mỹ trước đây. “Bà có một phiên dịch rất giỏi mà tôi đã quen từ lâu, từ thời ông Shinzo”, ông Trump nói trong cuộc gặp tại Nhà Trắng.
Tốt nhất có thể
Trước chuyến thăm, các quan chức Nhật lo ngại ông Trump có thể quá phân tâm vì cuộc chiến Iran để lắng nghe những quan ngại của Nhật về Trung Quốc, trong bối cảnh quan hệ giữa Tokyo – Bắc Kinh căng thẳng suốt nhiều tháng qua kể từ khi bà Takaichi đưa ra phát biểu ủng hộ Đài Loan (Trung Quốc).
Tuy nhiên, ông Trump đã trực tiếp đề cập vấn đề này khi trả lời câu hỏi của phóng viên, đề nghị bà Takaichi cập nhật tình hình. Ông nói ông biết mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đang “căng thẳng”.
“Nhật Bản luôn sẵn sàng đối thoại với Trung Quốc. Chúng tôi xử lý quan hệ với Trung Quốc một cách bình tĩnh”, bà Takaichi đáp lời.
Tổng thống Trump cho biết ông sẽ “ca ngợi Nhật Bản” khi gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm Bắc Kinh mà ông đã lùi lại. Phát biểu này được coi là một thắng lợi ngoại giao đối với Nhật Bản.
Trong suốt chuyến thăm, bà Takaichi luôn nỗ lực xây dựng mối quan hệ với ông Trump.
Tại bữa tối, bà khen ngoại hình của ông và gửi lời chúc sinh nhật tới con trai út Barron của ông. Ông Trump chúc mừng bà Takaichi về chiến thắng áp đảo gần đây trong cuộc bầu cử.
Ông Luke Collin - cựu quan chức Hội đồng An ninh quốc gia và hiện công tác tại hãng tư vấn Asia Group, đánh giá chiến lược của bà Takaichi dường như đã hiệu quả trong tình hình khó khăn hiện nay.
“Nếu họ có thể rời đi với cảm giác đã xây dựng được mối quan hệ tốt hơn và tạo được hình ảnh tích cực, thì có lẽ họ sẽ xem đó là kết quả tốt nhất có thể gặt hái”, ông nói.
