Thành viên 'cá biệt' của FIFA

Việc Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) luôn duy trì nguyên tắc độc lập và không khoan nhượng trước sự can thiệp của bên thứ ba đã biến Pakistan thành cái tên quen thuộc trong danh sách nhận trừng phạt. Không như Kuwait, Sri Lanka hay Indonesia từng bị cấm vận 1-2 lần, bóng đá Pakistan phải nếm trải tới 3 đợt cấm vận nặng nề, đẩy cả một nền bóng đá vào chu kỳ khủng hoảng kéo dài.

Nguồn cơn bắt đầu từ những tranh chấp nội bộ kéo dài sau cuộc bầu cử gây tranh cãi của Liên đoàn Bóng đá Pakistan (PFF) vào năm 2015. Đỉnh điểm bùng nổ vào tháng 10/2017, khi tòa án địa phương can thiệp sâu vào hoạt động điều hành và chỉ định một quản trị viên tiếp quản trụ các hoạt động tài chính của PFF.

Hành động này vi phạm nghiêm trọng Điều lệ FIFA về tính độc lập của các liên đoàn thành viên. Ngay lập tức, án phạt đình chỉ đầu tiên được ban hành. Đó là lý do đội tuyển Pakistan từ tháng 3/2015 đến 9/2018 không thi đấu trận nào. Sau đó, trước sức ép lớn, những nhà làm bóng đá quốc gia này đã ngồi lại với nhau đi đến thỏa thuận chung.

Tuy nhiên, sự hòa hoãn chỉ là bề nổi. Mâu thuẫn giữa các phe phái tiếp tục âm ỉ và bùng phát dữ dội hơn vào đầu năm 2021. Dù FIFA đã lập ra một Ủy ban Chuẩn hóa nhằm dàn xếp tranh chấp và tổ chức bầu cử minh bạch, nhưng một nhóm cựu quan chức đối lập vẫn tổ chức chiếm đóng trụ sở PFF tại Lahore bằng vũ lực, xua đuổi các nhân sự của ủy ban.

FIFA coi đây là hành vi "thù địch chiếm quyền", và lập tức giáng đòn trừng phạt thứ hai vào tháng 4/2021. Đây là giai đoạn đen tối bậc nhất của bóng đá Pakistan khi lệnh đình chỉ kéo dài hơn 14 tháng. Mãi đến cuối tháng 6 năm 2022, khi chính phủ can thiệp để bàn giao lại toàn bộ cơ sở vật chất, con dấu và quyền tài phán cho Ủy ban Chuẩn hóa, bóng đá nước này mới được "cởi trói". Dù vậy, đội tuyển Pakistan vẫn tiếp tục bị “cách ly” đợt 2, trải qua thêm 3 năm nữa không thi đấu.

Những tưởng bài học đắt giá sẽ giúp bộ máy vận hành đi vào quỹ đạo, nhưng sóng gió lại ập đến vào đầu năm 2025. Tháng 2, FIFA ban hành lệnh đình chỉ thứ ba nhắm vào PFF. Lần này nguyên nhân xuất phát từ việc Đại hội bất thường của PFF từ chối thông qua các sửa đổi quan trọng trong hiến chương nhằm đảm bảo tính dân chủ và tiêu chuẩn quản trị theo yêu cầu quốc tế. Dù đợt cấm vận thứ ba này diễn ra ngắn ngủi - được tháo gỡ vào đầu tháng 3 năm 2025 nhưng nó vẫn là minh chứng rõ nét cho sự bất ổn kinh niên của bóng đá Pakistan.

Đội tuyển quốc gia chịu hậu quả

Các án phạt hành chính từ FIFA không chỉ dừng lại trên giấy tờ. Chúng đánh thẳng vào sinh mệnh thể thao của đội tuyển quốc gia Pakistan. Mỗi lần lệnh cấm được kích hoạt, toàn bộ các đội tuyển ở mọi cấp độ đều bị tước quyền tham dự các giải đấu chính thức thuộc hệ thống FIFA và Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC). Đội tuyển Pakistan bị cô lập hoàn toàn, không thể tổ chức hay tham gia bất kỳ trận giao hữu quốc tế nào, biến họ thành "người vô hình" trên bản đồ bóng đá khu vực.

Sự đứt gãy về thi đấu quốc tế dẫn đến hậu quả trực tiếp là sự tụt dốc thảm hại trên bảng xếp hạng FIFA. Việc không thi đấu trong nhiều năm liền khiến Pakistan liên tục mất điểm, rơi tự do xuống những vị trí đáy bảng (ngoài Tốp 200). Thứ hạng tồi tệ này kéo theo hệ quả bốc thăm: mỗi khi trở lại, Pakistan luôn nằm ở nhóm hạt giống thấp nhất tại các vòng loại World Cup hay Asian Cup. Họ lập tức phải đụng độ những đối thủ vượt trội ngay từ vòng sơ loại đầu tiên, đối diện nguy cơ bị loại sớm và tiếp tục chu kỳ "ngồi chơi xơi nước" thêm nhiều năm.

Hệ lụy đau đớn nhất nằm ở thế hệ cầu thủ. Trong giai đoạn 2017 đến 2022, hàng loạt tài năng đang ở độ tuổi sung sức nhất đã bị chôn vùi sự nghiệp vì không có sân chơi. Các giải vô địch quốc nội tê liệt, đội tuyển đóng băng, khiến nhiều tuyển thủ phải từ bỏ bóng đá đỉnh cao để tìm kế sinh nhai khác. Sự thiếu thốn kinh nghiệm thi đấu cọ xát đỉnh cao khiến khoảng cách trình độ giữa Pakistan và các đối thủ Nam Á như Ấn Độ, Maldives hay Nepal ngày càng bị nới rộng.

Dù gần đây, PFF đã nỗ lực khắc phục khoảng trống lực lượng bằng cách gọi về các cầu thủ kiều bào gốc Pakistan thi đấu ở Anh và châu Âu, nhưng nó chỉ là giải pháp tình thế. Nền tảng thể lực, sự gắn kết chiến thuật và tính liên tục trong kế hoạch phát triển dài hạn của đội tuyển đã bị các án phạt tàn phá nặng nề. Vết thương từ những năm tháng cấm vận vẫn là rào cản vô hình kìm hãm bước tiến của bóng đá Pakistan trên đấu trường quốc tế.

Những con số không hề nói dối. Nếu so với đội tuyển Việt Nam, đội vốn không có mật độ thi đấu dày so với châu Âu thì Pakistan vẫn thua xa. Trong 1 thập kỷ qua, đội tuyển Việt Nam trung bình thi đấu 9-10 trận/năm trong khi Pakistan chỉ ra sân trung bình hơn 3 trận/năm. Tần suất thi đấu chỉ bằng 1/3, thế nên không bất ngờ khi thành tích thi đấu của Pakistan cũng chỉ bằng một phần rất nhỏ so với Việt Nam, đối thủ họ sẽ gặp ở lượt cuối FIFA ASEAN Cup 2026.