Từ đội trưởng “thế hệ vàng” đến thuyền trưởng áo lam

Trong bóng đá, không nhiều con người có cơ hội đứng ở cả hai đầu của lịch sử. Didier Deschamps là một trong số đó.

Ngày 12/6/1998, ông bước vào kỳ World Cup đầu tiên trên sân nhà với tấm băng đội trưởng trên tay. Chỉ vài tuần sau, Deschamps nâng cao chiếc cúp vàng thế giới đầu tiên trong lịch sử bóng đá Pháp. Đó là khoảnh khắc đánh dấu bước ngoặt của một nền bóng đá vốn nhiều tiềm năng nhưng chưa từng chạm tới đỉnh cao lớn nhất.

Khi ấy, Pháp vẫn là một đội tuyển giàu truyền thống nhưng chưa thuộc nhóm những thế lực thống trị. Trước World Cup 1998, Les Bleus mới chỉ có 15 chiến thắng sau 34 trận tại các vòng chung kết World Cup và chưa từng góp mặt ở một trận chung kết nào. Hai lần giành hạng ba vào các năm 1958 và 1986 là những thành tích đáng nhớ nhất.

Thế hệ của Deschamps đã thay đổi tất cả. Nhưng có lẽ ngay cả những người lạc quan nhất cũng khó hình dung rằng ảnh hưởng của ông sẽ còn kéo dài hơn rất nhiều sau khi treo giày.

Khi trở lại đội tuyển quốc gia trên cương vị HLV trưởng năm 2012, Deschamps tiếp quản một tập thể vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi những dư chấn từ các cuộc khủng hoảng nội bộ trước đó. Bóng đá Pháp sở hữu nguồn cầu thủ dồi dào bậc nhất thế giới nhưng Les Bleus lại thường xuyên bị đặt dấu hỏi về sự gắn kết.

Deschamps không tạo ra những cuộc cách mạng ồn ào. Ông cũng không xây dựng hình ảnh của một nhà tư tưởng bóng đá thích xuất hiện trên các diễn đàn chiến thuật. Điều ông mang tới là sự ổn định.

Từ World Cup 2014 đến World Cup 2026, đội tuyển Pháp của Deschamps chưa từng vắng mặt ở những vòng đấu cuối cùng. Họ lọt vào tứ kết 4 kỳ World Cup liên tiếp, thành tích mà trước Deschamps chỉ một vài siêu cường bóng đá như Đức hay Brazil từng làm được.

Quan trọng hơn, đội tuyển Pháp không còn được xem là một ứng viên theo từng thế hệ. Họ trở thành ứng viên thường trực. Nói cách khác, Les Bleus dưới tay Deschamps luôn bước vào các giải đấu với tư cách một trong những ứng cử viên vô địch lớn nhất.

Nếu năm 1998 giúp nước Pháp có ngôi sao đầu tiên trên ngực áo, thì hơn một thập niên Deschamps cầm quân đã giúp vị thế ấy trở thành điều được mặc định.

Giữ cho chiến thắng trở thành thói quen

Trong bóng đá hiện đại, hiếm có đội tuyển nào duy trì được thành công trong nhiều chu kỳ liên tiếp. Đó chính là lý do chiến thắng trước Morocco mang ý nghĩa lớn hơn một tấm vé vào bán kết. Đây là trận thắng thứ 20 của đội tuyển Pháp dưới thời Deschamps tại World Cup và là chiến thắng thứ 11 của riêng ông ở các vòng knock-out, kỷ lục chưa HLV nào trong lịch sử giải đấu chạm tới.

Những con số ấy phản ánh một phẩm chất được nhiều đồng nghiệp và cựu danh thủ nhắc đến khi nói về Deschamps: khả năng biến sự ổn định thành bản sắc.

Trong hơn một thập niên qua, bóng đá thế giới chứng kiến không ít “thế hệ vàng” lỡ hẹn với vinh quang. Bỉ từng sở hữu dàn cầu thủ được xem là xuất sắc nhất lịch sử nước này nhưng không giành được danh hiệu lớn nào. Bồ Đào Nha nhiều lần mang tới các giải đấu đội hình đầy ngôi sao nhưng vẫn thiếu sự bền bỉ cần thiết.

Pháp thì khác. Dưới thời Deschamps, các thế hệ nối tiếp nhau xuất hiện rồi trưởng thành mà không làm đứt gãy guồng quay chiến thắng. Những nhà vô địch năm 2018 dần nhường chỗ cho lớp cầu thủ mới. Những gương mặt trẻ tiếp tục được trao cơ hội. Một số ngôi sao rời đi, những ngôi sao khác xuất hiện. Nhưng tinh thần chiến thắng thì vẫn ở đó, vẹn nguyên với đội tuyển Pháp.

Sự bền bỉ ấy không đơn thuần đến từ chiến thuật. Trong những nhận xét về Deschamps , người ta thường nhắc tới khả năng quản trị con người nhiều không kém chuyên môn. Ông từng làm việc với nhiều thế hệ cầu thủ, từ những nhà vô địch thế giới kỳ cựu đến các tài năng trẻ mới bước ra ánh sáng. Mỗi giai đoạn đều xuất hiện những cá tính lớn, những cái tôi lớn và áp lực khổng lồ từ truyền thông cũng như người hâm mộ.

