Sau những tranh cãi liên quan đến phát ngôn của Kylian Mbappe, sức ảnh hưởng của thị trường Trung Quốc đối với thể thao quốc tế một lần nữa gây chú ý. Những phát ngôn hoặc hành động gây tranh cãi có thể khiến các ngôi sao đối mặt với nguy cơ bị tẩy chay, mất hợp đồng quảng cáo, đồng thời ảnh hưởng đến lợi ích thương mại của câu lạc bộ chủ quản.

Đằng sau những phản ứng này là thị trường thể thao khổng lồ, nơi các giải đấu, đội bóng và nhà tài trợ quốc tế có những lợi ích kinh tế khó bỏ qua.

Đến Messi cũng không ngoại lệ

Tháng 2/2024, Lionel Messi trở thành tâm điểm tranh cãi khi không ra sân trong trận giao hữu giữa Inter Miami và đội bóng địa phương của Hong Kong (Trung Quốc). Khoảng 40.000 khán giả đến sân theo dõi trận đấu, trong đó nhiều người chi gần 5.000 HKD (khoảng 16 triệu đồng) để mua vé với kỳ vọng được chứng kiến siêu sao Argentina thi đấu.

Inter Miami cho biết Messi gặp vấn đề về thể lực. Tuy nhiên, chỉ ba ngày sau, siêu sao người Argentina lại thi đấu khoảng 30 phút trong trận giao hữu với Vissel Kobe tại Nhật Bản. Quyết định ra sân của tiền đạo 36 tuổi khiến người hâm mộ Hong Kong và Trung Quốc đại lục phản ứng dữ dội.

Truyền thông nhà nước Trung Quốc đặt nghi vấn về động cơ khiến Messi vắng mặt tại Hong Kong (Trung Quốc). Một số ý kiến thậm chí liên hệ sự việc với những vấn đề chính trị, dù không đưa ra bằng chứng xác thực.

Trước áp lực dư luận, Messi đăng video trên Weibo, trực tiếp giải thích lý do không ra sân. Anh khẳng định bản thân bị viêm cơ khép đùi, đồng thời bác bỏ những suy đoán cho rằng quyết định vắng mặt xuất phát từ động cơ chính trị.

Dù vậy, vụ việc vẫn gây ra những ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động thương mại. Cơ quan quản lý thể thao thành phố Hàng Châu quyết định hủy trận giao hữu giữa Argentina và Nigeria, trong khi phía Bắc Kinh cũng tuyên bố không có kế hoạch tổ chức bất kỳ trận đấu nào có sự góp mặt của Messi.

Đơn vị tổ chức trận giao hữu tại Hong Kong (Trung Quốc), Tatler Asia, cũng chịu thiệt hại đáng kể. Theo AP, công ty đề nghị hoàn trả 50% tiền vé cho khán giả mua qua các kênh chính thức, với tổng số tiền lên tới 7,2 triệu USD (khoảng 186 tỷ đồng). Tatler Asia ước tính sự việc khiến doanh nghiệp chịu khoản lỗ 5,5 triệu USD (tương đương 142 tỷ đồng).

Trước Messi, Mesut Ozil từng trải qua một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng hơn vào năm 2019. Khi đó, tiền vệ Arsenal đăng thông điệp chỉ trích cách chính quyền Trung Quốc đối xử với người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ.

Đài truyền hình nhà nước CCTV lập tức huỷ phát sóng trận Arsenal gặp Manchester City. Thay vào đó, đài chiếu lại trận Tottenham gặp Wolverhampton.

Trên các tài khoản mạng xã hội chính thức, đội bóng thành London khẳng định nội dung Ozil đăng tải hoàn toàn là quan điểm cá nhân và câu lạc bộ luôn tuân thủ nguyên tắc không tham gia các vấn đề chính trị.

Tuy nhiên, động thái này không ngăn được làn sóng phản đối. Một số người hâm mộ Trung Quốc đăng hình ảnh cắt áo đấu mang tên Ozil, trong khi những ý kiến khác yêu cầu Arsenal loại tiền vệ người Đức khỏi đội hình. NetEase, đơn vị phát hành trò chơi Pro Evolution Soccer tại Trung Quốc, còn xóa Ozil khỏi ba phiên bản trò chơi, bao gồm PES 2020 Mobile.

Không chỉ bóng đá, bóng rổ Mỹ cũng từng chịu hậu quả lớn từ phản ứng của thị trường Trung Quốc. Tháng 10/2019, Daryl Morey, khi đó là Tổng giám đốc Houston Rockets, đăng thông điệp ủng hộ người biểu tình tại Hong Kong (Trung Quốc).

CCTV sau đó ngừng phát sóng NBA, trong khi nhiều đối tác thương mại Trung Quốc đình chỉ hợp tác với giải đấu. Các hoạt động quảng bá bên lề loạt trận giao hữu giữa Los Angeles Lakers và Brooklyn Nets tại Trung Quốc cũng bị hủy bỏ.

