Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp

Trang Ly |

Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp
Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp

Người khởi xướng của cho nguyên mẫu kilogram chính là Vua Louis XVI (1754 - 1793) của Pháp.

Trong hơn một thế kỷ qua, cả thế giới đã sử dụng nguyên mẫu kilogram tiêu chuẩn quốc tế, hay còn gọi là quả cân "Le Grand K" (tiếng Pháp), nặng 1 kilogram để đo khối lượng.

"Le Grand K" từ đâu mà có? Ai là người xây dựng quy chuẩn khối lượng đầu tiên trên thế giới cho chúng ta sử dụng qua hơn 100 năm qua?

Hãy quay về thế kỷ 18 tại Pháp để tìm hiểu ngọn ngành vấn đề.

Lịch sử hình thành kilogram

Vào những năm cuối của năm 1700, Vua Louis XVI (1754 - 1793) của Pháp lần đầu tiên lệnh cho một nhóm các học giả trong nước phát triển một hệ thống đo lường mới nhằm dập tắt những gian lận diễn ra trên cả nước dựa trên hệ thống đo lường cũ.

Nhóm học giả thực hiện mệnh lệnh của nhà vua đã đề xuất tên gọi cho đơn vị đo khối lượng mới cơ bản là "grave". Grave được định nghĩa là khối lượng của một lít nước ở thời điểm đóng băng.

Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp - Ảnh 1.

Vua Louis XVI (1754 - 1793) của Pháp.

Sau cuộc Cách mạng Pháp (1789 - 1799), các học giả của chế độ quân chủ lập hiến mới thay gọi "grave" đã chuyển sang cách gọi mới là "gramme", hay "gram" trong tiếng Anh.

Lúc này, "gramme" được định nghĩa là khối lượng tuyệt đối của một centimet khối nước ở nhiệt độ 4 độ C.

Tuy nhiên, mẫu vật nặng 1 gram bằng nước (không lớn hơn nhiều so với 1 hạt đậu), không có nhiều giá trị thực tiễn trong thương mại. Vì vậy, người Pháp đã lựa chọn một khối rắn, và có khối lượng lớn gấp 1000 lần so với 1 gram: Đó là 1 kilogram.

Ngày 22/6/1799, Pháp chính thức thông qua một nguyên mẫu khối lượng mới, được đúc từ bạch kim (platinum) và iridium. Họ gọi nó với cái tên "Le Grand K". "Le Grand K" được cất giữ như "bảo vật" trong một căn hầm bí mật tại thủ đô Paris từ năm 1889. Và

Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp - Ảnh 2.

Bản khắc trên gỗ năm 1800 minh họa các đơn vị mới được giới thiệu tại Pháp. Nguồn: Creative Commons.

Từ đó, "Le Grand K" trở thành nguyên mẫu kilogram tiêu chuẩn, được sử dụng rộng rãi trên toàn nước Pháp.

"Le Grand K" trở thành nguyên mẫu đo lường khối lượng tiêu chuẩn quốc tế như thế nào?

Trong những năm 1800, khi nền kinh tế toàn cầu bắt đầu tăng trưởng, nhu cầu giao thương giữa các quốc gia bắt đầu nhộn nhịp, vấn đề kiếm tìm một nguyên mẫu đo khối lượng chung bắt đầu nổi lên, bởi thời này, các quốc gia vẫn duy trì tiêu chuẩn khối lượng của riêng mình, không có tính tương thích với các quốc gia khác.

Ngày 20/5/1875, đại diện 17 quốc gia trên thế giới đã ký Hiệp ước Mét (còn gọi là Công ước Mét - Metre Convention) tại Paris nhằm thiết lập các nguyên mẫu quốc tế mới về khối lượng và chiều dài.

Hiệp ước Mét đã xác định đơn vị khối lượng chính thức là kilogram và thể hiện nó trong một khối kim loại mới "Le Grand K". Như đã nói, "Le Grand K" được làm từ hợp kim, trong đó có 90% là bạch kim và 10% là iridi. Và được gọi là Nguyên mẫu kilogram tiêu chuẩn quốc tế (IPK).

Bản sao của IPK được gửi đến các quốc gia đã tham gia ký kết Hiệp ước Mét. Riêng bản gốc "Le Grand K", vì mang ý nghĩa lịch sử nên nó được cất giữ cẩn mật như một "bảo vật" tại một căn hầm ở Paris (Pháp).

Lịch sử hơn 1 thế kỷ của quả cân 1 kilogram: Được cất giữ như bảo vật trong hầm ở Pháp - Ảnh 3.

Quả cân "Le Grand K". Nguồn: NIST

Sau hơn 100 năm "thống trị" trong thương mại, giao dịch đến các phòng gym, khu chợ nhỏ lẻ, nguyên mẫu "Le Grand K" có thể được thay thế và định nghĩa về kilogram cũng được thay thế nếu như đại diện của các quốc gia tham dự Hội nghị Cân nặng và Đo lường (CGPM) tổ chức tại Versailles (Pháp) ngày 16/11/2018 bỏ phiếu thông qua. (Đọc chi tiết, tại đây).

Chuyên gia thuộc Phòng thí nghiệm Vật lý Quốc gia (NPL) cho biết, lý do thay đổi nguyên mẫu kilogram tiêu chuẩn quốc tế này là vì: Theo thời gian, khối nguyên mẫu này mất dần nguyên tử, do đó làm giảm đi khối lượng thực ban đầu.

Mặc dù sự thay đổi khối lượng sau hàng chục, thậm chí hàng trăm năm của nguyên mẫu "Le Grand K" chỉ bằng khối lượng của một chiếc lông mi, tuy nhiên, vì tôn trọng quy ước về khối lượng trong Tiêu chuẩn Đo lường Quốc tế nên giới khoa học và cộng đồng quốc tế vẫn phải thay đổi.

Bài viết sử dụng nguồn: QZ, NIST.Gov

theo Helino

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2019 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980