Motobu Choki (1870-1944) là một bậc thầy Ryukyu Karate, thường được nhắc đến với biệt danh “karateka (võ sĩ karate) mạnh nhất” nhờ sức mạnh và khả năng thực chiến nổi bật. Trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, ông đã chứng minh hiệu quả của môn võ này qua nhiều trận giao đấu thực sự, khiến tên tuổi vang xa không chỉ ở Okinawa mà còn trên toàn Nhật Bản.

Cao thủ karate thực chiến của Okinawa

Motobu Choki sinh tháng 4/1870 (Minh Trị thứ 3) tại khu vực nay là thành phố Naha, tỉnh Okinawa, là con trai thứ ba của Motobu Anji Chozane, người đứng đầu gia tộc Motobu Udun.

Gia tộc Motobu Udun thuộc hoàng tộc Ryukyu, có tổ tiên là con trai thứ sáu của vua Sho Shitsu, vị vua thứ 10 của triều đại Sho thứ hai của Vương quốc Ryukyu. Xuất thân trong dòng dõi danh giá, nhưng Motobu lại chọn con đường rèn luyện võ thuật thực chiến.

Từ năm 12 tuổi, ông theo học Itosu Anko, bậc thầy của Shurite, một hệ phái Ryukyu Karate. Ông cũng học với Matsumura Sokon và được cho là đã tìm đến hầu hết các võ sư nổi tiếng thời bấy giờ để học hỏi. Việc tiếp xúc với nhiều cao thủ giúp ông phát triển nền tảng kỹ thuật vững chắc.

Sau khi thành thạo kỹ năng, Motobu thường tham gia các trận đấu thực chiến (kake-tameshi) để tích lũy kinh nghiệm. Thời điểm đó, karate vẫn mang tính võ thuật chiến đấu rõ rệt. Việc một người xuất thân từ gia đình hoàng tộc trực tiếp tham gia các trận giao đấu tại những nơi nguy hiểm là điều hiếm thấy. Theo các ghi chép, ông đã tham gia hàng trăm trận và không thua.

Nhờ thành tích thực chiến, Motobu đã nổi danh từ khi còn trẻ. Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu kumite cùng người bạn thân Yabe Kenmichi, cũng là môn đồ của Itosu Anko và Matsumura Sokon. Khoảng năm 1921, Motobu chuyển đến Osaka để tiếp tục hoạt động và truyền dạy.

Năm 1922 tại Kyoto, ông chứng kiến một trận đấu giữa judo và quyền Anh. Sau khi xem, ông tuyên bố mình cũng có thể tham gia dạng trận như vậy và lập tức thượng đài đấu với một võ sĩ quyền Anh tên George. Khi đó ông 52 tuổi.

Theo trang Note , trong trận đấu, Motobu dùng tay trái đỡ toàn bộ đòn đánh và cuối cùng hạ gục đối thủ bằng một đòn duy nhất. Sự kiện này được đăng trên tạp chí King, giúp tên tuổi ông và karate lan rộng khắp Nhật Bản.

Theo trang Ejmas , vào đầu thế kỷ 20, những trận đấu giữa các võ sĩ quyền Anh đối đầu với võ sĩ judo hoặc jujutsu (lúc đó karate vẫn chưa được phổ biến ở Nhật Bản) đã diễn ra. Năm 1928 tại Yokohama, võ sĩ hạng gà hàng đầu Packy O'Gatty đã hạ knock-out một võ sĩ jujutsu Nhật Bản tên Shimakado chỉ trong 14 giây (bao gồm cả đếm đầy đủ). Ít võ sĩ tham gia là nhà vô địch thực thụ, nhưng những trận đấu này này đã khơi dậy sự quan tâm ở một bộ phận công chúng. Chính bối cảnh này dẫn đến chiến thắng của Motobu, khiến người dân Okinawa phấn khích khi nghe tin.

