Khách hàng sống còn của ngành vũ khí Nga
Trong nhiều thập kỷ, quan hệ quốc phòng giữa Moskva và New Delhi được xem là một trong những trục hợp tác quân sự quan trọng nhất thế giới. Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Nga nhanh chóng trở thành nhà cung cấp vũ khí chủ lực cho Ấn Độ, giúp hiện đại hóa phần lớn lực lượng vũ trang của quốc gia Nam Á này.
Theo các số liệu gần đây của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Ấn Độ hiện chiếm khoảng 8,2% tổng lượng nhập khẩu vũ khí toàn cầu trong giai đoạn 2021-2025. Đáng chú ý, khoảng 40% số vũ khí mà New Delhi mua vẫn đến từ Nga.
Mức độ phụ thuộc này được phản ánh rõ trong cấu trúc trang bị của quân đội Ấn Độ. Đại sứ Nga tại New Delhi, Denis Alipov, cho biết khoảng 60-70% khí tài của quân đội Ấn Độ có nguồn gốc từ Liên Xô hoặc Nga.
Hàng loạt dự án quốc phòng lớn giữa hai nước đã trở thành biểu tượng của quan hệ hợp tác này. Điển hình là chương trình tên lửa hành trình siêu thanh BrahMos được phát triển từ năm 1998, dây chuyền sản xuất súng trường AK-203, cùng các chương trình lắp ráp theo giấy phép xe tăng T-90 và tiêm kích Su-30MKI tại Ấn Độ.
Ngay cả tàu sân bay chủ lực của Hải quân Ấn Độ, INS Vikramaditya, cũng có nguồn gốc từ tàu sân bay lớp Kiev của Liên Xô, được New Delhi mua lại và nâng cấp tại Nga. Tuy nhiên, bức tranh hợp tác tưởng chừng vững chắc này đang bắt đầu xuất hiện những thay đổi đáng chú ý.
Xuất khẩu vũ khí Nga lao dốc mạnh
Trong nhiều năm, Nga luôn đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu vũ khí, chỉ sau Mỹ. Nhưng tình hình đã thay đổi nhanh chóng sau khi xung đột ở Ukraine bùng nổ vào năm 2022.
Cuộc xung đột buộc Moskva phải dành phần lớn sản lượng công nghiệp quốc phòng cho nhu cầu nội địa, khiến khả năng xuất khẩu giảm mạnh. Đồng thời, nhiều quốc gia cũng hạn chế mua vũ khí Nga do các lệnh trừng phạt và áp lực chính trị.
Theo SIPRI, xuất khẩu vũ khí của Nga trong giai đoạn 2020-2024 đã giảm tới 64% so với giai đoạn 5 năm trước đó. Thị phần của Nga trên thị trường vũ khí toàn cầu cũng giảm từ 21% xuống còn khoảng 6,8% vào cuối năm 2025.
Sự suy giảm này khiến Nga tụt xuống vị trí thứ ba thế giới về xuất khẩu vũ khí, nhường vị trí thứ hai cho Pháp.
Đối với Moskva, việc giữ chân Ấn Độ trở thành vấn đề sống còn. Trong giai đoạn 2021-2025, khoảng 74% tổng lượng vũ khí xuất khẩu của Nga tập trung vào chỉ ba quốc gia: Ấn Độ chiếm 48%, Trung Quốc 13% và Belarus 13%.
Điều đó có nghĩa là bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách mua sắm vũ khí của New Delhi đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ ngành công nghiệp quốc phòng Nga.
Dù vẫn duy trì quan hệ hợp tác quân sự với Nga, Ấn Độ đang từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn vũ khí từ Moskva.
SIPRI cho biết tỷ lệ vũ khí Nga trong tổng lượng nhập khẩu của Ấn Độ đã giảm đáng kể trong những năm gần đây. Nếu như giai đoạn 2011-2015 con số này lên tới 70%, thì giai đoạn 2016-2020 giảm xuống còn 51% và hiện nay chỉ còn khoảng 40%. Song song với đó, New Delhi đang mở rộng hợp tác quốc phòng với các quốc gia phương Tây.
Một dấu hiệu rõ ràng là việc Ấn Độ vẫn chưa cam kết mua tiêm kích tàng hình thế hệ năm Su-57 của Nga, bất chấp các nỗ lực vận động từ tập đoàn Rostec và công ty xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport. Ngay cả những đề xuất hợp tác sản xuất hoặc chia sẻ công nghệ cũng chưa đủ để thuyết phục New Delhi.
Thay vào đó, Ấn Độ đang đẩy mạnh chiến lược "Make in India" trong lĩnh vực quốc phòng, với mục tiêu phát triển ngành công nghiệp quân sự nội địa và giảm dần phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Xu hướng này khiến Moskva ngày càng lo ngại về khả năng mất khách hàng lớn nhất của mình trong tương lai.
Nga còn đối mặt cạnh tranh từ Trung Quốc
Không chỉ gặp khó khăn tại Ấn Độ, Nga còn phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng mạnh từ Trung Quốc trên thị trường vũ khí quốc tế.
Trong nhiều năm, Bắc Kinh phụ thuộc vào Moskva để cung cấp động cơ máy bay và nhiều công nghệ quân sự quan trọng. Tuy nhiên, Trung Quốc đang nhanh chóng phát triển năng lực sản xuất nội địa, giảm dần nhu cầu nhập khẩu từ Nga.
Điều này có thể khiến Moskva mất thêm một thị trường lớn trong tương lai gần. Bên cạnh đó, các nước châu Âu cũng đang gia tăng xuất khẩu vũ khí. Theo SIPRI, Đức đã vượt Trung Quốc để trở thành nhà xuất khẩu vũ khí lớn thứ tư thế giới, trong khi xuất khẩu vũ khí của Ý tăng tới 157% trong giai đoạn 2021-2025.
Sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt khiến vị trí của Nga trên thị trường vũ khí toàn cầu trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Moskva đứng trước bài toán khó
Dù vẫn giữ vị trí thứ ba trong danh sách các nước xuất khẩu vũ khí lớn nhất thế giới, Nga đang đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc: nhu cầu nội địa tăng cao do chiến tranh, áp lực trừng phạt quốc tế, sự cạnh tranh từ Trung Quốc và xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của các khách hàng truyền thống.
Trong bối cảnh đó, việc Ấn Độ từng bước giảm phụ thuộc vào vũ khí Nga có thể trở thành cú đánh lớn đối với Moskva.
Nếu xu hướng này tiếp tục, thị trường xuất khẩu vũ khí của Nga - vốn từng là một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế, có thể sẽ phải đối mặt với một giai đoạn khó khăn kéo dài trong những năm tới.