Deschamps hiếm khi biến mình thành trung tâm của câu chuyện. Ông chọn cách đứng phía sau. “Ông ấy giúp người khác trở nên tốt hơn không phải qua việc áp đặt hay dùng vũ lực; mà bằng cách truyền năng lượng và khơi dậy tiềm năng to lớn bên trong mỗi người,” cựu HLV trưởng Arsenal, Arsene Wenger từng ngưỡng mộ nói về Deschamps như thế.

Có lẽ vì cách quản trị đầy nhân văn ấy của nhà cầm quân 57 tuổi mà đội tuyển Pháp dưới thời ông thường mang dáng dấp của một tập thể hơn là đội bóng của riêng một siêu sao nào đó, ngay cả khi trong tay ông là những cầu thủ xuất sắc hàng đầu thế giới như Kylian Mbappe , Ousmane Dembele hay Antoine Griezmann.

Cựu tiền đạo huyền thoại của Pháp, Thierry Henry từng gọi Deschamps là một “serial winner” - người chiến thắng theo thói quen. Cách mô tả ấy nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại phản ánh đúng nhất giá trị của ông. Bởi chiến thắng một lần là thành tựu. Chiến thắng lặp đi lặp lại trong gần 15 năm, chắc chắn đấy phải là năng lực đặc biệt.

Pháp sẽ tiếp tục thắng, vì Deschamps

Trở lại với trận Pháp - Morocco rạng sáng 10/7, dù thắng cách biệt 2-0 nhưng cuộc đọ sức này không phải thử thách dễ dàng với Les Bleus. Đội bóng Bắc Phi từng khiến Pháp vất vả ở bán kết World Cup 2022 và tiếp tục mang tới nhiều khó khăn trong cuộc tái ngộ tại Boston.

Tuy nhiên, trận thắng Morocco cũng cho thấy một hình ảnh khác của Deschamps: ông sẵn sàng thích nghi với những xu hướng và hoàn cảnh khác nhau của các cuộc chinh phạt. Nếu trước Morocco cách đây 4 năm, đội tuyển Pháp thắng nhờ sự thực dụng và khả năng kiểm soát rủi ro, thì chiến thắng rạng sáng 10/7 mang diện mạo cởi mở hơn.

Hàng công với Mbappe, Ousmane Dembele, Michael Olise hay Desire Doue được trao nhiều tự do sáng tạo hơn. Khả năng pressing tầm cao cũng trở thành một nét mới trong lối chơi. Con số 22 lần dứt điểm của Pháp so với 5 của Morocco ở trận này là minh chứng. Nếu thủ thành của đội bóng Bắc Phi không xuất sắc, tỷ số có lẽ không chỉ là 2 bàn cách biệt.

Deschamps vẫn là Deschamps của sự cân bằng, nhưng ông không còn là HLV chỉ biết đặt ưu tiên vào lối chơi chắc chắn và tiêu chí an toàn như những định kiến từng tồn tại. Sự thay đổi ấy phần nào lý giải vì sao tuyển Pháp vẫn duy trì sức cạnh tranh dù bóng đá thế giới đã bước sang một chu kỳ khác.

Pháp đã giành vé vào bán kết, và hành trình của Deschamps với đội tuyển áo lam sẽ lại ngắn đi thêm chút nữa, bởi ông đã thông báo sẽ rời cương vị HLV trưởng sau World Cup 2026.

Sau gần một phần tư thế kỷ gắn bó với Les Bleus trên cả tư cách cầu thủ lẫn nhà cầm quân, cuộc chia tay ấy dường như là điều tất yếu. Nhưng khác với nhiều lời tạm biệt trong bóng đá, Deschamps không rời đi giữa đống đổ nát của một triều đại cũ.

Ông rời đi khi đội tuyển Pháp vẫn thuộc nhóm ứng viên vô địch mạnh nhất thế giới. Ông rời đi khi Mbappe đang ở đỉnh cao sự nghiệp. Ông rời đi khi những Olise, Doue, Barcola, Warren Zaire-Emery hay nhiều gương mặt trẻ khác đang sẵn sàng tiếp quản sân khấu lớn.

Một HLV có thể mang về những danh hiệu. Còn một HLV vĩ đại sẽ để lại khả năng tiếp tục chiến thắng cho đội bóng ngay cả sau khi mình không còn hiện diện. Bởi vậy, nếu đội tuyển Pháp tiếp tục tiến xa tại World Cup 2026 hay vẫn là thế lực hàng đầu trong nhiều năm tới, đó sẽ không chỉ là thành công của thế hệ hiện tại. Nó còn là phần nối dài của một di sản đã được âm thầm vun đắp suốt hơn một thập niên.

Đêm Boston khép lại với thêm một kỷ lục dành cho Didier Deschamps. Nhưng các học trò của ông chưa muốn kỷ lục ấy dừng lại. “Cách tốt nhất để tri ân Didier là giành chiến thắng, bởi vì ông ấy rất thích chiến thắng. Vì vậy, chúng tôi sẽ làm mọi thứ có thể để đảm bảo ông ấy có một kỳ World Cup tuyệt vời nhất”, đội trưởng Kylian Mbappe khẳng định.