Đưa karate ra ánh sáng sau chiến thắng vang dội

Theo trang Karatephilosophy , Motobu cao khoảng 1m65, trong khi đối thủ được cho là cao khoảng 1m83. Theo học trò thân cận Nakama Chozo, khi đấu với võ sĩ ngoại quốc, Motobu đang làm bảo vệ tại một nhà máy bông và sống trong ký túc xá. Ông hầu như không có tiền bạc hay mối quan hệ tại Nhật Bản lúc đó. Dù nổi tiếng ở Okinawa là tay karate giỏi nhất, tại đất liền ông gần như vô danh.

Theo bài tường thuật trên tạp chí King năm 1925, Motobu với thể hình nhỏ hơn chủ yếu né tránh. Tuy nhiên, sau vài hiệp, Motobu bất ngờ áp sát đối thủ cao lớn hơn và hạ knock-out bằng một cú ra đòn vào đầu đối phương. Đáng tiếc, hình vẽ minh họa trận đấu này của Motobu lại nhầm ông với 1 võ sĩ Nhật Bản khác.

Hơn 10 năm sau trận đấu, Motobu kể lại với báo Ryukyu Shimpo: “Khi tôi nói với trọng tài rằng tôi sẽ đấu không đeo găng, anh ta (võ sĩ boxing nước ngoài) tỏ ra khinh thường tôi vì cao hơn tôi nhiều. Anh ta đối xử với tôi như trẻ con, giữ mũi tôi và vẹo má tôi”.

“Hiệp đầu tôi chưa thực sự nghiêm túc, rồi chúng tôi nghỉ giữa hiệp. Khi bước vào hiệp hai, tôi chợt nghĩ: ‘Nếu mình thua một võ sĩ ngoại quốc như thế này, đó sẽ là nỗi nhục cho cả karate lẫn Okinawa. Mình phải đánh bại anh ta.’ Tôi quyết tâm giành chiến thắng”, Motobu nói tiếp.

“Ngay khi anh ta lao tới tấn công hết sức, trong cơn phẫn nộ tôi tung một cú đấm thật mạnh vào thái dương. Anh ta gục ngay tại chỗ. Khán giả vô cùng phấn khích, tiếng vỗ tay như sấm dậy, họ ném đệm ngồi, ống điếu, túi tiền dây rút và đủ thứ khác về phía tôi. Đó là một sự kiện cực kỳ sôi động, vì một võ sĩ to lớn như vậy (cao khoảng 1m83) lại bị hạ knock-out bởi một kỹ thuật karate”, Motobu kể tiếp.

Ông nói thêm: “Nhiều bài báo nói rằng tôi đánh anh ta bằng bàn tay mở. Nhưng tôi không dùng bàn tay mở. Tôi đánh bằng nắm đấm. Chỉ vì cú đánh quá nhanh – nhanh như tia chớp – nên khán giả tưởng rằng bàn tay tôi mở ra. Tinh túy của karate là di chuyển nhẹ nhàng, tự nhiên, rồi ngay khi cơ hội xuất hiện thì lập tức tung đòn bùng nổ vào đối phương. Đó chính là karate jissen – chiến đấu thực tế”.

Sự nổi tiếng từ chiến thắng bất ngờ này đã đưa cả Motobu lẫn karate ra “ánh đèn sân khấu” tại Nhật Bản, điều trước đó chưa từng có. Sau đó, ông mở võ đường Daidokan và giảng dạy tại đây cho đến khi Thế chiến II bùng nổ năm 1941.

Trong một giai thoại nổi tiếng, võ sĩ quyền Anh lừng danh Piston Horiguchi từng đến thăm võ đường của ông. Motobu yêu cầu Horiguchi tấn công hết sức, sau đó né toàn bộ đòn đánh và dừng nắm đấm ngay trước trán đối thủ, khiến Horiguchi thừa nhận không thể thắng. Khi ấy Motobu đã ngoài 60 tuổi.

Ngoài ra, Tokusaburo, cao thủ judo mạnh nhất Kodokan thời đó, cũng tìm đến ông để học hỏi.

Motobu sinh sống và dạy karate tại Nhật Bản cho đến năm 1942, rồi trở về Okinawa và qua đời không lâu sau đó.