Theo AP, Ủy viên điều hành NBA Adam Silver từng cảnh báo giải đấu có thể thiệt hại tới 400 triệu USD (khoảng 10.338 tỷ đồng) doanh thu trong năm 2020 vì căng thẳng với Trung Quốc. CCTV chỉ phát sóng trở lại một trận NBA vào tháng 10/2020, sau khoảng một năm gián đoạn.

Tháng 10/2021, trung phong Enes Kanter của Boston Celtics công khai ủng hộ Tây Tạng. Ngay sau đó, nền tảng Tencent ngừng phát sóng các trận đấu của Boston Celtics, đồng thời gỡ những video phát lại của đội bóng. Đáng chú ý, động thái này diễn ra trong bối cảnh NBA vẫn đang nỗ lực khôi phục quan hệ thương mại với Trung Quốc sau cuộc khủng hoảng liên quan đến Houston Rockets.

Sức nặng thị trường tỷ dân

Sự thận trọng của các ngôi sao và câu lạc bộ quốc tế không đơn thuần xuất phát từ lo ngại về hình ảnh. Trung Quốc là một trong những thị trường thương mại quan trọng của thể thao thế giới, nơi các giải đấu thu về những khoản tiền lớn từ bản quyền truyền hình, quảng cáo, tài trợ và kinh doanh sản phẩm.

Năm 2016, Ngoại hạng Anh đạt thỏa thuận bán bản quyền truyền hình tại Trung Quốc cho PPTV với giá khoảng 700 triệu USD (khoảng 18.089 tỷ đồng) trong ba mùa giải 2019-2022. Thỏa thuận tiếp theo với iQIYI Sports trong giai đoạn 2021-2025 chỉ có giá trị khoảng 40 triệu USD mỗi mùa, giảm hơn 80% so với hợp đồng trước đó. Dù giá trị bản quyền sụt giảm, Trung Quốc vẫn là thị trường quan trọng đối với Ngoại hạng Anh.

Ở cấp độ câu lạc bộ, Manchester United là một ví dụ tiêu biểu về chiến lược khai thác thị trường Trung Quốc của các đội bóng châu Âu. Tháng 12/2019, đội bóng Anh ký thỏa thuận hợp tác với Alibaba, đưa nội dung của câu lạc bộ lên nền tảng video Youku và phát triển cửa hàng chính hãng trên Tmall.

Thỏa thuận giúp Manchester United tiếp cận hệ sinh thái khoảng 700 triệu người tiêu dùng của Alibaba vào thời điểm ký kết. Ngoài các nội dung liên quan đến đội một, đội nữ và học viện, hai bên còn hướng tới hoạt động thương mại điện tử, bán áo đấu, sản phẩm lưu niệm và quảng bá thương hiệu.

Ở môn bóng rổ, quy mô thương mại còn lớn hơn. Năm 2019, NBA gia hạn hợp tác bản quyền kỹ thuật số với Tencent thêm 5 năm. Wall Street Journal dẫn số liệu cho biết hợp đồng được định giá khoảng 1,5 tỷ USD (khoảng 38.765 tỷ đồng). NBA công bố có hơn một phần ba dân số Trung Quốc, tương đương 490 triệu người, theo dõi nội dung của giải đấu trên các nền tảng Tencent trong mùa giải 2018-2019.

Không chỉ các giải đấu và câu lạc bộ, những tập đoàn tài trợ thể thao lớn như Nike và Adidas cũng có lợi ích thương mại đáng kể tại Trung Quốc. Đây là hai thương hiệu cung cấp trang phục, dụng cụ thi đấu và tài trợ cho nhiều đội bóng, vận động viên hàng đầu thế giới.

Tại Trung Quốc, nơi các giải đấu như NBA và Ngoại hạng Anh sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo, sức hút của những ngôi sao thể thao cũng góp phần tạo ra nhu cầu tiêu dùng đối với sản phẩm của các nhà tài trợ.

Quy mô lợi ích thương mại được thể hiện qua doanh thu của hai tập đoàn. Năm tài chính 2024, Nike ghi nhận doanh thu 7,545 tỷ USD tại Trung Quốc, tương đương gần 15% doanh thu toàn tập đoàn. Cùng năm, Adidas đạt doanh thu 3,476 tỷ euro tại thị trường này. Đến năm 2025, doanh thu của Adidas tại Trung Quốc tiếp tục tăng lên 3,636 tỷ euro.

Cần nhớ rằng Nike và Adidas là 2 tên tuổi tiêu biểu cho những thương hiệu toàn cầu ký kết những thỏa thuận hàng triệu, thậm chí trăm triệu USD mỗi năm cho các đội thể thao, các ngôi sao thể thao. Đương nhiên những “ông lớn” không thể mất thị trường tỷ dân. Vì thế, họ sẽ không chọn tiêu tiền vào những ngôi sao không được lòng công chúng ở khu vực này.

Trong cuộc chơi toàn cầu của thể thao hiện đại, thị trường tỷ dân đủ lớn để buộc ngay cả những ngôi sao lớn nhất cũng phải cân nhắc từng lời nói của mình.