Những chiếc máy bay đầu tiên dự kiến sẽ đến trong năm nay. Hãng RIA Novosti đưa tin về khả năng của những máy bay này và liệu chúng có giúp ích gì cho Lực lượng vũ trang Ukraine hay không.
Số tiền khổng lồ
Kế hoạch mua máy bay do Thụy Điển và Pháp sản xuất đã được công bố vào mùa Thu năm ngoái. Tháng 10/2025, Tổng thống Volodymyr Zelensky và Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson đã ký một thư thỏa thuận mở đường cho việc bán 100-150 máy bay chiến đấu đa năng JAS 39 Gripen E.
Đến tháng 11/2025, một thỏa thuận tương tự đã được ký kết với Pháp để mua 100 máy bay Rafale, nâng tổng số lên 250 máy bay, trị giá khoảng 50 tỷ EURO. Việc giao hàng dự kiến sẽ kéo dài từ mười đến mười hai năm.
Kiev coi Gripen và Rafale là những lựa chọn hiện đại hơn so với F-16. Mặc dù người Ukraine có thể vui mừng khi nhận được đủ số lượng máy bay chiến đấu của Mỹ, nhưng Tổng thống Donald Trump rõ ràng không có ý định mở rộng phạm vi cung cấp quân sự.
Trong khi đó, các nước châu Âu tiếp tục thể hiện bằng lời nói sự sẵn lòng cung cấp cho Lực lượng vũ trang Ukraine những vũ khí cần thiết.
Về lý thuyết, Kiev sẽ nhận được 205 máy bay chiến đấu thế hệ 4+ hiện đại. Gripen và Rafale mang lại sự nâng cấp đáng kể nhờ hệ thống điện tử hàng không vượt trội, radar mảng quét điện tử chủ động và khả năng tích hợp với vũ khí phương Tây.
Đặc tính hiệu năng của máy bay dự kiến sẽ cho phép chúng có thể đối phó với máy bay chiến đấu Su-35 và hệ thống tên lửa phòng không S-400 của Nga ở tầm trung. Những máy bay này sẽ hỗ trợ giành ưu thế trên không, bảo vệ các cơ sở và thực hiện các cuộc tấn công mặt đất.
Cụ thể, cả Rafale và Gripen đều có khả năng mang tên lửa không đối không tầm xa Meteor, có thể tấn công máy bay ở tầm bắn lên đến 100-200km. Động cơ phản lực ramjet đẩy tên lửa đạt tốc độ lên đến Mach 4. Hệ thống dẫn đường là quán tính, có hiệu chỉnh bằng sóng radio.
Nói một cách đơn giản, máy bay không cần phải "chiếu sáng" mục tiêu, vì sau khi phóng tên lửa Meteor sẽ tự động định vị mục tiêu.
Hơn nữa, cả Rafale và Gripen đều có thể mang tên lửa hành trình Storm Shadow/SCALP, loại tên lửa có thiết kế bay thấp và công nghệ tàng hình radar được tích hợp vào thân máy bay.
Chúng có khả năng phá hủy các mục tiêu trên mặt đất ở tầm bắn lên đến 560km. Tuy nhiên, hệ thống phòng không Nga đã học được cách đối phó với loại vũ khí không đối không này.
Chiến đấu cơ đa năng JAS 39 Gripen.
Dự án tốn kém
Tuy nhiên, Lực lượng vũ trang Ukraine có thể gặp khó khăn trong việc vận hành các máy bay chiến đấu của Pháp và Thụy Điển. Thứ nhất, cơ sở hạ tầng mặt đất chưa sẵn sàng cho việc triển khai quy mô lớn và sử dụng chiến đấu của máy bay phương Tây.
Để chứa được 250 máy bay, mạng lưới sân bay và căn cứ không quân trên khắp cả nước sẽ phải được xây dựng lại từ đầu, tuân thủ các tiêu chuẩn, kế hoạch và phương pháp làm việc của NATO. Tất nhiên, điều này cũng bao gồm cả bê tông đạt tiêu chuẩn NATO được sử dụng để lát đường băng.
Vấn đề thứ hai cần xem xét là việc đào tạo phi công Ukraine. Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga đã loại bỏ nhiều phi công xuất sắc giàu kinh nghiệm. Và việc đào tạo một chuyên gia mới từ đầu đến cuối sẽ mất từ sáu tháng đến một năm.
