Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng

Đại sứ Nguyễn Quang Khai |

Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng
Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng

Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã tiến hành chuyến công du các nước vùng Vịnh từ ngày 8 đến ngày 11/3/2021, gồm Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Ả Rập Saudi, Qatar.

Đây là ba nước có vai trò quan trọng trong khu vực, có quan điểm gần gũi với Nga về các vấn đề khu vực và quốc tế.

Mặc dù Moscow nhấn mạnh rằng chuyến thăm này là nằm trong kế hoạch và không có mối liên hệ nào với sự thay đổi thái độ của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden trong quan hệ với các nước vùng Vịnh, nhưng việc Ngoại trưởng Lavrov tiến hành chuyến thăm chỉ chưa đầy ba tháng sau khi ngoại trưởng UAE, Ả rập Saudi đến thăm Moscow cuối tháng 12 năm ngoái là chưa từng có, được tính toán kỹ lưỡng và mang nhiều ý nghĩa.

Khủng hoảng niềm tin ở vùng Vịnh

Các nước vùng Vịnh đang đứng trước tình trạng khủng hoảng niềm tin trong quan hệ với Mỹ khi chính quyền của Tổng thống Biden đang điều chỉnh lại mối quan hệ với các nước vùng Vịnh. Các nước vùng Vịnh đang phải chịu nhiều áp lực của Mỹ, sau khi chính quyền Biden quyết định ngừng bán vũ khí cho Ả Rập Saudi và UAE, chấm dứt ủng hộ cuộc chiến của liên quân Ả Rập tại Yemen và đưa phong trào nổi dậy của người Houthi thân Iran ra khỏi danh sách khủng bố.

Trong tình hình như vậy, các nước vùng Vịnh cũng đang đánh giá lại các mối quan hệ với Washington, tìm cách đa dạng hóa các mối quan hệ, tăng cường quan hệ với Nga, Trung Quốc, Ấn độ...

Đặc biệt, chính quyền Tổng thống Biden vừa qua đã công bố bản báo cáo của Cơ quan tình báo trung ương (CIA) cáo buộc Thái tử Saudi Mohammed bin Salman đứng sau vụ sát hại nhà báo Jamal Khashoggi năm 2018, trừng phạt 76 nhân vật trong chính quyền Hoàng gia liên quan đến vụ này.

Trước đây, để tránh ảnh hưởng tới quan hệ liên minh với Ả Rập Saudi, bất chấp đòi hỏi của Quốc hội Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã không cho phép công bố báo cáo này. Ngoài việc công bố bản báo cáo và áp đặt các biện pháp trừng phạt, ông Biden nói rõ rằng ông sẽ chỉ đối thoại trực tiếp với Quốc vương Salman bin Abdel Aziz, chứ không phải với Thái tử MBS, người vẫn chủ trương giữ quan hệ thân thiết với Mỹ.

Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng - Ảnh 2.

Thái tử Saudi Mohammed bin Salman (phải) trao đổi với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tại Riyadh, Saudi, ngày 14/10/2019 (Ảnh: Reuters)

Chính quyền Mỹ cũng đang xem xét khả năng quay trở lại thỏa thuận hạt nhân Iran - có tên gọi đầy đủ là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA), đối thoại hòa bình nhằm giải quyết các vấn đề trong quan hệ với Iran, đưa phong trào nổi dậy của người Houthi thân Iran ở Yemen và mở lại các kênh đối thoại với phong trào này mà không tính đến lợi ích và an ninh quốc gia của Ả Rập Saudi.

Hơn thế nữa, Mỹ đã không có những hành động cụ thể để ngăn chặn các cuộc tấn công gần đây của quân Houthi vào bên trong lãnh thổ Ả Rập Saudi theo các cam kết về liên minh chiến lược giữa Washington và Riyadh.

Khác với các đời Tổng thống trước đây, kể từ sau khi nhậm chức đến nay ông Biden vẫn chưa có kế hoạch đi thăm các nước vùng Vịnh, cũng như chưa có bất cứ cuộc điện đàm nào với các nhà lãnh đạo vùng Vịnh. Cùng với việc giảm sự có mặt về quân sự, giảm cam kết về an ninh đối với các nước đồng minh ở khu vực, điều này cho thấy Trung Đông không còn được ưu tiên trong chiến lược toàn cầu của Mỹ nữa.

Mặt khác, việc bình thường hóa quan hệ giữa Qatar với các nước vùng Vịnh, đặc biệt với Ả Rập Saudi và UAE, giữa các nước Ả Rập với Israel đang làm thay đổi đáng kể tình hình trong khu vực.

