Tiến bộ không ngừng

Giới chuyên môn nhìn nhận, chức vô địch ASEAN Cup 2026 là cả một hành trình của đội tuyển Việt Nam: bất bại suốt 2 kỳ giải liên tiếp; thắng Thái Lan 3 trận, hòa 1 trong 4 lần gặp nhau ở chung kết. Nhìn rộng hơn, trong 5 kỳ giải gần nhất (từ năm 2018 đến nay), Việt Nam vào bán kết 5 lần, 4 lần vào chung kết. Xét về yếu tố phong độ, trong 8 năm qua, không có đội bóng Đông Nam Á nào có thành tích tốt hơn đội tuyển Việt Nam.

Không thể phủ nhận, bóng đá Việt Nam đang là "thế lực" số một Đông Nam Á. Một thành tựu được xây dựng trên nền tảng của hàng chục công việc khác nhau: đào tạo trẻ; liên tục nâng cấp giải vô địch quốc gia; tối ưu chính sách nhập tịch; có đội ngũ HLV giỏi… Nhờ vậy mà đội tuyển Việt Nam sở hữu một hệ thống nhân sự đủ chiều sâu, một tập thể đồng đều về năng lực. Đó cũng là kết quả của một quá trình và việc bảo vệ thành công danh hiệu vô địch ASEAN Cup 2026 khẳng định sự thống trị và tính ổn định của nền bóng đá Việt Nam. Nhưng chính lúc phong độ đang ở đỉnh cao khu vực, đã đến lúc phải đối diện với câu hỏi: muốn tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành tích, muốn vươn đến một tầm cao mới, cần phải làm gì tiếp theo?

Trên bình diện châu Á, bức tranh bóng đá Việt Nam trở nên khiêm tốn hơn nhiều. Thành tích tốt nhất mà đội tuyển Việt Nam từng đạt được ở ASIAN Cup là hai lần vào tứ kết, vào các năm 2007 và 2019. Trong khi mục tiêu lọt vào tốp 15 châu lục lại còn quá xa, trong chiến lược đến năm 2045. Ở cấp câu lạc bộ, chưa một đại diện nào vượt qua vòng bảng AFC Champions League.

Đồng thời, chưa có một cầu thủ Việt Nam nào xuất ngoại và trụ vững thành công ở một giải đấu tầm châu lục. Trong khi đó, sau 25 năm phát triển, hiện V-League vẫn nằm ngoài tốp 20 châu Á, xếp sau Thai League ở Đông Nam Á. Thậm chí đến bảng xếp hạng có tính tương đối của FIFA, bóng đá Việt Nam chưa từng đạt đến vị trí 90, cột mốc tối thiểu phải có của bất kỳ nền bóng đá từng dự World Cup nào. Đó đều là những tiêu chí có tính phổ quát nhằm xác định chất lượng của một nền bóng đá. Thái Lan vẫn luôn tự tin đánh giá có nền bóng đá đứng trên bóng đá Việt Nam vì họ đã và đang đạt được vài chỉ số quan trọng, như cầu thủ xuất ngoại, giải vô địch quốc gia mạnh, có CLB từng vô địch châu Á… Công bằng mà nói, Thái Lan đã có được những thành tựu mà Việt Nam nỗ lực trong suốt 40 năm qua.

Chuyển từ "chạy ngắn" sang đường dài

Với bóng đá Việt Nam, các chức vô địch Đông Nam Á từng rất quan trọng, vì đó là thước đo phù hợp trong giai đoạn xây dựng nền tảng. Nhưng bóng đá Đông Nam Á có 2 bài học tương phản nhãn tiền.

Đầu tiên là Indonesia, đội chưa từng vô địch Đông Nam Á. Quá trình đuổi theo mục tiêu này trong vô vọng đã chuyển thành thái độ tiêu cực. Họ cố tình bỏ qua bước đệm khu vực, tự bào chữa cho thất bại bằng việc đặt ra ngưỡng cao hơn: dự World Cup. Đó là nguồn gốc của chính sách nhập tịch ào ạt, gây nguy hại cho hệ thống bóng đá nội địa. Ở chiều ngược lại, số lần vô địch SEA Games lẫn ASEAN Cup kỷ lục của Thái Lan không thể đổi cho Thái Lan tấm vé dự World Cup hay tốp đầu châu Á. Một thời gian dài "ngủ quên" với các danh hiệu khu vực đã khiến Thái Lan chậm chân trong việc trẻ hóa lực lượng hay bắt kịp các xu hướng nhập tịch. Họ giờ đây lại ở “nửa lưng chừng”: tiến chưa xa mà khu vực cũng đã bị vượt qua.

Bóng đá Việt Nam đang đứng giữa 2 trạng thái nói trên, đó có thể xem là điều may mắn. Việt Nam đã tránh được vết xe đổ của Indonesia khi vẫn nghiêm túc với ASEAN Cup, qua đó duy trì ngọn lửa đam mê, thói quen chiến thắng làm động lực cho sự phát triển nội địa. Vấn đề hiện nay là tránh rơi vào trường hợp của Thái Lan. Bài học quá rõ ràng: số 1 Đông Nam Á không tự mở cánh cửa đến với đẳng cấp châu Á. Bóng đá Việt Nam cần động lực phát triển mới. Ngôi đầu Đông Nam Á cần được tận dụng để làm bệ phóng tâm lý và nguồn lực đầu tư. Nói cách khác, tầm nhìn đã có, giờ là lúc phải thay đổi hành động: chuyển từ “chạy ngắn đoạt danh hiệu” sang “chiến lược đường dài”.