Chỉ với 1 câu đối, ông lão cưỡi bò khiến quan huyện quỳ xuống lạy như tế sao

Lưu Thủy |

Chỉ với 1 câu đối, ông lão cưỡi bò khiến quan huyện quỳ xuống lạy như tế sao
Chỉ với 1 câu đối, ông lão cưỡi bò khiến quan huyện quỳ xuống lạy như tế sao
Ảnh minh họa. Vinh quy bái tổ. Tranh dân gian Đông Hồ.

Thời vua Lê chúa Trịnh, vì thời cuộc nhiễu nhương mà nhiều vị quan phải từ quan về quê, tuy vậy, họ vẫn hết lòng nghĩ về dân về nước. Trần Văn Trứ là một người như vậy.

Trần Văn Trứ sinh năm ất Mùi (1715) tại làng Từ Ô, huyện Thanh Miện, Hải Dương thi đỗ Hoàng giáp năm Qúy Hợi (1743) đời Lê Hiển Tông, ông làm quan tới chức Thiên đô ngự sử, người đương thời quen gọi là tiến sĩ Từ Ô.

Tuy làm nhiều chức quan to, nhưng cuối cùng vì thấy chính sự quá đỗi mục nát nên ông liền cáo lão về trí sĩ. Ai nấy đều tiếc, bởi lẽ ông là một người thanh liêm chính trực, có tài lại có lòng thương dân.

Chỉ với 1 câu đối, ông lão cưỡi bò khiến quan huyện quỳ xuống lạy như tế sao - Ảnh 1.

Trần Văn Trứ - một vị quan thành liêm chính trực. Ảnh minh họa

Vị quan chính trực, không thiên vị tình riêng

Có một năm, Trần Văn Trứ phụ trách khoa thi hương thuộc trấn quê nhà. Bà vợ nói riêng với ông:

- Năm nay có thằng cháu đi thi, mong được ông rộng tay cho nó đặng mở mày mở mặt. Tên nó là Hi...

Ông gật đầu biết vậy. Bà vợ lại dặn riêng người theo hầu để ý, khi nào ông duyệt đến quyển văn của người cháu thì làm hiệu: hi hi, nhắc cho ông nhớ.

Đúng vào buổi ông chấm văn, người hầu nhận ra dấu hiệu đã dặn, liền đứng cạnh vờ đằng hắng: "hi hi". Ông sực nhớ lại lời vợ, liếc qua lời văn dưới mắt mình thì thấy lời lẽ bất thông, không xứng đáng đỗ.

Ông cầm ngay bút son sổ dài lên mặt quyển mà nói: "Này hi hi! Này hi hi!" Người hầu tái mặt, vội vàng trốn ra ngoài.

Dùng bộ râu để dạy dỗ quan huyện

Thời gian về nhà, ông biết viên tri huyện huyện mình (Thanh Miện) là kẻ rất hách dịch, hễ ai qua dinh mà không xuống ngựa, xuống cáng đều bị hắn đánh đòn.

Một hôm, nhân đi chơi qua huyện, ông mượn một con bò cỡi đi, nghênh ngang không chịu xuống. Lính huyện lôi ông vào quan. Ông kêu là thầy đồ già đi dạy học ở tỉnh xa mới về nên không hay biết lệ này, vả lại lệ quan buộc phải xuống ngựa chứ không buộc xuống bò.

Chỉ với 1 câu đối, ông lão cưỡi bò khiến quan huyện quỳ xuống lạy như tế sao - Ảnh 2.

 Lão huyện thét la một hồi, truy hỏi sách nọ, vặn sách kia để thử thách thầy đồ. Sau chừng như thấy ông đối đáp trôi chảy, ung dung, lại có tuổi tác, nên cũng có ý nể, lão huyện liền bảo ông:

- Lý ra tội nhà thầy phải đánh đòn, nhưng ta nể cái bộ râu của thầy nên tha đòn cho. Vậy thầy phải đối câu đối ta ra để tạ ơn nghe!

Rồi lão huyện ra vế đối rằng:

Huyện quan Thanh Miện kiến vô lễ nhi dục công.

Nghĩa là:

Quan huyện Thanh Miện thấy kẻ vô lễ nên muốn đánh.

Ông nghè Từ Ô thấy nói "nể cái bộ râu" bèn cười khẩy và đọc:

Tiến sĩ Từ Ô hạnh hữu tu nhi đắc thoát

Nghĩa là:

Tiến sĩ Từ Ô may nhờ có râu mà thoát đòn.

Quan huyện cùng lũ nha lại nghe vậy biết ngay là tướng công họ Trần, sợ toát mồ hồi, chả còn hồn vía, phủ phục lạy như tế sao.

Ông nghiêm sắc mặt, chỉnh cho một hồi về đạo đức khiêm tốn, chăn dân ... rồi bỏ đi. Một hồi sau đám quan lại vẫn không dám đứng dậy, người xem được một trận cười. Từ đó, cái lệ "hạ mã" hống hách, vô lý kia cũng bị hạ luôn.

Lời bàn:

Khi Trần Văn Trứ mất, các bạn đồng liêu và khoa mục có câu đối viếng:

Tọa học sĩ ư xuân phong, diện mệnh nhi đề huấn, hối nhược gia nhân phụ tử.

Lập lại tư ư băng tuyết, từ trực khí tráng, lẫm liệt như lôi điện quỷ thần.

Nghĩa là:

Dạy học như gió xuân, thước ngọc khuôn vàng, răn bảo tựa cha con ruột thịt.

Làm quan như băng tuyết, lời ngay khí mạnh, trang nghiêm như sấm sét quỷ thần.

Một con người có tâm và có tài! Thật đáng quý thay.

*Tài liệu tham khảo

Giai thoại văn học Việt Nam_NXB Văn Học trang 81,82,83 (1988)

theo Trí Thức Trẻ

Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email khampha@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

Soha News
Trí Thức Trẻ
Cùng chuyên mục
Nguyên phó tổng thống Al Gore tiết lộ "sát thủ" giết nhiều người Mỹ hơn bão, lũ, sét
Nguyên phó tổng thống Al Gore tiết lộ "sát thủ" giết nhiều người Mỹ hơn bão, lũ, sét

Nguyên phó tổng thống Al Gore tiết lộ "sát thủ" giết nhiều người Mỹ hơn bão, lũ, sét

Sóng nhiệt được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu về khí hậu gây nguy cơ tử vong đối với con người trong tương lai.

Bí ẩn kỳ quái ở "địa ngục" sâu nhất Trái Đất: Giới địa chất đau đầu giải mã
Bí ẩn kỳ quái ở "địa ngục" sâu nhất Trái Đất: Giới địa chất đau đầu giải mã

Bí ẩn kỳ quái ở "địa ngục" sâu nhất Trái Đất: Giới địa chất đau đầu giải mã

Ở vực thẳm sâu gần 11.000m này, sự sống có rất ít cơ hội tồn tại. Thế nhưng, các nhà khoa học lại phát hiện âm thanh kỳ quái nơi đây.

    vccorp.vn

    Copyright © 2008 - 2017 – Công ty Cổ phần VCCorp

    Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
    Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
    Hotline: 0943 113 999
    Email: btv@soha.vn
    Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
    Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

    Liên hệ quảng cáo:
    Email: giaitrixahoi@admicro.vn
    Hỗ trợ & CSKH:
    Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
    số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
    Tel: (84 4) 7307 7979
    Fax: (84 4) 7307 7980