Tình hình Syria cũng đang có những chuyển biến tích cực. Các bên xung đột đang thỏa thuận với nhau về một giải pháp chính trị. Sự hợp tác của UAE với chính phủ Damascus đang được mở rộng. Các nước Ả Rập đang xem xét khả năng đưa Syria trở lại Liên đoàn Ả Rập (AL).

Mục đích và kết quả chuyến thăm

Các nhà phân tích chính trị cho rằng, mục đích bao trùm trong chuyến công du của Ngoại trưởng Nga Lavrov là Moscow muốn tìm cách khai thác những sai lầm của Washington về mặt ngoại giao, quân sự và kinh tế... để khôi phục lại ảnh hưởng của mình tại khu vực địa-chính trị chiến lược quan trọng này.

Về phần mình, các nước vùng Vịnh cũng muốn thông qua chuyến thăm này để chứng tỏ họ có những lựa chọn thay thế, những đối tác khác để chia sẻ lợi ích.

Để thực hiện được mục tiêu này, Ngoại giao Nga bắt đầu triển khai nhiều hoạt động nhằm mở rộng quan hệ hợp tác nhiều mặt với các nước thành viên của Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng - Ảnh 4.

Ông Lavrov đến Abu Dhabi trên hành trình công du Trung Đông, ngày 9/3/2021 (Ảnh: Russian Ministry of Foreign Affairs)

Có thể nói, chuyến công du của Ngoại trưởng Sergei Lavrov đến vùng Vịnh đã đạt được các mục tiêu của cả hai phía.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cho biết "chuyến thăm đã đạt được kết quả tốt hơn dự kiến. Các cuộc nói chuyện không chỉ mang tính xã giao, mà là những cuộc đàm phán sâu sắc thực sự, liên quan đến quan hệ song phương, cách tiếp cận và hành động thiết thực đối với các vấn đề quốc tế và khu vực. Các cuộc đàm phán đa dạng, nhiều mặt đã thỏa thuận về những kế hoạch lớn cho tương lai và cách thức thực hiện các kế hoạch này. Các bên đã thảo luận một số chủ đề quan trọng khác nhau, bao gồm tình hình Syria, hợp tác kinh tế và hợp tác trong cuộc chiến chống lại đại dịch Covid-19."

Tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư

Về kinh tế, ông Lavrov đã mang theo nhiều dự án hợp tác với các nước GCC, trong đó có dầu mỏ, vốn là lĩnh vực có ý nghĩa hết sức quan trọng trong nền kinh tế thế giới cũng như duy trì sự cân bằng chiến lược toàn cầu và cán cân thương mại của Nga với các nước này. Nga và các nước vùng Vịnh thỏa thuận tăng cường hợp tác trong một loạt lĩnh vực: Năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, cơ sơ hạ tầng, sử dụng không gian vũ trụ vào mục đích hòa bình...

Tại UAE, Quỹ đầu tư trực tiếp của Nga và Quỹ đầu tư Abu Dhabi đã thỏa thuận thực hiện các dự án lớn mang tính chất dài hạn ở cả hai nước. Đến nay, tổng giá trị các dự án này đã lên tới 2,3 tỷ USD. Mặc dù đại dịch Covid-19, kim ngạch thương mại giữa hai nước năm 2020 vẫn tăng 78% đạt 3,27 tỷ USD.

Nga và Saudi thỏa thuận đưa kim ngạch thương mại hai chiều tăng từ 1,5 tỷ USD hiện nay lên 5 tỷ USD vào năm 2024. Hai bên cũng nhất trí tăng cường hợp tác và phối hợp hành động trong khuôn khổ OPEC+ nhằm ổn định thị trường dầu mỏ. Hệ thống tên lửa S-400 của Nga là một trong những chủ đề được đưa ra bàn thảo tại Riyadh thay thế cho các vũ khí của Mỹ.

Hợp tác y tế giữa Nga với UAE và các nước Ả Rập khác là một trong những lĩnh vực được các bên hết sức quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh lây lan của đại dịch Covid-19 hiện nay. UAE đã đăng ký vắc xin Sputnik V của Nga và sẽ sản xuất loại vắc xin này tại UAE để sử dụng tại các quốc gia bán đảo Ả Rập.

Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng - Ảnh 6.

Phó thủ tướng, Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani (giữa), Ngoại trưởng Nga Lavrov và Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu dự phiên họp tại Doha, Qatar, ngày 11/3/2021 (Ảnh: Reuters)

Phối hợp hành động trong lĩnh vực chính trị, an ninh

Về chính trị, các cuộc xung đột Syria, Libya, Yemen, Afghanistan... là những chủ đề chính được đưa ra thảo luận. Kết quả quan trọng nhất là Nga và tất cả các nước đến thăm đều nhất trí giải quyết các cuộc xung đột này bằng biện pháp hòa bình. Đặc biệt, các nước vùng Vịnh đều thấy cần thiết phải khôi phục tình đoàn kết Ả Rập, đưa Syria trở lại Liên đoàn Ả Rập.