Nói một cách đại khái, đây chỉ là chu kỳ "cất cánh và hạ cánh". Ai sẽ dạy người Ukraine, những người thường không nói được tiếng Anh, lái máy bay chiến đấu châu Âu là một vấn đề gây tranh cãi.
Hơn nữa, hiện chưa rõ Ukraine sẽ lấy đâu ra đủ phi công được đào tạo bài bản để điều khiển thành công phi đội gồm 250 máy bay chiến đấu.
Thứ ba, quy mô giao hàng được nêu ra cũng đặt ra nhiều câu hỏi. Hiện tại, Thụy Điển có từ 90 đến 100 máy bay chiến đấu Gripen đang hoạt động. Việc tăng gấp đôi sản lượng sẽ đồng nghĩa với việc thỏa hiệp các nguyên tắc của nhà nước phúc lợi, điều mà Stockholm cho đến gần đây vẫn được coi là bất khả xâm phạm.
Hơn nữa, ngành công nghiệp quốc phòng đang đối mặt với một nhiệm vụ khó khăn: Khởi động lại sản xuất máy bay, vốn đã ngừng hoạt động sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
Điều tương tự cũng áp dụng cho Pháp, quốc gia đã cam kết cung cấp khoảng 100 máy bay Rafale. Các cơ sở sản xuất loại máy bay chiến đấu này vẫn chưa được khởi công.
Tuy nhiên, xét đến việc loại máy bay này đang được sử dụng trong quân đội của hàng chục quốc gia, không có nghi ngờ gì rằng Paris sẽ chủ yếu xuất khẩu sản phẩm của mình cho các khách hàng có khả năng tài chính như Ai Cập, UAE, Indonesia và Ấn Độ.
Trong khi đó, thị trường Ukraine hiện thậm chí không cho phép họ thu hồi chi phí sản xuất.
Sự vượt trội của Nga
Máy bay chiến đấu Rafale rất phức tạp trong bảo trì, tiêu tốn khoảng 20.000 EURO mỗi giờ bay do hệ thống phức tạp và tiêu hao linh kiện cao.
Nó không thể cất cánh từ đường bộ hoặc đường băng hư hỏng như máy bay Liên Xô, mà cần các sân bay đạt tiêu chuẩn với mặt đường và thiết bị chính xác, điều cực kỳ khan hiếm ở Ukraine.
Sự phụ thuộc vào phụ tùng trong nước tạo ra điểm yếu: Sự chậm trễ do chính trị hoặc sản xuất có thể làm tê liệt toàn bộ phi đội.
Máy bay Gripen đơn giản hơn Rafale, nhưng vẫn cần cơ sở hạ tầng phương Tây: Nhà chứa máy bay chuyên dụng, hệ thống liên lạc Link 16 và huấn luyện không tương thích với kinh nghiệm của Liên Xô.
Người Thụy Điển sản xuất chậm, và việc tích hợp nó vào Hải quân Ukraine sẽ tạo thêm gánh nặng tài chính trong bối cảnh thâm hụt ngân sách - Kiev sẽ không đủ khả năng mua sắm và vận hành nếu không có sự hỗ trợ từ bên ngoài.
Trong chiến đấu, Gripen dễ bị tổn thương trước hệ thống phòng không và máy bay Su-57 vượt trội của Nga, đòi hỏi các chiến thuật mà Lực lượng vũ trang Ukraine chưa được chuẩn bị.
Cả hai loại máy bay này đều đắt tiền, và việc mua sắm hàng trăm chiếc sẽ kéo dài đến năm 2035 do sự chậm trễ sản xuất của châu Âu.
Ukraine đang đứng trước bờ vực khủng hoảng ngân sách, và nếu không có hàng tỷ USD viện trợ từ phương Tây, các hoạt động tác chiến sẽ bất khả thi. Kết quả là, phi đội không quân có nguy cơ chỉ còn là một phi đội trên giấy tờ.
Đồng thời, các máy bay chiến đấu thế hệ 4++ của Nga như Su-35S, Su-30MS và Su-57 thế hệ thứ năm-vượt trội hơn đáng kể so với các máy bay tương đương của châu Âu về mọi đặc điểm hiệu suất quan trọng.
Nhưng quan trọng hơn cả, phi công Nga giàu kinh nghiệm hơn đáng kể so với các phi công Ukraine được phương Tây huấn luyện và đây sẽ là tiêu chí chính để đánh giá hiệu quả chiến đấu.