Đặc biệt, kết thúc chuyến thăm, tại Doha, Ngoại trưởng Lavrov đã có cuộc họp với những người đồng cấp Qatar Muhammad bin Abdul Rahman Al Thani và Thổ Nhĩ Kỳ Mevlüt Çavuşoglu. Cuộc gặp gỡ này đã tập trung thảo luận toàn diện tình hình khu vực, trong đó đáng chú ý nhất là cuộc khủng hoảng Syria, các cuộc đàm phán hòa bình ở Afghanistan, tình hình mới nhất tại Libya, an ninh vùng Vịnh, hồ sơ hạt nhân Iran và cuộc xung đột Palestine-Israel.

Đây là lần đầu tiên các bên đạt được đồng thuận trong việc giải quyết các vấn đề khu vực. Cuộc xung đột Syria là vấn đề có nhiều bất đồng nhất giữa Nga và các nước vùng Vịnh thì nay đã đạt được thỏa thuận về các nguyên tắc cơ bản của giải pháp. Ba bộ trưởng khẳng định tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria, ủng hộ tiến trình chính trị dưới sự bảo trợ của Liên hợp quốc nhằm đạt được một giải pháp phù hợp với Nghị quyết 2254 của Hội đồng Bảo an, ủng hộ vai trò và các công việc của Uỷ ban Hiến pháp Syria không có sự can thiệp của bên ngoài.

Nhiều nhà phân tích chính trị tỏ lạc quan, cùng với diễn đàn Astana, cơ chế tham vấn mới Doha sẽ góp phần sớm đạt được giải pháp cho cuộc khủng hoảng Syria.

Việc Syria trở lại Liên đoàn Ả Rập, cũng như quyết định khôi phục sự đoàn kết của các nước vùng Vịnh vừa qua sẽ đóng vai trò tích cực trong việc ổn định tình hình Trung Đông.

Cuối cùng, việc khôi phục lại thỏa thuận hạt nhân Iran JCPOA, mối lo ngại lớn nhất của các quốc gia vùng Vịnh cũng đã được Moscow đảm bảo sẽ không dẫn đến mối đe dọa đối với an ninh và sự ổn định của khu vực. Moscow sẵn sàng đóng góp vào việc tái cấu trúc cơ sở hạ tầng an ninh trong khu vực, thông qua sáng kiến ​​tổ chức một hội nghị an ninh Trung Đông theo mô hình Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu (OSCE) và thỏa thuận không xâm lược lẫn nhau giữa Iran với các nước khu vực.

Nga không định thay thế vai trò Mỹ ở khu vực

Sự thay đổi cán cân quyền lực trên toàn cầu, sự điều chỉnh chính sách của chính quyền Biden, các nước vùng Vịnh đang tìm cách sắp xếp lại mối quan hệ với các nước lớn.

Các nước vùng Vịnh, đặc biệt là Ả Rập Saudi và UAE hiểu rằng, mặc dù đang có sự rạn nứt nhất định trong quan hệ với chính quyền Biden, nhưng Washington vẫn là cái ô đảm bảo an ninh cho họ trong việc chống lại nguy cơ đe dọa của Iran.

Vùng Vịnh khủng hoảng khi ông Biden thay đổi chính sách: Nga chớp thời cơ khôi phục và mở rộng ảnh hưởng - Ảnh 9.

Phát triển quan hệ hợp tác chặt chẽ hơn với Nga không phải là để thay thế quan hệ liên minh với Mỹ. Thông qua chuyến thăm của Ngoại trưởng Nga Lavrov, các nước vùng Vịnh muốn gửi đi một thông điệp nhằm tác động vào Quốc hội và dư luận Mỹ để có những bước thận trọng hơn trong chính sách Trung Đông của Washington. Các nước vùng Vịnh vẫn coi quan hệ với Mỹ là mối quan hệ đối tác bền vững và lâu dài.

Về phần mình, nhà phân tích chính trị người Nga Elena Suponina cho rằng, khác với Mỹ thi hành chính sách phân cực, tìm cách thành lập các phe nhóm và liên minh chống lại nhau để phục vụ lợi ích của mình, Nga chủ trương xây dựng mối quan hệ tốt với các nước vùng Vịnh cũng như với Israel và Thổ Nhĩ Kỳ. Moscow đang cố gắng xây dựng các mối quan hệ cân bằng với tất cả các nước khu vực Trung Đông.

Đọc thêm về:

    Xem tin nhanh VN, tin nóng Thế Giới mới nhất tại Soha.Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ

    TIN NỔI BẬT SOHA

      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2021 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980

      Chat với tư vấn viên